1 Aralık Dünya AIDS günü ve izleyen günler hastalığın işlendiği bir hafta olarak anılıyor. Dünya için giderek önemli bir tehlikeye dönüşen ve 22. Yüzyılla birlikte Afrika başta olmak üzere geri kalmış ülkelerde ortalama yaşam süresinin 30′un altına düşebilme beklentisinden olsa gerek ülkemizde de konu ilk kez ciddiyetle ele alındı.

Tarih boyunca her yüzyılın kendine has bir salgına tanıklık ettiğini görüyoruz. Christopher Colombus Amerika’dan döndükten hemen sonra Fransız ordusu Napoli’yi işgal edince şehir bir salgına yakalanmıştı. Fransızlar buna Napoliten Hastalığı, İtalyanlar ise Fransız Hastalığı adını vermişlerdi. Aynı yıllarda benzer bir salgın Kuzey Hindistan’da da görülmüş, bu kez Müslümanlar Hinduları, Hindular da Müslümanları suçlamaya başlamışlardı. Ama çok kişi Frenginin Avrupa’ya Colombus’un gemileriyle ulaştığını söylüyordu. Frengiye yakalananlar tarih boyunca lanetlendiler. Ne de olsa cinsel ilişki ile bulaşan bir hastalıktı. Etken olan mikrobun belirlenmesi için 20. Yüzyıl beklenecekti.

18. yüzyılda beliren Tüberküloz, tamamen aşağı sınıfın hastalığı olarak bilindi. 19. yüzyılda Yahudilerin bu hastalığa genetik olarak dirençli olduğu iddia ediliyordu.

Yine o yıllarda ortaya çıkan Gut Hastalığı ise yüksek sınıfın bir rahatsızlığıydı. Kolera ise Asya’nın Avrupa’nın başına bela ettiği bir hastalıktı. Tamamen geri kalmış toplumlarda görülüyordu.
20. yüzyıl başlarında beliren Kanser ise sigara ile oluşmaktaydı. Dolayısıyla sigara içenler toplum için birer hastalık kaynağıydı. Hitler Kanserin Ari ırkı zedelemek için özellikle oluşturulmuş bir hastalık olduğunu bile iddia etti.

1980′lerde ortaya AIDS çıktı. Önceleri bir çeşit homoseksüel hastalığı olarak biliniyordu. Kökeni Afrikalılar veya Haitililerdi. Allah’ın günahkârlara verdiği bir ceza olmalıydı. Ama hastalık Amerika ve Avrupalıların da başına bela olunca işin rengi değişti. Yine dünyayı kurtarma görevi onlara düştü. Dünya Sağlık Örgütü AIDS için seferber edildi ve Ocak 1999′da ‘Hangi ülkeden gelmiş olursa olsun HIV/AIDS ile yaşayan insan sınır dışı edilemez, aşağılayıcı muamele ya da ayrımcılık uygulanamaz’ diye bildirge bile yayınladı. 2002 Raporunda ise her gün 6000 yeni gencin bu hastalığa yakalandığı ve bu yıl toplam 68 milyon yeni hasta beklendiği belirtildi. Halen dünyada 40 milyon kişinin HIV (+) olduğu ve %95inin gelişmekte olan ülkelerden kaynaklandığı tahmin ediliyor.

Yukarıdaki resim dünyanın en büyük yengeçine ait. Ve ya ben bu hayvanı yengeç zannediyorum. Bilmiyorum ama ben bu canlıyı elime bile almazdım bunu çok iyi biliyorum…

Bu kaplan hem en büyük olmuş hem de kendi hemcinslerine ihanet etmiş. Ben bu kaplanın yerinde olsam etrafımda ki bu dört tane leziz insancığı yer geçerdim. Bu hayvancıkla da ben resim çektirmezdim. İşim olmazzzzzzzzz.

Yazık ya. Böyle insanlara gerçekten acıyorum ama bu resimde gördüğünüz aval aval bakan insanlara daha da çok acıyorum. Ne varya bırakın adam normal bir gün geçirsin. Hemen ağızlar bir karış açık adamın kıçına takılmışlar. Bana eski bir klibi hatırlattı bu resim nedense.Hani Beyoğlunda çekilmiş bir Candan ERÇETİN klibi var. Bilen bilir ona benziyor…

DÜnyanın en küçük atının resmi. İnanılmaz güzel ve şeker bir şey. İşte ben bununla resim çektirirdim. Hemde bol bol oynardım. Ha ha kızımıda üstüne bindirirdim. Güzel bu hoşuma gitti.

Bunun ne olduğunu bende pek anlamadım. Bunun nesi en’lere girmiş bilen varsa yorumlar kısmından bilgi versin lütfen…

Yukarıdaki resim guinnes (ve ya nasıl yazılıyorsa) rekorlar kitabına girmek için yapılmış bir toplantıdan görüntüdür. En fazla kişinin internete girdiği yer mi ne öle bir rekor kırmışlar. Çok matah birşey yapmış gibi böbürlenmişlerdir.Peehh.

Sanırım Fransa’da bir yer burası. Detaylı inşaat resimlerini de görmüşlüğüm var. Muazzam bir viyadük. Süper bir şey.

Buda dünyanın en büyük deliğinin resmi. Sanırım bir maden burası. Enteresan bir şey. Tam tepeden çekilmiş fotoğrafını görmüştüm koca koca maden kamyonları bit gibi gözüküyor. Acayip derin yani…

Bu resim için fazla söze gerek yok. Biz Türklerin hiçbir zaman göremeyeceğimiz süper hızlı trenin kırdığı rekor. Bravo gavurlara ya.

Bu cihazı hadi taşıdın. Ya nerde kullanıcaksın bu cihazı böyle kocaman. Bence yeni mezun olmuş bir mühendisin hesap hatasından kaynaklanıyor.

Dünyanın en küçük küçük köpeğinin resmi. Fare kadar birşey işte… Köpek denirse o da ayrı mevzu…

Vay vay vay. Ya bu kız evde kalır. Nerden bulcak boyu boyuna birisini. Basketboldan bol para kazanacağı kesin. Ama koca yönünden zorlanır. Ama benden bir tavsiye Marmaris, Bodrum ve ya Antalya’ya gelsin. 3 gün içerisinde bir garson ile evlenmez se neyim. Her türlü iddiaya varım bu konuda…

Ene resimler bitmiş. hepsi bu kadar hadi sağlıcakla kalın.

Yaptığım bu ilk araştırma ile ilgili daha bir dolu sorulara cevap verebilmek için yeterli IQ, EQ ve zamanımın olmadığına karar verdiğimden, örnekleme yapmak yoluyla sizleri aydınlatmayı (!) düşünüyorum. İşte buyurun, örnekleri birlikte inceleyelim:

1- Geleneksel Chat

24-m-istanbul:
mrb

17-f-izmir:
slm

24-m-istanbul:
nbr

17-f-izmir:
ii

24-m-istanbul:
asl

17-f-izmir:
17 f izmir

24-m-istanbul:
: )

17-f-izmir:
asl

24-m-istanbul:
24 m istanbul

17-f-izmir:
: )

2- Romantik Chat

ŞÖVALYE:
Merhaba güzel kız

ISABELLA:
Merhaba yakışıklı

ŞÖVALYE:
Böyle bahtsız bir gecede bana ışık vermeye mi geldiniz?

ISABELLA:
: (( Üzgün görünüyorsunuz, beni ağlatacaksınız.

ŞÖVALYE:
Kıyamam güzelim, kıyamam gözyaşlarına. Sana söz veriyorum, artık hep mutlu olacağım. Sen geldin ya, bu dünyada beni hiç kimse durduramaz artık.

ISABELLA:
Ahhhhh! Ne kadar güzel konuşuyorsunuz.

ŞÖVALYE:
O sizin güzelliğiniz güzel bayan : )

ISABELLA:
Teşekkür ederim. Çok naziksiniz. Acaba yaşınızı öğrenebilir miyim?

ŞÖVALYE:
34. Ya sizin?

ISABELLA:
11.. Ama yaşımdan olgun gösteriyorum.

3- Ciddi Chat

DEVIL (dışarıda):
Naber lem? Napion görmeyeli?

KARABELA (meşgul):
İyidir abey. Sen napion?

DEVIL (dışarıda):
hecc

KARABELA (meşgul):
ii. daa daa nassin babo

DEVIL (dışarıda):
Hecc dedik ya lem!

KARABELA (meşgul):
Haddi leyynnn! Karizmani yiiiiiim!

4- Geyik Chat

YALNIZIM:
Bıraz konuşabılır mıyız?

Bicirkizz:
Çok mu az?

YALNIZIM:
Esprılısın. : )) Bunu sevdım

Bicirkizz:
Bana biraz kendinden söz eder misin?

YALNIZIM:
Ben 23 yaşında, ışten güçten yorulmuş, fanatık cımbomlu bır gencım

Bicirkizz:
Ay ne hoşşş, ben de cimbomluyum : ))))

YALNIZIM:
Bıraz da sen anlat bakalım

Bicirkizz:
Ne anlatmamı istersin? Sen sor, ben anlatayım.

YALNIZIM:
Yaşın kaç?

Bicirkizz:
20

YALNIZIM:
: ))))) güzellll. Saçın ne renk?

Bicirkizz:
sarı

YALNIZIM:
: ))))) bu daha da güzellll. gözün ne renk?

Bicirkizz:
ela

YALNIZIM:
Vaşşşşşşş… evlı mısın

Bicirkizz:
Hayır ya sen?

YALNIZIM:
Ben de değılım. Ohhhhh sen bekar ben bekar… şımdı yalnız mısın pekı?

Bicirkizz:
evet

YALNIZIM:
Demeeeeeeeee! : )))))))) pekı üzerınde ne var?

Bicirkizz:
Etek ve penye

YALNIZIM:
Eteğının boyunu sorabılır mıyım? Mını etek mı?

Bicirkizz:
Evet, neden sordun?

YALNIZIM:
Vaşşşşşşşşşşş demek mını etek : )))))))

Bicirkizz:
Evet : )))

YALNIZIM:
Daha yenı tanıştık amma senı asırlardır tanır gıbıyım… Çamaşırın ne renk?

Bicirkizz:
Neden sordun? : )))

YALNIZIM:
Senınle ıyı anlaşıyoruz, farkındasın değıl mı?

5- Gizemli Chat

TEZ:
.

BENEK:
,

TEZ:
;

BENEK:
:

TEZ:
-

BENEK:
|

TEZ:
=

BENEK:
?

TEZ:
!

BENEK:
*

6- Çet (68 kuşağı)

Agac Cicegi Gibi Parlak Bicimde Acan Prenses:
eveeettttt

Kolonyalı Mendille bile kafayı Bulabilen Tilki:
: )

Agac Cicegi Gibi Parlak Bicimde Acan Prenses:
harika olmuşsun fıstık

Kolonyalı Mendille bile kafayı Bulabilen Tilki:
geldimm

Kolonyalı Mendille bile kafayı Bulabilen Tilki:
odaya al beni hadi

Agac Cicegi Gibi Parlak Bicimde Acan Prenses:
hoşgeldin

Kolonyalı Mendille bile kafayı Bulabilen Tilki:
aç kapıyı ben geldim

Kolonyalı Mendille bile kafayı Bulabilen Tilki:
: )

Agac Cicegi Gibi Parlak Bicimde Acan Prenses:
odadasın canım

Agizda Erirken Patlayan Sheker:
hoshgeldün

Kolonyalı Mendille bile kafayı Bulabilen Tilki:
heh

Agizda Erirken Patlayan Sheker:
harika olmushsun

Kolonyalı Mendille bile kafayı Bulabilen Tilki:
sen de çok bi güzel olmuşsun

Agizda Erirken Patlayan Sheker:
olmushum sahi : )

Toprak, taş veya bunların karışımından oluşan, belli bir şevi olan taneli malzemelerin ya da zeminin yerçekimi etkisi ile bir yüzey üzerinde ani bir kırılma ile birdenbire yada yavaş olarak aşağı ve dışa doğru hareket etmesine “Heyelan” denir. Bir çok ülkede doğal olarak meydana gelen heyelanlar mala, mülke hasar vermesi ve ölümlere neden olması bakımından dolaylı, taşıma (ulaşım) ve iletişim ağının bozulması nedeniyle dolaysız olarak hem parasal hem de insan değerleri bakımından başlıca sorundur.
Bu türden etkinlikler projenin tamamlanmasının gecikmesine neden olan ve proje maliyetini arttıran heyelanların başlamasına neden olur. Bugün dünyada bir çok ülke tarım alanlarını, karayolu, demiryolu ve benzeri tüm mühendislik yapılarını heyelanlardan korumak için çalışmalar yapmaktadır, örneğin, Japonya’da 1958 yılında çıkartılan” Heyelan Önleme Yasası” ve 1969 yılında çıkartılan “Dik Yamaçlardaki Çökmelerin Neden Olduğu Afetlerden Korunma Yasası” ile korunma çalışmaları kurallara bağlanmıştır. Ülkemizdeki “Afetler Yasası”nın yeterliliği ise bugün için tartışmalıdır.
Heyelanların oluşum mekanizmalarını ve oluşumunu etkileyen etmenlerin kavranabilmesi, olumsuz etkilerinin azaltılması yada tümüyle engellenmesi mühendislik jeolojisi, mühendislik jeofiziği ve inşaat mühendisliği çalışmaları ile , sağlanabilir. Doğal afet olarak tanımlanan ve büyük ölçüde arazi ve can kaybına neden olan bu olaylarda, üzerinde yaşadığımız yerküredeki (madencilik, baraj, demiryolu, karayolu, konut ve endüstriyel yapıların yapımı gibi) ekonomik yetkinliklerde büyük önem taşımaktadır.
Heyelanlar dağ yamaçlarında olduğu kadar denizlerin, göllerin, nehirlerin, havzaların kıyılarında da meydana gelebilir. Heyelanlar sık sık mühendislik yapılarını ve ekonomik gelişme bakımından değerli alanları büyük ölçüde etkiler. Yamaç aşağı kaymanın olduğu bir heyelanın şematik gösterimi Şekil 1 ‘de görülmektedir.
Kayan yamacın duraylılığının kestirimi için yerel yer kaymalarının tarihçesine, çevrede yaşayan insanların ekonomik etkinliğine, bölgenin iklimsel ve hidrolojik koşullarına dayanan yeraltı suyu rejimi verilerine ilişkin araştırmaların sonuçlarına da bakılmalıdır. Jeofizik yöntemler uygulanarak mühendislik jeolojisi edilebileceği görülmüştür. Yer kaymalarının araştırılmasında elektromanyetik yöntemin kullanıldığı Conon vadisinde Glen Uig yer kaymasındaki iletkenlik araştırması iyi bir örnektir.
5.1. Heyelanlarda Gravite Yöntemi
Heyelan alanlarında tek ölçümlerle veya zamana göre sistematik olarak yapılan gözlemlerle gravite değişimlerinin incelenmesi amacıyla uygulanan yöntemdir. Heyelan alanlarındaki gravite değişimi ortalama değerden 1-3 gu sapma gösterir. Ancak bazı durumlarda, gözlemler sırasındaki heyelan alanının etkinliğine, gözlem noktalarının bulunduğu yerlerdeki jeolojik özelliklere ve diğer bazı etmenlere bağlı olarak gravite değişimindeki sapmalar 4-8 gu olabilir. Zamana göre gravite değişimi heyelan gelişimi nedeniyle oluşan yoğunluk değişimi ile heyelan kütlesini oluşturan kayaçların düşey yöndeki mikro düzeyde hareketleriyle ilişkili olarak oluşan ivme olmak üzere iki etmene bağlıdır. İvmeye, heyelanın etkinliği, mikrosismik titreşimler ve atmosfer başmandaki değişimlerin yarattığı heyelan alanının yüzeyini etkileyen yüklerdeki değişimler neden olabilir.
Mühendislik jeofiziği çalışmalarında birbirinden farklı seriler halinde zamana bağlı, sistemli gravite ölçümleri sırasında aynı nokta için elde edilen Bouguer anomalileri kullanılmaktadır. Heyelan alanının dış sığırlarının elektrik, sismik gibi alışılmış jeofizik yöntemlerle belirlenemediği durumlarda duyarlı gravite çalışmaları vara/lı sonuçlar verebilir Atmosferik basınç farkının en yüksek olduğu günlerde yapılacak 3-5 adet periyodik ölçümler ve gravite değerinin büyüklüğünde gözlenecek büyük değişimler araştırma alanınca özellikleri yansıtabilir.
Heyelan alanlarının etkinliğinin araştırılmasında gravite yöntemi uygulamaları, çekim kuvvetinin zamanla değişiminin heyelanın gelişme ritmi ve kayaçların “konum ve özelliklerinin zamana bağlı değişimlerini yansıtması” gerçeğine dayanmakladır. Örneğin gravite ölçümünün yapıldığı yerdeki kütlelerin gerilme deformasyonundan etkilendiği düşünülürse, o zaman kayaç yoğunluğu da azalacaktır. Sıkışma deformasyonû durumunda ise gravite kuvveti azalacaktır. Böylece devamlı yapılacak gözlemlerle kayan kütlenin ne zaman hangi tip deformasyona uğradığı saptanabilir.
Heyelan alanının kayma hızı en yüksek hıza eriştiği dönemlerin gravite kuvvetinin göreceli olarak azaldığı dönemlere rastladığı kanıtlanmıştır. Gravite kuvvetinin en büyük olduğu dönemler ise genellikle alanın kaymasından bir kaç gün öncesine rastlar. Bu nedenle, manyetik ve gravite gözlemleri heyelanların önceden kestirilmeleri- için büyük önem taşır. Heyelan araştırmalarında yüksek duyarlı gravite ölçümlerinde profiller arası uzaklık 20-100 m. gözlem noktaları arası uzaklık ise 2-10 m. olmalıdır.
6. MİNERAL ARAŞTIRMASI (KEŞFİ)
Graviteye dayanan araştırmalar minerallerin keşfinde 2 görev yerine getirirler.
1. Cevher kitlesinin aranması ve keşfi.
2. Cevher kitlesinin büyüklüğünün tespit edilmesi ve cevherin tonajının saptanması.
6.1. Yukon’daki Faro Kurşun-Çinko Maden Yatağının Keşfi
Gravite incelemesinin ayrılmaz bir parçası olduğu entegre bir hava ve yer jeofizik keşif programı Kuzey Kanada’daki Yukon’da bulunan Kurşun-Çinko maden yatağının keşfini sağladı (Brock, 1973). Gravitenin cevher kitlesinin büyüklüğünü tespit etmek için en iyi jeofizik yöntemi olduğu saptandı (Şekil 2.41.). Bu yöntem aynı zamanda tonajın yaklaşık miktarını elde etmek için de kullanıldı (44,7 milyon ton) ve elde edilen sonuç kazılarak saptanan, tonaj miktarına (46,7 milyon ton) çok yakın bir sonuç verdi (Tanner and Gibb, 1979). Buna karşılık, dikey manyetik haritalama sığ gradyanların kullanılmasını gerektiren bir anomali ortaya çıkarmıştır (Şekil 2.41).
6.2. Piramid Cevher Kitlesi, Kuzey Batı Bölgesi
Kanada’nın Kuzey Batı Bölgesinde bulunan Pine Point’deki piramid Kurşun-Çinko cevher kitlesi “indüklenmiş polarizasyon” (IP) yöntemi kullanılarak keşfedilmiştir (Seigel, 1968). IP’nin diğer özellikleri için 9. bölümü okuyun. Gravite anomalilerinin, cevher kitlesindeki mineralleşme dağılımıyla çok büyük bir ikili uyum içinde olması nedeniyle, gravite yöntemi geliştirme kazısının optimizasyonunu sağlamak için kullanılmıştır (Şekil 2.42.). Buna ek olarak, yerçekimi yöntemi verileri toplam cevher tonajını saptamak üzere başarılı bir şekilde kullanılmıştır. Elektriksel direnç (7. bölüme bakınız) cevher kitlesinin konumuyla büyük bir bağlantısı olan küçük genlikli anomaliler oluşturmuştur ve bir TURAM elektromanyetik incelemesi (10. ve 11. bölümlere bakınız) tek başına yetersiz olmuştur ve nerdeyse hiçbir anomali ortaya koymamıştır. İndüklenmiş polarizasyon yüklenebilirliği çok önemli bir anomali ortaya koymuştur.
6.3. Sourton Tors, Dartmoor, SV England
Bu gravite yönteminin, bilinen bir mineralleşmenin varlığı durumunda (Şekil 2.43.) sonuç vermediğini gösteren bir örnektir. Buna karşılık elektriksel, elektromanyetik ve manyetik yöntemler önemli anomalilere neden olmuşlardır (Beer ve Fennig, 1976; Reynolds, 1988). Burada yerçekimi yönteminin başarısızlığı 2 nedenden kaynaklanmaktadır:
1. Mineralleşen arterlerin katmanlaşma miktarını gösteren mineralleşme ölçeği sadece birkaç metre genişliğindeydi.
2. Gravimetrenin hassasiyeti, sülfid mineralleşmesiyle çevre kayalıkları arasındaki küçük yoğunluk kontrastını çözmek için yeterli değildi.
Gravimetrenin gal’in onlu katları derecesindeki anomalileri ölçebilme yeteneğine sahip olması ve istasyon aralığının yeterince küçük olması durumunda, mineralleşme bölgesi saptanabilirdi. Araştırma sırasında (1969), bu kadar hassas gravimetreler günümüzde olduğu kadar kolay temin edilemiyordu.
6.4. Buzul Kalınlığının Belirlenmesi
Antartika ve Grönland gibi bölgelerde, bölgesel bir yer çekimi incelemesinin tamamlanması için, buz katmanları ve vadi buzulları üzerinde ölçümler yapılması gereklidir. Çok sık olarak, bu bölgelerdeki buz derinliği veya buz hacmi üzerindeki bilgiler yetersizdir. Buz (0,92 g/m3) ve tahmin edilen ortalama kaya yoğunluğu (2,67 g/m3) arasındaki büyük yoğunluk farkı, kolaylıkla ölçülen gravite anomalilerinin gözlenebileceği ve buz kitlesinin dip profilinin (buzul altı topografisi) hesaplanabileceğini ortaya koyar.
Bunun bir örneği Grant ve West tarafından (1965) İngiliz Kolombiya’sındaki (Şekil 2.44) Salmon Buzulu için verilmiştir.
Burada, yanından bir yol tüneli kazılmadan önce, buzulun taban profilini tespit etmek için bir gravite incelemesi yapılmıştır. Buzul boyunca min. 40gal büyüklüğünde bir artık yerçekimi anomalisi saptanmıştır. Arazi düzeltmesinde kaba tahminler yapılması nedeniyle 72 gal doğrulukla bölgesel kaya yoğunluğunun başlangıçtaki tahmini değeri 2,6 g/m3 idi ve buzul boyunca elde edilen derinlik profilinin kazıyla elde edilen derinliklere kıyasla %10 daha derin olduğu ortaya koyulmuştur.
Hesaplardaki yaklaşıklar değerlendirilirse, uyuşmanın doğru olduğu düşünüldü. Buna ek olarak, komşu kayaçların ortalama yoğunluğunun biraz daha az olduğu saptanmıştır (2,55 g/m3). Bu buzulun tabanı ile kaya tabanı arasında, büyük kalınlıktaki düşük yoğunluklu buzul tortullarının varlığını gösteriyor olabilirdi. Ancak, arazi için tamamen düzeltilen veriler üzerinde daha detaylı bir modelleme yapılmış olsaydı, aradaki fark azaltılabilirdi.
Buz kalınlık ölçümleri, sismik yansıma incelemeler elektromanyetik VLF ölçümleri ve radyo yanlı sondajları tarafından gittikçe artan bir şekilde yapılmaktadır.
Farklı jeofizik yöntemleri arasındaki karşılaştırmalar, buz kalınlığının %10 doğrulukla kolayca elde edilebileceğini göstermektedir. Büyük buz katmanları üzerindeki gravide ölçümlerinin (Renner 1985; Herrod ve Garrett, 1986) standart incelemelerden daha az doğruluğa sahip olmasının 3 nedeni olabilir.
1. En büyük hatalar yüzey yükseltilerinin belirlenmesindeki yetersizlikler değerlendirilmelidir.
Günümüzdeki 5-10 m. doğrultulu yükseltiler belirlenmektedir.
2. Radyo yanlı–sondaj kontrolünün yapılamadığı bölgelerde, buz altı topografisine ilişkin düzeltmeler 100 metreler seviyesindedir. Buz kalınlığı/ kaya yatağı derinliğindeki 100 m.lik bir hata ±74 gu’luk bir hataya neden olabilir.
3. Tüm gravite incelemelerinde olduğu gibi, Bouguer düzeltme yoğunluğunun düzeltmesinin tahmini değeri çok önemlidir.
Büyük buz katmanları bölgesel kayaları ve buz altı jeolojisini tüm bölgelerde olmamakla beraber bazı yerlerde belirsiz kılarlar ve buna bağlı yoğunluklar çok farklı olabilir.
Gravite yönteminin buzul bilimine başlıca bir uygulaması da, Antartika’daki yüzen buz katmanlarının dikey hareketleriyle okyanustaki gel-git titreşimler için bir gravimetre aracılığıyla ölçülmesidir (Thiel 1960; Stephenson, 1984). Elde edilen gel-git titreşim düzeni, farklı gel-git bileşenlerine ayrıştırılabilir ve böylece buz katmanının mekanik davranışının okyanustaki gel-git hareketleriyle ilişkisini ortaya koyabilir. Gel-git titreşimlerinin belirli bir yerlerde bulunmaması buz katmanının tabana çöktüğünü gösterebilir.
Terazimetreler, gerilme ölçerler ve radyo yanlı sondajla yapılan bağımsız ölçmeler böyle bir sonuç doğrulamak için kullanılmalıdır (Stephenson ve Doake, 1982).
6.5. Mühendislik Uygulamaları
Mühendislik arazi incelemelerinde genellikle çok sığ (50 m.den küçük) veya küçük ölçekli (birkaç yüz metre kare) jeolojik problemler hedeflenir. Bunun bir sonucu olarak gravite ölçümleri için hedeflenen doğruluk gal mertebesindedir. Yerçekimi kullanılmasının ana nedeni, özellikle çok yüksek seviyelerdeki elektriksel veya akustik gürültü nedeniyle veya büyük sayıdaki kamu yer altı hizmetlerinin başarılı olamayacağı yerlerdeki dengesiz toprak miktarını belirlemektir (Kick, 1985). Buna ek olarak gravite permofrost buz mercekleri veya yer altı, başlıklarının büyüklüğü gibi anomali gösteren toprağın hacmini hesaplamada kullanılır. Genellikle eski ocak açma veya maden kazılarının nerede yapıldığını gösteren kayıtlar yoktur ve bunların neden olduğu boşluklar insanlara ve mülkiyete önemli zarar verebilir.
Daha yüksek enlemlerin artan bir şekilde gelişmesi beraberinde mühendislik problemlerin ide getirir ve bu bölgelerdeki arazi incelemelerinde gravite araştırması uygulanan diğer jeofizik yöntemleri arasında daha büyük ve daha önemli bir görev üstlenmektedir. Bunda jeofizik yöntemlerin artan kullanımıyla jeolojik olayların daha iyi etüt edileceği ve anlaşıldığını söylemek de doğru olur.
6.6. Doldurulmuş Taş Ocaklarının Saptanması
Aşağıdaki örneğin de gösterdiği gibi dolgu malzemesi ile çevreleyen kaya arasındaki yoğunluk kontrastının yetersiz olduğu durumlarda, küçük ölçekli incelemeler doldurulan taş ocaklarını saptamada başarıyla kullanılabilir (Poster ve Cope, 1975).
İngiltere, Newcastle – upon – Tyne’de kurulması önerilen yeni bir teren yolu bölümü, doldurulmuş bir araziden geçiyordu ve bu arazi, daha sonradan doldurulmuş olan ve 19.yüzyılın sonlarından kalan kumtaşı ocaklarını içeriyordu. Demiryolu bölümünün tasarımı, kazılıp daha sonra örtülecek bir de tünel içeriyordu ve eski taş ocağı yüzeylerinin konumunun yerini büyük bir doğrulukla belirlemek çok önemliydi. Dolgu malzemesinin sık olmayan doğası (yoğunluk 1,63 μg/m3) bölgedeki kumtaşının (yoğunluk 2,1 μg/m3) fiziksel özellikleriyle büyük bir zıtlık içindeydi ve bazı jeofizik yöntemleri uygulanabilirdi. Ancak arazi boyunca uzanan bazı büyük yer altı boru ve kabloları mevcuttu ve yüzey malzemesi, elektriksel, elektromanyetik veya manyetik yöntemlerin kullanılmasına izin vermeyen, büyük miktarda hurda metal içeriyordu. Çalışma saatlerindeki büyük trafik nedeniyle oluşan yüksek seviyelerdeki akustik gürültü ve yaygın bina örtüsü nedeniyle boş alan bulunmaması, sismik yöntemlerin kullanılmasına olanak vermiyordu. Bunun sonucu olarak gravite yöntemi seçildi. Gece yarısı ve sabah bu yöntem uygulandı. Böylece ağır sanayi tesisleri ve trafik nedeniyle oluşan titreşim problemleri engellendi ve park eden araç sayısındaki azalmayla daha kolay bir ulaşım sağlandı.
Dolgu malzemesiyle bölgedeki kumtaşı (0,5 μg/m3) arasındaki yoğunluk farkı 0,7 μg mertebesinde küçük ama ölçülebilen kalıcı gravite anomalileri oluşturdu. Gravite verileri azaltıldı ve bir kazı çalışması ile bir ön arkeoloji araştırmasının verileri yardımıyla değerlendirildi. Kalıcı gravite anomalilerinin (Şekil 2.45) bir haritası iki taş ocağının da yüzeyinin konumlarını açıkça ortaya koymaktadır.
6.7. Permafrost Arazideki Kitlesel Buz Kitlesinin Saptanması
Büyük buz kitlesinin erimesi ve buna ilişkin buz bakımından zengin bir permafrost ciddi mühendislik ve çevre problemleri yaratabilir. Bu nedenle bu tür yer olaylarının belirlenmesi ve tanımlanması çok önemlidir.
Kawasaki (1983), Alaska, Fairbanks’de Engineer Creek’de bulunan bir permafrost arazide, önerilen bir yol yapımının yol güzergahı boyunca kitlesel buzun varlığını ve hacmini tespit etmek için gravite incelemesinin bir örneğini vermişlerdir. Büyük hacimli kitlesel buzun, pingolarda olduğu gibi önemli gravite, anomalilerine neden olduğu iyi bilinmektedir (Mackay 1960; Rampton ve Walcott 1974).
Katı buz yoğunluğuna (0,88 – 0,9 μg/m3) ve Alaska toprağı yoğunluğuna (1,35 – 1,70 μg/m3) kıyasla ayrı ayrı bölümlenmiş buz ihtiva etmeyen permafrostun yoğunluğu 1,6 μg/m3’tür ve yeterince hassas bir gravimetreyle ölçülmesi durumunda ölçülebilir bir kalıcı gravite anomalisi oluşturmalıdır.
Kawasaki ve arkadaşları, kitlesel buzun, şekil 2.46’da gösterilen profil boyunca yerçekiminin sahip olduğu minimum değerlerle olan ilişkisi aracılığıyla tespit edilmesi mümkün olmakla beraber, ölçümler şist yatağındaki yoğunluk değişimlerine karşı da duyarlıydı.
7. YERALTI BOŞLUKLARININ KEŞFİ
Yüzeye yakın gizli boşluklar eğer kazılar sırasındaki çalışmada bulunursa ya da yüzeye çıkması ile açıkça belli olursa ciddi tehlike olabilir.
Yerçekimi metodunu kullanarak; bir çok mühendislik ve hidrojeolojik araştırmalarda şüpheli boşlukların keşfedilmesini başardılar (örneğin; Coller, 1963).
7.1. Doğal Gizli Boşluklar
Yer altı boşluklarını keşfetmek için micro-gravimetry uygulamasının örneği Fajklewicz (1986) tarafından verildi. Yıllarca boşluklarda yerçekimi etkisini araştırdı.
Yerçekimi alanında dikey yükselmenin hesaplanması üzerine kesit veya kesif metodu gelişmesine yardım etti. Fajklewicz, yer çekiminin genişliğinin tahmininden daha büyük olduğunu keşfetti (Figür 2.48). sebepte hala net değil.
Micro-gravity araştırması anhidrid, kireçtaşı, alçıtaşı ve kalsiyumun bulunduğu 40 m. derinlikteki karst mağaraları olan Polonya’da Inowroclaw kasabasında gerçekleştirildi. Boşluklar yeryüzeyine doğru gelişti ve şehirde en az 40 binanın yıkılması ve tahrip olması ile sonuçlandı. Boşluk ile Figure 2.48A ve 2.48B zıt yoğunluk; çevreleyen materyal arasındaki yoğunluk tezatı, boşluğun içinde bulunan broş tarafından dolayı nispeten daha azdır.
Çekim alanı tamamen dipte gözüken küresel boşluk okumasından dolayı Fajklewicz’in figür 2.48B’de gösterdiği boşluk gözlenememiş olması gerekirdi. Gözlemlenmiş sapmalar oldukça belli iken dikey (düşey) yerçekimi eğiliminden teorik sapmaları boşluğun varlığını göstermek için çok geneldir (Benzer yaklaşım yerçekiminin sapmaları maksimum ya da minimum seviyeye ulaştığı noktalardaki yatay yerçekimi eğimlerinde de kullanılabilir, meyil sıfıra doğru gider, bu nokta sapmaya sebep olan kısmın merkezine doğru ilerler (Butler, 1984).
Buna bir örnek Costen ve Grom (1989) tarafından (pompa odasının üzerinden sağ açıdan geçen) derin kömür madeninde ölçülen yerçekimi datalarını test etmek için verildi (figüre 2.49).
Blizkovsky (1979) kazı çalışmasının sonucunda, olduğu sonradan kanıtlanan St Venceslas Kilisesinin (Tovacov, Czechoslovakia içinde olduğu şüphelenilen yer altı kemerinin varlığının ortaya çıkmasında dikkatli bir micro gravity araştırmasının olduğunu gösterir.
7.2. Hidrojeolojikal Uygulamalar
Yerçekimi metodu elektriksel metot kadar hidrojeolojide kullanılan bir metottur (Camichoel ve Henry, 1977). Gömülmüş kaya vadilerindeki gibi onların daha çok normal kullanımlarının düşük yoğunluktaki kayaların olduğu düşünüldü. Güney Soskatchewon nehri ile birleştirilen ve temel kaya (bedroc) veya buzuldolgu (glonialfill) olarak ikiye ayrılan gizli gömülü vadiler yerçekimi etkisi olarak tanımlandı.
Çağdaş nehir vadileri boyunca Bouguer sapmaları günümüz vadilerinde asgari derecede geçiştir (Figure 2.52). bu düşük yoğunluktaki materyalin varlığını gösterir. Sonuçta kazı ile; alüvyon ve kum bulundu.
Bouguer sapmalar olarak yorumlamaktan çok, yer altı su seviyesindeki değişikliğin etkisini gözlemlemek için gravimeter kullanmak mümkündür. Örneğin bir taştaki %33 gözeneklilik ve %20 özel alıkoyma, su seviyesindeki 30 m.lik bir değişim yerçekiminde g of 170 mikrogol bir değişim üretebilir. Böylelikle g de belirlenen bir bölgede gravimeter kullanarak küçük değişiklikleri gözlemek mümkündür. Akıntı aleti için ve yüzeyi toparladıktan sonra yerçekimindeki tek değişiklik taştaki çatlaklardaki su miktarıdır.
Sonuçta bilinen şeklin akiferi için yerçekimindeki ölçülü değişiklik küçük miktardaki kuyularda sınırlı sayıda su seviyesinin gözlenmesi ile birlikte akiferin özel sonucuna çevirebilir. Aynı şekilde tekrarlanmış yerçekimi ölçüleri buhar bölgesinin derecesini (volume of drawdown) tahmin içinde kullanılır. (Allis ve Hunt, 1986) ve Yeni Zelanda’daki North Island’da bulunan Wairakei jeotermal alanın tekrar dolum derecesini ölçmek içinde kullanılır (Hunt, 1977).
7.3. Volkanik Tehlike – Kaza
Sonraki patlamayı tahmin etmek üzere aktif volkanların yanlarındaki tepelerdeki küçük değişiklikleri izlemek tam doğru ve gelişmiş araştırma ekipleri ve metotları ile izlemek mümkündür. Bu tür çalışmalar genelde depremle ilgili gözlemlerde yürütülür (örneğin Cosentino, 1989). Sonderson (1980 Ağustos ile 1981 Ağustos’a kadar Sicilya’daki Etna dağında yerçekimi gözlemleme ve düzeyini programlamasını gerçekleştirdi. Bu zaman içinde 17-23 Mart 1981’de bir lavın Randazzo kasabasını neredeyse vuracağı bir yan patlama oldu. Figwe 2.53’te 3 yarık patlaması safhasını açıkça göstermek için bir şematik diyagramlar serisi gösterildi.
1,5 km. derinliğindeki hendeklerdeki zorlananlar boyunca tepelerin yükselmesine bağlı olarak yerçekimindeki değişikliklerindeki yeni magmanın injeksiyonundan dolayı olduğu şeklinde yorumlandı (Figure 2.53A). materyaldeki azalmadan dolayı patlama olduğunda yerçekiminde azalmalar gözlendi (Figure 2.53C).
Yerçekimi değişikliklerinin büyüklüğü (≈2-25 mikrogal) yükseklikte bilinen değişikliklerle ikiye katlanması (<≈ 20cm) volkanın püskürttüğü yeni malzemenin sütunundaki kabarık daireleri ve Costarika’daki Poas Volcano için magma gövdesinin açılarında radikal değişikliklerin arayüz magmanın dikey hareketlerinden sonuçlanan küçük yerçekimi etkilerini özetledi (Figure 2.54). Bu volkandaki tek dahili metot – süreç volkan yanında ve üzerindeki ölçülmüş yerçekimi etkisinin oranının kullanarak açıkça ayırt edilebilir. Ancak her yan arazi hareketleri deprem işaretlerini çağrıştırmaz.
Gerçekten Rymer 1993’te Haziran 1990 – Haziran 1991 arasında Etna dağında yerçekiminde bir yükselme rapor etti ve depremle ilgili (sismik) bir hareket yoktu. Yerçekimindeki büyük değişiklikler, zirvenin etrafındaki kraterlerin etrafında ve 1989’da önceki patlamanın yarattığı kırık hattını takiben uzanan bölgede gözlendi. (Figure 2.55). 1990 ve 1991 yılları arasında dış yüzey yükselmelerindeki değişiklikler 3 cm.den daha azdı.
Hacimde (kütlede) bazı yan yüzeylerde yükselme olması gerektiği önerilen yerçekimi değişiklikleri yükseklik değişiklerinin temelinde beklenilenden daha geniş düzeyde idi. Bu 107 mg. düzeninde olması hesaplandı ve 1989 patlamasının bıraktığı yarıklar içinde magmanın oraya girmesi ile sebep oldu. Magma önceden oluşan yarıklar için bir şekilde göç etti ki depremsel faaliyet ile ilgili bir şeye rastlanmadı. Sonuçta yüksekliklerin araştırılması ile beraber küçük yerçekiminin ölçmeleri patlamanın eli kulağında olduğunun kanıtlanmasını üretti.
Etna dağındaki patlama 1991’den 1993’e 16 ay sürdü. Bu süreçte 10 m3/s oranında delikten lavlar fırladı. 300 yıldır en geniş patlama idi.
Sismik faaliyetlerin frekansının belirgin örnekleri ile küçük micro gravitenin volkanik patlamaların çok detaylı modelini sağlamaya başlıyor. Birçok volkanlarda (günümüzde) yerçekimi, sismik ve termal araştırmalarında faydalanılan aktif monitering programı kullanılır.
8. KAYNAKLAR
1. An introduction to applied and environmental geophysics.
2. Jeofizik Bülteni (Eylül – Temmuz, 1993).
3. Doç. Dr. Coşkun SARI, Ders Notları, D.E.Ü. Jeofizik Müh.)
4. Yrd. Doç. Dr. M. Ali KAYA, Ders Notları.
5. Environmet Geophysical.

1. CÜMLE

Normal koşullarda (yani, devrik yapı vs. bulunmayan durumlarda) en basit şekli ile cümle iki unsurdan oluşur:

Özne + Yüklem
(Subject) + (Verb)

Türkçe’de özne çoğu zaman yüklemin sonuna bir “kişi eki” olarak eklenebildiği için açıkça kullanılmasına gerek kalmayabilir.

- (Ben) geldim.
- (Sen) nasılsın ?

İngilizce’de böyle birşey - çok sınırlı da olsa bazı konuşma durumları dışında - söz konusu olamaz.

* (I) came.
* How are (you) ?

Çoğu zaman basit cümlede bir de nesne bulunur.

1.1. Subject + Verb

Türkçe bir basit cümlede şu yapı her zaman için geçerlidir.

1 2
ÖZNE + YÜKLEM
Mehmet öğretti.

İngilizce bir basit cümlede de, nesne bulunmadığı durumlarda, bir farklılık görülmez.

1 2
SUBJECT + VERB
Mehmet taught.

1.2. Subject + verb + object

Türkçe bir cümleye nesne eklendiği zaman, sıralama şöyle olur:

1 2 3
ÖZNE + NESNE + YÜKLEM
Mehmet oğluna öğretti.

İngilizce bir cümleye nesne eklendiği zaman, Türkçe cümle yapı ile arasındaki ilk temel fark ortaya çıkar.

1 3 2
SUBJECT + VERB + OBJECT
Mehmet taught his son.

2. BASİT CÜMLELERİN ÇEVİRİSİ

2.1. Subject + verb

Türkçe ve İngilizce basit cümle yapıları sadece özne ve yüklem söz konusu olduğunda bir farklılık göstermediği için, çeviri konusunda yapı açısından bir sorun çıkmamaktadır.

1 2
ÖZNE + YÜKLEM
Mehmet geldi.

Mehmet came./has come.
SUBJECT + VERB
1 2

2.2. Subject + verb + object

Nesne söz konusu olduğunda Türkçe ve İngilizce basit cümle yapıları birbirinden farklı olduğu için, çeviri işlemi sırasında da cümleyi oluşturan unsurların dizilişinde değişiklik yapmak gerekecektir.

1 2 3
ÖZNE + NESNE + YÜKLEM
Mehmet eve geldi.

Mehmet came home.
SUBJECT + VERB + OBJECT
1 3 2

Bu cümlelere yer, zaman ve durum belirten kelime ve yapıların da eklenmesi durumunda her iki dil arasındaki yapısal farklılıklar iyice belirginleşecektir.

Basit cümlelerin yapısı konusu çeviri açısından - kolay göründüğü için - önemsenmeyebilir. Ancak,

SVO (İngilizce

SOV (Türkçe)

yapısının, karmaşık cümlelerin çevirisini yaparken sürekli gözönünde tutulması gerekecektir. Bu konu ileri konularda ayrıntılı olarak ele alınmakta.

ZAMAN KAVRAMI

1. GiRiŞ

Bu ve bunu izleyen ana başlık altında İngilizce’de yer alan bütün zamanlar (= tense) ve yardımcı yüklemler (= modal verbs) iki ayrı başlık altında ele alınmaktadır. Zamanlar “Present”, “Past”, ve “Future” sırası ile, yardımcı yüklemler ise alfabe sıralamasında ele alınmaktadır. Önemli çeviri özellikleri, her zaman olduğu gibi, kutu içinde verilmektedir.

2. “Present” : Geniş zaman / Şimdiki zaman

2.1. Simple Present Tense

a) Her zaman olan/olabilecek olaylar için kullanılır.

- The earth rotates around the sun.
Dünya güneşin çevresinde döner.

b) Bir olayı naklederken, özellikle hikaye dilinde kullanılır.

- Rosencrantz flips a coin.
Rosencrantz yazı tura için para atar.

c) Her zaman olan, olabilecek ve bir sıkl??a sahip olayların anlatımında kullanılır.

- I always/sometimes/rarely brush my teeth.
Dişlerimi her zaman/bazan/nadiren fırçalarım.

Simple Present’ın bu kullanımları (A-C) Türkçe’ye aktarılırken “yüklem + -Er/-Ir” yapısı kullanılır.

d) Geleceğe ait kesin bir olaydan söz ederken kullanılır.

- We set off after lunch.
Öğle yemeğinin ardından yola çıkıyoruz.

e) Normalde “yüklem + -ing” yapısı ile kullanılmayan bazı yüklemlerle birlikte kullanılır. Bu yüklemlerin başlıcaları:

astonish, belong to, believe, concern, consist of, contain, depend on, deserve, detest, dislike, doubt, feel, fit, forget, guess, have, hear, hate, imagine, include, impress, know, like, love, need, owe, realize, recognize, regret, resemble, remember, satisfy, see, seem, smell, sound, suppose, taste, think, understand, want, wish

· feel yüklemi “fikir sahibi olmak” (- I feel he is right) anlamında “-ing” almaz; “hissetmek” anlamı (- How are you feeling today?) taşıdığında “-ing” alır.

· have yüklemi “sahip olmak” (- She has three children.) anlamında “-ing” almaz”; “..almak / yemek” anlamı (- They are having lunch.) taşıdığında “-ing” alır.

· hear yüklemi alışılmadık durum belirttiğinde (- I’m hearing things. / Gaipten sesler duyuyorum.) “-ing” ile kullanılabilir.

· see yüklemi alışılmadık durum belirttiğinde (- I’m seeing double) “-ing” ile kullanılabilir.

· smell yüklemi “koku salmak” (- It smells nice.) anlamında “-ing” almaz; “koklamak” anlamı (-She is smelling the flowers.) taşıdığında “-ing” ile alır.

· taste yüklemi “tadı olmak” (- It tastes nice.) anlamında “-ing” almaz; “tatmak” anlamı (- Why are you tasting the soup?) taşıdığında “-ing” alır.

· think yüklemi “fikir sahibi olmak” (- I think he is right.) anlamında “-ing” almaz; “düşünmek” anlamı (- What are you thinking ?) taşıdığında “-ing” alır.

Simple Present’ın bu kullanımları (D-E) Türkçe’ye aktarılırken “yüklem + - Er/-Ir” ya da çoğu kez “yüklem + - Iyor” yapısı kullanılır.

f) Emir vermek için kullanılır.

- Stop !
Dur !

2.2. Present Continuous Tense

a) Şu anda gerçekleşmekte olan olaylar için kullanılır.

- You are reading a sentence.
Bir cümle okuyorsun/okumaktasın.

b) Şu aralar olmakta olan olaylar için kullanılır.

- I am reading a wonderful novel.
Şahane bir kitap okuyorum/okumaktayım.

c) Geleceğe yönelik kesin planlarda kullanılır.

- What are you doing tomorrow ?
Yarın ne yapıyorsun ?

d) Konuşmacıyı tedirgin eden ve sık tekrarlanan bir olay için “always” ile birlikte kullanılır.

- She is always complaining about my dog.
Sürekli / Hep / Durmadan köpeğimden şikayet ediyor.

Present Continuous’un bu kullanımları (A-D) Türkçe’ye “yüklem + -Iyor/-mEktE” kullanılarak aktarılır.

2.3. Present Perfect Tense

a) Az önce tamamlanan bir olay için, genelde “just” ile kullanılır.

- I have just drunk a cup of tea.
Az önce/Daha şimdi bir fincan çay içtim.

b) Yapılmış ama zamanı belli olmayan eylemler için, ya da zaman belli olsa da eylemin kendisi kadar önemli olmadığı durumlarda kullanılır.

- Peter has been to the States twice.
Peter Amerika’da iki kez bulundu./Birleşik Devletler’e iki kez gitti.

c) Geçmişte yapılmış, şu anda ya da gelecekte yapılabilme olasılığı var olan olaylar için kullanılır.

- He has won 3 Oscars.
3 Oscar kazandı.

d) Sınırları kesin belirtilmeyen bir zamanı belirtmekte olan bir terim ile birlikte [1], ya da, olayın geçtiği zaman diliminin henüz sona ermediği durumlarda [2] kullanılır.

- The population has risen dramatically lately. [1]
Nüfus son zamanlarda önemli ölçüde arttı/artmıştır.

Present Perfect’in bu kullanımları (A-D) Türkçe’ye “yüklem + -DI”, çeviri metni resmi bir dil taşıdığında da “yüklem + - mIştIr” yapısı ile aktarılır.

- They haven’t had a holiday this year. [2]
Bu sene tatil yapmadılar.

e) “be” yüklemi ile birlikte, nitelik, yer, vs. belirten yapıların oluşturulmasında kullanılır.

- I have been a teacher for 7 years.
Yedi senedir öğretmenim/öğretmenlik yapmaktayım/yapıyorum.

Bu kullanım (E) Türkçe’ye “yüklem + -DIr” yapısı ile aktarılırsa da -DIr takısı genelde düşer.

2.4. Present Perfect Continuous Tense

a) Present Perfect’ten farklı olarak, daha süreli bir eylemi kapsar.

- I have been writing since ten this morning.
Bu sabah ondan beri yazıyorum/yazmaktayım.

b) Kimi zaman, olayın kendisi bitmiş olsa bile etkisi sürmektedir.

- You look terrible. Have you been fighting ?
Berbat görünüyorsun. Kavga mı ettin ?

Present Perfect Continuous Türkçe’ye, eylem sonuçlanmamış ise (A) “yüklem + -Iyor/-mEktE”, eylem sonuçlanmış ise (B) “yüklem + -DI” ile aktarılır.

3. Past : Geçmiş zaman

3.1. Simple Past Tense

a) Geçmişte belirli bir zamanda bitmiş bir olay için kullanılır. Bu kullanımın Present Perfect’ten farkı olayın geçtiği zamanın ve ayrıntıların önem kazanmasıdır.

- He left a minute ago.
Bir dakika önce çıktı.

- Where did the accident happen ?
Kaza nerede oldu ?

Simple Past’ın bu kullanımı (A) Türkçe’ye “yüklem + -DI”, daha resmi yapılarda ise “yüklem + mIştIr” kullanılarak aktarılır.

b) Geçmişe ait bir alışkanlık için “always”, “never”, vs. ile kullanılır.

- He always wore a hat.
Sürekli/Hep şapka giyerdi.

Simple Past’ın bu kulanımı (B) Türkçe’ye “yüklem + -I/ErdI” kullanılarak aktarılır.

3.2. Past Perfect Tense

a) Geçmişe ait iki olayın bulunduğu bir durumda ve bu iki olaydan birinin diğerinden önce olması halinde, önce olan olay için “Past Perfect”, sonra olan olay için de “Simple Past” kullanılır.

- When the police arrived, the burglad had escaped.
Polis geldiğinde hırsız kaçmıştı.

b) “Past Perfect” temelde “Present Perfect’in past halidir.

- He had won 3 Oscars.
3 Oscar kazanmıştı.

Past Perfect Türkçe’ye “yüklem + -mIştI” ile, ya da, pek sık olmasa da, “yüklem + - DıydI” ile aktarılır.

3.3. Past Perfect Continuous Tense

“Present Perfect Continuous” yapının past halidir.

- I had been writing since 10 this morning.
O sabah 10′dan beri yazmaktaydım.

- You looked terrible. Had you been fighting ?
Berbat görünüyordun. Kavga mı etmiştin ?

Past Perfect Continuous Türkçe’ye ” yüklem + - Iyordu / -mEktEydI / -mIştI kullanılarak aktarılabilir.

3.4. Past Continuous Tense

a) Geçmişte bir süre devam etmiş olan olayların aktarımında kullanılır.

- She was earning quite a lot of money.
Oldukça çok para kazanıyordu / kazanmaktaydı.

b) Devam etmekte iken ani ve daha kısa bir eylemle karşılaşan ya da o eylem tarafından kesintiye uğratılan bir eylem için kullanılır.

- When she heard the explosion she was having bath.
Patlamayı duyduğunda banyo yapıyordu.

Past Continuous Türkçe’ye “yüklem + -Iyordu / -mEktEydI” ile aktarılır.

3.5. “Infinitive” yapılarda past

“Infinitive” (to + yüklem) İngilizce’de “to have + V3″ ile past hali alır.

- He is believed to have a big fortune. PRESENT
İnanışa göre büyük bir serveti var.

- He is believed to have lived in misery. PAST
İnanışa göre sefalet içinde yaşadı / yaşamış.

3.6. “Gerund” yapılarda past

“Gerund” (yüklem + - ing) yapısı “having + V3″ kullanılarak past yapılabilir.

- Having completed the task, the students had a break.
(= After they had completed … )
Görevi tamamladıktan sonra öğrenciler ara verdiler.

Bu yapı perfect nitelik de taşıyabilir.

- Having completed the task, the students will have a break.
(= After they have completed …. )

4. Future: Gelecek zaman

4.1. will

a) Bir plan ya da kesinleşmiş amaç olmadığı durumlarda kullanılır.

- Don’t worry. You’ll succeed.
Endişelenme. Başaracaksın.

Bu kullanım (A) Türkçe’ye “yüklem + - EcEk” ile aktarılır.

b) Sonucun kesin / doğal olduğu bilinen durumlarda, kimi zaman da bir inatlaşma söz konusu ise kullanılır.

- When it is wet, this paint will give a terrible smell.
Islakken bu boya berbat bir koku salar / salacaktır.

- Don’t insist. She will say no.
Israr etme. Hayır der / diyecektir.

Bu kullanım (B) Türkçe’ye “yüklem + - I/Er” ya da “yüklem + - EcEkDIr” ile aktarılır.

4.2. be (am/is/are) going to

a) Bir plan ya da kesinleşmiş amaç olduğu zaman kullanılır.

- Don’t worry. I’ll help you.
Endişelenme. Sana yardım edeceğim.

b) Bir eylemin gerçekleşeceğine ait kesin iz, belirti varsa kullanılır.

- She looks very pale. I think she’s going to faint.
Çok solgun görünüyor. Sanırım bayılacak.

Bu kullanımlar (A-B) Türkçe’ye “yüklem + - EcEk” ile aktarılır.

c) “was / were going to” yapısı yapılması amaçlanan ama gerçekleşmesine olanak ya da gerek kalmayan eylemler için [1] - ya da bunun tam tersi olarak gerçekleşmesine gerek yokken gerçekleşen [2] - olaylar için kullanılır.

- I was going to call him. He called me. [1]
Onu arayacaktım. O beni aradı.

- They weren’t going to visit the ancient church but they did so while they took shelter there during the rain. [2]
Antik kiliseyi gezmeyeceklerdi ama yağmurdan korunmak için oraya sığındıklarında geziverdiler.

Bu kullanım (C) Türkçe’ye yüklem + - EcEktI” ile aktarılır.

4.3. be (am/is/are/ ..) to

a) “will (definitely)” anlamında kullanılır.

- The Queen is to visit New Zealand.
Kraliçe Yeni Zelanda’yı ziyaret edecek.

Bu kullanım (A) Türkçe’ye “yüklem + - EcEk” ile aktarılır.

b) “should” anlamında kullanılır.

- You are to do your homework.
Ev ödevini yapman gerek.

Bu kullanım (B) Türkçe’ye “should” gibi aktarılır.

4.4. Future Continuous Tense

Gelecekte sürüyor olacak eylem için kullanılır.

- This time tomorrow, I’ll be sleeping.
Yarın bu saatler uyuyor olacağım.

Future Continuous Türkçe’ye “yüklem + - Iyor / - mEktE olacak” ile aktarılır.

4.5. Future Perfect Tense

Gelecekte bir zamanda tamamlanmış olacak eylem için - genelde zaman belirten by kelimesi ile birlikte - kullanılır.

- This time tomorrow, I’ll have gone to bed.
Yarın bu saatler yatmış olacağım.

Future Perfect Türkçe’ye “yüklem + - mIş olacak” ile aktarılır.

YARDIMCI YÜKLEMLER

1. Tanım

Bu bölümde ele alınan yüklemler birer yardımcı yüklemdir. Tek başlarına kullanıldıklarında yüklem olarak taşıdıkları anlamı taşımazlar (”Yes, I can” gibi kısa yanıt durumları dışında). Bu nedenle, kimi yardımcı yüklemlerin isim ya da yüklem olarak taşıdıkları anlama (can (n) = teneke kutu, have (v) = sahip olmak, May (n) = Mayıs, must (n) = gereklilik, will (n) = irade; vasiyetname) dikkat etmek gerekebilir.

2. Kullanım ve Çeviri

Yardımcı yüklemler alfabe sırasına göre ele alınmıştır.

2.1. be (am / is / are) able to

“Bir şeyi yapabilmek” anlamını taşır.

- I am able to run a mile.
Bir mil koşabilirim.

- They will be able to complete the project on time.
Projeyi zamanında tamamlayabilecekler.

- She was able to say a few words.
Birkaç kelime söyleyebildi.

- We haven’t been able to understand it.
Onu anlayabilmiş değiliz.

Bu yapı Türkçe’ye “yüklem + - EbIl- ” ile aktarılır. Gerekli zaman takısı eklenir.

2.2 can

a) bir şeyi yapabilmek

- Can you speak German ?
Almanca konuşabilir misin ?

b) olasılık

- He can be here any moment.
Her an gelebilir.

c) izin, rica

- Can I leave early ?
Erken çıkabilir miyim ?

- Can you turn the volume down ?
Sesi kısabilir misin ?

Bu kullanımlar (a-c) Türkçe’ye “yüklem + - EbIl- ile aktarılır.

d) Olumsuz sonuç çıkarma

- It can’t be her. She is much taller.
Bu o olamaz. O daha uzun boylu.

e) Geçmişe ait olumsuz sonuç çıkarma.

- She can’t have left earlier.
Daha erken çıkmış olamaz.

2.3. could

a) Geçmişte bir şeyi yapabilmek.

- I could swim across the lake then.
O zamanlar gölü yüzerek geçebilirdim.

b) olasılık

- Perhaps she could answer all the questions.
Belki de tüm sorulara yanıt verebilir.

c) izin, rica

- Could you do me a favour ?
Bana bir iyilik yapar mısın ?

d) teklif

- Could we meet at around 12 tomorrow ?
Yarın saat 12 civarında buluşabilir miyiz ?

e) Sonuç çıkarma

- He could be at home. He could be sleeping.
Evde olabilir. Uyuyor olabilir.

f) Gerçekleşmemiş, geçmişe ait olasılık

- I could have passed the test.
Sınavı geçebilirdim.

2.4. dare

a) Cesaret etmek

- She daren’t do it.
Yapmaya cesaret edemez.

b) Sadece I daresay yapısı ile, olasılık

- I daresay you are tired.
Sanırım yorgunsun.

2.5. had better

Tercih, “olsa iyi olur”

- Hadn’t we better start rightaway ?
Hemen başlamak/başlamamız iyi olmaz mı ?

- I’d better keep it in a box.
Onu bir kutuda saklasak iyi olur.

2.6. have (got) to

a) Konuşmacının gerçeklere dayanarak ilettiği zorunluluk.

- She has to leave immediately. There is a phone call.
Hemen çıkması gerek. Telefon var.

b) Gerekmezlik (= needn’t )

- You don’t have to study at all.
Hiç çalışman gerekmez.

- She won’t have to go.
Gitmesi gerekmeyecek.

- We didn’t have to buy anything.
Hiçbirşey satın almamız gerekmedi.

Kimi zaman have = sahip olmak yüklemi, have to yardımcı yükleminin kullanımına benzer bir çekilde kullanılıyor olabilir. Cümlenin anlamını yanlış anlamamak için dikkat etmek gerekir.

- This book has a lot to say.
(= This book has a lot of things to say.)

2.7. may

a) Olasılık

- We may never see that comet again.
Bu kuyruklu yıldızı bir daha hiç göremeyebiliriz.

b) İzin, rica

- You may go.
Gidebilirsin.

c) Gelecekte tamamlanması olası eylem.

- Many species may have died out by then.
O zamana kadar pek çok tür tükenmiş olabilir.

d) Geçmişe ait olası eylem

- He may have missed the bus.
Otobüsü kaçırmış olabilir. / Belki de otobüsü kaçırdı.

e) Geçmişte gerçekleşmemiş olasılık

- They may have won the match. They played terribly.
Maçı kazanabilirlerdi.

f) may as well = had better

“may well” kullanımına dikkat ! Bu yapıda well kelimesi pekala, neden olmasın anlamını taşır.

g) Dualar “may” ile olur. “May” yardımcı yüklemi özneden önce gelir.

- May God be with you.
Tanrı seninle olsun.

h) “Rağmen” anlamı veren cümlelerde, devrik yapıda “may” kullanılabilir.

2.8. might

a) zayıf olasılık

- This medicine might have some side effects.
Bu ilacın bazı yan etkileri olabilir.

b) izin isteme

- Might we suggest something ?
Birşey önerebilir miyiz ?

c) gelecekte tamamlanması olası eylem

- By the year 2.000, you might have died.
2000 yılına gelindiğinde ölmüş olabilirsin(iz).

d) geçmişe ait olası eylem

- He might have tried to contact you.
Sana ulaşmaya çalışmış olabilir.

e) geçmişte gerçekleşmemiş olasılık

- They might at least have apologized.
En azından özür dileyebilirlerdi [ama dilemediler]

f) might as well = had better

2.9. must

a) konuşmacının zorunlu gördüğü, kendi fikrine dayalı zorunluluk

- I don’t want her here. She must go.
Onu burada istemiyorum. Gitmeli./Gitmesi şart.

b) çok kuvvetli olasılık

- There must be a mistake. Check it again.
Bir hata olmalı./ Mutlaka bir hata vardır. Yeniden kontrol et.

- He must be sleeping. I can hear his snore.
Uyuyor olmalı. Horultusunu duyabiliyorum.

Bu yapının olumsuzu mustn’t ile değil can’t ile oluşturulur.

c) Yasaklama

- You must not take any pictures here.
Burada fotoğraf çekmemelisin(iz).

d) Geçmişte gerçekleşmiş olması olası eylem

- He must have missed the bus.
Otobüsü kaçırmış olmalı.

Bu yapının olumsuzu musn’t have ile değil can’t have ile oluşturulur.

2.10. need(n’t)

a) Gerekmezlik (= don’t/doesn’t have to)

- You needn’t worry.
Endişelenmen gerekmez/gereksiz.

b) Gereklilik

- Need I sign it ?
İmzalamam gerekir mi ?

c) Geçmişte gerek olmadığı halde yapılmış eylem.

- We needn’t have brought our tent; his tent is large enough.
Çadırımızı getirmemiz gerekmezdi. Onun çadırı yeterinde geniş.

2.11. ought to

a) Öğüt, tavsiye

- It ought to be cleaned every two months.
İki ayda bir temizlenmesi gerek.

b) Geçmişte gerçekleş(me)miş olasılık.

- She ought to have been more careful
Daha dikkatli olması gerekirdi.

2.12. shall

a) Gelecek. Resmi kullanım.

- When shall we announce the results ?
Sonuçları ne zaman açıklayacağız ?

b) Sadece I ve we ile, öneri.

- Shall we go out ?
Çıkalım mı ?

c) Will yerine. Resmi kullanım.

- The accused shall be interrogated.
Sanık sorguya çekilecek.

2.13. should

a) Yükümlülük

- He should work harder.
Daha fazla çalışması gerek.

b) Şu anda gerçekleşmesi gerekirken gerçekleşmeyen - ya da bunun tam tersi - eylem.

- You should be at home now. You should be studying.
Şu anda evde olman gerekirdi. Ders çalışıyor olmalıydın.

c) Why veya How ile, tedirginlik ve öfke ifadesinde.

- How should I know it ?
Ben nereden bileyim ?

d) Olasılık

- He worked hard. So, he should succeed.
İyi çalıştı. Kazanması gerekir. / Kazanacaktır.

e) Geçmişte gerçekleşmemiş gereklilik

- She should have seen her mistake.
Hatasını görmesi gerekirdi.

f) Bazı yüklem ve sıfatlarla

- I advise that she should resign.
- Was it essential that he should be sacked ?

g) Second conditional yapıda, devrik cümle oluşturmak için.

- Should he come, give him my message.

2.14. used to

a) Geçmişte olan ve artık devam etmeyen al??kanlık.

- I used to exercise regularly.
Düzenli olarak alıştırma yapardım.

b) Olumsuz yapıda, geçmişte olmayıp sonradan edinilen al??kanlık.

- She didn’t use to smoke.
Eskiden sigara içmezdi.

- He never used to leave the office early.
Ofisten asla erken ayrılmazdı.

Her ne kadar used to ile doğrudan bir ilgisi olmasa da, karışıklığa çok çabuk neden olabildiği için be used to ve get used to yapılarına da değinmek yerinde olacaktır. Be used to “alışkın olmak”, get used to ise “alışkanlığı kazanmak” anlamlarını taşırlar ve yardımcı yüklem özellikleri yoktur.

- “Your neighbours upstairs are making a lot of noise.”
- “I’m used to it.”

- When I first moved to Ankara, life was difficult. Then I got used to living here.

2.15. will

a) Geleceğe yönelik durum, eylem

- I will come with you.
Seninle geleceğim.

- Next month, we’ll be opening a new branch.
Gelecek ay yeni bir şube açıyor olacağız.

- Next month, we’ll have opened a new branch.
Gelecek ay yeni bir şube açmış olacağız.

b) Rica, istek

- Will you please leave the door open ?
Lütfen kapıyı açık bırakır mısın ?

c) Geleceğe yönelik kesin ve doğal sonuç

- She is so stubborn. She’ll refuse it.
Çok inatçı. Reddeder./Reddedecektir.

2.16. would

a) Geçmişte alışkanlık. Used to yapısından farkı, bu alışkanlığın bitmiş olmasının gerekmemesidir.

- He would drink a glass of wine after dinner.
Akşam yemeğinden sonra bir bardak şrap içerdi.

b) Rica, istek

- Would you send the brochures as soon as possible ?
Broşürleri olabildiğince çabuk gönderir misiniz ?

c) Geçmişte zorunluluk, kimi zaman inat taşıyan eylem.

- I begged him to help me, but he wouldn’t.
Bana yardım etmesini istedim ama etmeyeceği tuttu.

d) Geçmişte gerçekleşmemiş eylem.

- We would have stayed longer but the weather changed.
Daha uzun kalırdık ama havalar değişti.

e) Second conditional türü kullanımda

- If you had not been so lazy you would be studying at university now.
O kadar tembel olmasaydın şimdi üniversitede okuyor olurdun.

2.17. would rather

“Tercih etmek, yeğlemek” anlamını taşır.

- I’d rather die keep silent.
Sessiz kalmayı yeğlerim. / Ben iyisi mi sessiz kalayım.

Tercih söz konusu olduğunda than kullanılır.

- We’d rather starve to death than eat it.
Onu yemektense açlıktan ölmeyi tercih ederiz,

would rather + kişi durumunda bu kişiden sonra gelen yüklem Simple Past Tense ile oluşturulur, ama anlam past değildir.

- I’d rather you went first.
Senin önce gitmeni tercih ederim.

3. Diğer kullanımlar

Bazı yardımcı yüklemler, özellikle Reported Speech yapılarda, birbirlerinin past hali olarak kullanılırlar. Bu konudaki yanılgılardan biri, shall yardımcı yükleminin past halinin should olduğudur; shall yapısının past hali sadece would yardımcı yüklemi olabilir.

EDİLGEN YAPI

1. KULLANIM

İngilizce’de “passive” yapı “be + V3″ yapısı ile olur. “Be” yüklemi cümlenin zamanına uygun olarak “am, is, are, was, were, be, been” hallerinden birini alır. Türkçe’de ise “edilgen” yapı “yüklem + -Il/In” yapısı ile oluşturulur.

2. ZAMANLAR VE YARDIMCI YÜKLEMLERDE “PASSIVE”

Simple Present English is spoken in many countries.
Present Continuous The house is being decorated.
Present Perfect She has been informed.
Present Per. Cont. The research has been being done. *
Simple Past I was informed.
Past Continuous I was being followed.
Past Perfect He had been misunderstood.
Past Per. Cont. I had been being questioned for hours. *
Future
will It will be completed on time.
going to They are going to be invited.
continuous You will be being informed soon. *
perfect It will have been opened by next week.
Modal verbs
can can + V3
could could + V3
had better had better + V3
have to have to + V3
may may + V3
might might + V3
must must + V3
need need to + V3
ought to ought to + V3
shall shall + V3
should should + V3
used to used to + V3
would would + V3
would rather would rather + V3

* ile işaretli olan yapıların kullanımı yoktur.

3. “PASSIVE” ANLAM TAŞIYAN YÜKLEMLER

Bazı yüklemler, cümleye göre, “Passive” anlam taşıyarak kullanılabilirler.

- Your report reads well.
- The new Ford is selling badly.
- It is a nice material, but it doesn’t wash.

4. “ACTIVE” CÜMLENİN NESNESİNİN BİR “CLAUSE” OLMASI

Örneklerde de görüleceği gibi, “active” bir cümlenin nesnesinin bir “clause” olması durumunda

- People believed (that) the witches communicated with the devil.
CLAUSE
İnsanlar cadıların şeytanla iletişim kurduğuna inan(ır)dı.

bu cümle çeşitli durumlarda “passive” yapılabilir.

- It was believed that the witches communicated with the devil.
CLAUSE
- The witches were believed to communicate with the devil.
S V

- That the witches communicated with the devil was believed.
S V
Cadıların şeytanla iletişim kurduğuna inanıl(ır)dı.

Bu tür “passive” cümlelere bir diğer örnek:

- Nobody knew whether he was telling the truth.
S V O = CLAUSE

- It was not known whether he was telling the truth.
- Whether he was telling the truth was not known.

5. “INFINITIVE” YAPININ “PASSIVE” HALİ

5.1. be to + PASSIVE

a) Gereksinim

- These carpets are to be cleaned regularly. (=should be cleaned)
- This form is to be filled in in ink.
Bu formun mürekkepli kalemle doldurulması gerek.

- There is a lot of work to be done.
Yapacak/ Yapılacak çok iş var.

b) “will” anlamında

- An offer as generous as this one is not to be refused.
Bu kadar cömert bir öneri reddedilmez.

5.2. “be” + “to be seen / found / congratulated”

- He was nowhere to be seen.
Hiçbiryerde görülmedi/ Onu gören olmadı.

- The dog was nowhere to be found.
Köpek hiçbiryerde bulunamadı.

5.3. “be + to blame” yapısı “be + to be blamed” anlamında

- Nobody is to blame for the accident.
Kaza için kimse suçlanamazdı./ Kazada kimsenin suçu yoktu.

5.4. “anything / nothing” + “to do / to be done”

- There is nothing to do.
Yapacak hiçbirşey yok [bu yüzden canım sıkılıyor].

- There is nothing to be done.
Yapacak hiçbirşey yok. / Elden birşey gelmez [o yüzden at onu gitsin].

5.5. “supposed to”

- I am supposed to be at home

gibi bir cümle iki tamamen farklı anlam taşıyabilir:

[1] = Everyone supposes that I’m at home.
Herkes benim evde olduğumu sanıyor.
[2] = I should be at home now.
Şu an evde olmam gerekirdi.

Uygun anlam “bağlam” yolu ile anlaşılabilir.

5.6. “to have been + V3 ”

“to have been + V3″ yapısı “perfect/past” anlam taşıdığından

- I would like to be invited

cümlesi Türkçe’ye

Davet edilmeyi isterim. / Keşke davet edilsem

şeklinde aktarılabilirken,

- I would like to have been invited

cümlesi

Davet edilmiş olmayı isterdim. / Keşke beni davet etselerdi

şeklinde Türkçe’ye aktarılabilir.

5.7. “get + (nesne) + V3″

İngilizce’de edilgen yapıda “be + V3″ yerine “get + V3″ kullanılabilmektedir.

- How did the window get broken ?
Cam nasıl kırıldı ?

- He got his money stolen.
Parasını çaldırdı.

CÜMLE + CÜMLE: “COORDINATION”

1. TANIM

Cümleyi oluşturan unsurlar birbirlerine “coordination” yolu ile bağlandıklarında, çeşitli “coordinator”lar kullanılmaktadır. Bunlardan basit olanlar,

and
or
but,

kullanım açısından daha kapsamlı olanlar ise

either … or
both … and
nor, neither … nor
not only … but (also/as well)

olarak guruplandırılabilir.

2. KULLANIM VE ÇEVİRİ

2.1. And, or, but

Kullanım ve çeviri açısından bu üç basit “coordinator” önemli sorunlar oluşturmazlar.

- I wonder whether I should stay and wait or whether it is better to leave.
Kalmalı ve /Kalıp beklemeli miyim yoksa / ya da /, ayrılmak daha mı iyi bilemiyorum.

“And” Türkçe’ye “ve”, “yüklem + - Ip”, ya da “,” şeklinde aktarılabilir. “Or” Türkçe’ye “ya da”, “veya”, “(ve)yahut”, ya da “,” ile aktarılabilir. “But” Türkçe’ye “fakat”, “ama”, “ancak”, ya da “,” ile aktarılabilir.

Kimi zaman “but” kelimesi “except” (= dışında, haricinde) anlamını taşıyabilir. Bu durumda “but” kelimesini bir yüklem izlerse yüklem “to” kullanılmadan bağlanır.

- We have no choice but resign.
İstifa etmekten başka bir seçeneğimiz yok.

2.2. Either … or

- Either you are crazy or I know nothing.
(Ya sen çılgınsın ya da ben birşey bilmiyorum! ) / Eğer sen çılgın değilsen ne olayım !

- You may either stay here or (you may) go out.
İster burada kal ister çık.

Bu yapı Türkçe’ye “Ya … ya da”, “İster … ister” yapıları ile aktarılır.

2.3. Both … and

- The old secretary could both type excellently and take shorthand.
Eski sekreter hem kusursuz daktilo yazabiliyordu hem de steno biliyordu.

Bu yapı Türkçe’ye “Hem … hem de”, “Gerek … gerekse” yapıları ile aktarılır.

2.4. Nor

“Nor” kullanılan cümlede, vurgu sağlamak için, “özne + yüklem” yapısı tersyüz edilerek devrik yapı oluşturulur.

- He didn’t accept the offer. Nor did he refuse it.
Teklifi kabul etmedi. Red de etmedi./Reddetmedi de.

Bu yapı Türkçe’ye “ne … ne de” ya da ” -mEdIğI / mEyEcEğI gibi, ….. olumsuz yüklem” şeklinde aktarılabilir.

2.5. Not only … but (also/as well)

“Nor” kullanılan cümlede olduğu gibi, “Not only…” yapısıyla cümleye başlanması durumunda cümlede devrik yapı oluşur.

- Not only does he play the guitar but he is a good singer (as well).
Sadece gitar çalmakla kalmaz, iyi bir şarkıcıdır da.

- They not only broke/Not only did they break into his office, (but) they also stole his computer.
Hem bürosuna zorla girdiler hem de bilgisayarını çaldılar.

Bu yapı Türkçe’ye “sadece / yalnızca + {olumsuz / olumlu yüklem } … bir de / ayrıca / üstelik + { olumlu / olumsuz yüklem } yapısı ile ya da “hem … hem de” ile aktarılır.

2.6. Neither … nor

Bu yapıda da vurgu amacı ile devrik yapı kullanılabilir.

- We are neither aware nor (are we) fully ignorant of the subject.
Konu hakkında ne bilgimiz var ne de tamamen bilgisiz durumdayız.

Bu yapı Türkçe’ye “ne … ne de” şeklinde aktarılabilir.

CÜMLE + CÜMLE: “SUBORDINATION”

1. TANIM

İngilizce’de ve Türkçe’de cümleler birbirlerine basit bağlaçlarla bağlanabildikleri gibi, çeşitli tamlamalar yapılarak da bağlanabilirler. Bu yapılar İngilizce’de “Clause Sentence”, “Super Structure” gibi isimler alır.

Ana fikri taşıyan ve mutlaka tam bir yargı oluşturan cümleye “Baş / Ana Cümle” (=Main Clause), her türden diğer bileşene ise “İkincil / Yan Cümle” (=Secondary/Subordinate Clause) denilmektedir.

- When I met him, he was in the army.
Yan cümle Ana cümle

2. ÇEVİRİ İŞLEMİ

Cümle içindeki görevleri “özne” [1] ya da “nesne” [2] yerine geçmek olduğunda ikincil cümleler basit cümle yapısının özne ya da nesneleri olarak kabul edilebilir ve Türkçe’ye rahatlıkla aktarılabilirler. “Relative Clause” ve “Noun Clause” bu tür yapılardır.

- The sentence(that) you are reading is a clause sentence. [1]
S V O
(”Relative Clause”)

- They say that it is easy to make a noun clause. [2]
S V O
(”Noun Clause)

Comparative Clause” ve “Adverbial Clause” yapılarda ise bir cümlecik + cümle durumu söz konusudur ve çeviri işlemini de buna göre yapmak gerekecektir. Bu durum biri “Noun Clause” [1] diğeri ise “Adverbial Clause” [2] olan iki cümlenin çevirisi ile açıklanırsa:

- Tom claims that the problem is exaggerated. [1]

cümlesinde,

S V O
- Tom claims (that) a child stole his vallet.

şeklinde bir yapı mevcuttur.

İngilizce bir basit cümle ( S + V + O ) Türkçe’ye S + O + V (Ö+ N+ Y) şeklinde aktarılabileceğine göre, önce kendi içinde bir basit cümle yapısı taşıyan “nesne” Türkçe’ye çevrilirse:

.. (that ) a child stole his vallet.
S V O

Ö N Y
.. bir çocuğun cüzdanını çaldığını

Bu nesne tüm cümleye eklendiğinde,

- Tom claims that a child stole his vallet.
S V ( : ) O

Ö N Y
- Tom bir çocuğun cüzdanını çaldığını iddia ediyor

çevirisi ortaya çıkacaktır.

Oysa bir “adverbial clause” olan

- Because he was late, he missed the bus. [2]

cümlesi incelendiğinde ise,

- Because he was late, he missed the bus
Neden belirten Ana cümle
yan cümle

yapısı ortaya çıkmaktadır. Bu durumda da çeviri işlemi,

- Because he was late, he missed the bus.
S V , S V O

Ö Y Ö N Y
- (O) geç kaldığı için (o) otobüsü kaçırdı.

şeklinde olacaktır.

RELATIVE CLAUSE

1. TANIM

“Relative Clause” yapı bir isim ve o ismi tanımlayan ve isme genelde “who , which , that, where , ..” gibi kelimelerle bağlanan bir tamlayandan oluşur:

- The ring that/which was stolen has finally been found.
İsim Bağlayan Tamlayan Yüklem

¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾
Özne

Türkçe’de bu tür bir yapı, İngilizce’nin aksine, önce tamlayan, sonra da tamlanan isim şeklinde yapılmaktadır:

- Çalınan yüzük sonunda bulundu.
Tamlayan İsim
(-an = bağlayan)

¾¾¾¾¾¾¾¾
Özne

Bu örnekten de anlaşılacağı gibi, çeviri yaparken tamlayan ile tamlananın yerlerini değiştirmek gerekmektedir. Türkçe’de ayrıca yükleme “-En” ya da “-DIğI” eklenir.

2. DEFINING RELATIVE CLAUSE

2.1. who/which/that

Nesne isimleri için “which” ya da “that” kullanılır.

- Tom didn’t like the computer which they recommended.
Tom onların tavsiye ettiği bilgisayarı beğenmedi.

Kişi isimleri için ise “who” ya da “that” kullanılır. Her iki durumda da “that” çoğu zaman resmi nitelik ta??mayan anlatımlarda kullanılmaktadır.

- The man who killed the leader is being questioned.
Lideri öldüren adam sorgulanıyor.

Bağlayan kelimenin (who, which, ..) hemen arkasından bir yüklem gelmesi durumunda bağlayan kelimenin kullanılması zorunludur.

- The car which was parked there was towed away.
Oraya park edilen araba çekilerek götürüldü.

Bağlayan kelimenin (who, which, ..) hemen arkasından bir yüklem gelmemesi durumunda (isim + [who/which/..] + isim) bağlayan kelimenin kullanılması zorunlu değildir.

- The man my sister loves has never talked to me.
İsim + İsim
Kızkardeşimin sevdiği adam benimle hiç konuşmadı.

İngilizce’de kimi yüklemler ve sıfatlar bir “preposition” ile birlikte kullanılırlar (look at, listen to gibi). Bir “Relative Clause” yapıda bu türden bir “preposition” olması durumunda yüklem ya da sıfata ait “preposition” “who/which”in hemen önüne alınabilir.

- He didn’t tell me who he shouted at.
> He didn’t tell me at whom he shouted.
Bana kime bağırdığını söylemedi.

Bu yapıda “preposition”dan önce kesinlikle “that” kullanılamaz.

“All that … ” yapısında “-En/DIğI herşey” anlamı vardır. Dikkat edilmesi gereken nokta, kimi zaman iki yüklemin birbiri ardına gelmesidir.

- All (that) I own is yours.
S V O
Sahip olduğum herşey senin (dir).
Ö N Y

- I will give you all you want.
S V O O
(Ben) sana istediğin herşeyi vereceğim.
Ö N N Y

“None /All / .. (of) those/the people /.. .. who /whom /..” yapısı “-EnlErIn tümü / hepsi / ..” anlamını taşır.

- All those who want a ticket should go to the entrance.
S V O
Bilet isteyenlerin tümünün girişe gitmesi gerekmekte.
Ö N Y

“anything / nothing /.. to + yüklem” yapısı aslında “anything / nothing /.. which someone can / will / .. + yüklem” yapısıdır.

- I can’t find anything to say. (= anything I can say.)
(Ben) söyleyecek birşey bulamıyorum.

Relative Clause” yapılarda what kelimesi de - the thing which anlamında - kullanılabilir.

- The gained first position in what is the most important competition of the year.

2.2. “-ing” clause

Bu tür cümleler “who/which” ile yapılan tamlamanın bir tür kısaltması niteliğindedir. Örneğin,

- I like the girl (who is) studying over there.
Şurada çalışan / çalışmakta olan kızdan hoşlanıyorum. / kız hoşuma gidiyor.

Bu yapıda genelde yükleme “continuous” anlam yüklenir. Bu nedenle de, örneğin,

* The boy bringing the milk has been sick in bed for some time,

cümlesi yanlıştır. Buradaki mantıksızlık, oğlanın hem sütü getiriyor olması (The boy [who is ] bringing) hem de bir süredir hasta yatıyor olmasıdır. Bu cümle,

- The boy who brings the milk has been ill for some time,

şeklinde düzeltilebilir.

2.3. Past Participle (=V3) Clause

Bu yapıda ismi izleyen ve “past participle” durumda kullanılan yüklem, edilgen (=Passive) özellik ta??maktadır.

- The purse (which was) lost has not been found yet.
Kaybedilen cüzdan henüz bulunamadı.

2.4. Prepositional Phrases

- .. the man who is waiting over there.
.. the man waiting over there. ¿
…the man over there. ¿

Bu yapı çeviri açısından bir sorun oluşturmaz.

2.5. “Cleft” Cümle

Cümlenin belirli bir parçasını vurgulamak gerektiği zaman, Türkçe’de vurgulanacak bölüm yükleme yaklaştırılmaktadır. İngilizce’de bunun yazı dilinde yolu vurgulanacak bölümün altını çizmek ya da o bölümü yatık harflerle yazmak, ya da bazı yapılar için devrik yapı kullanmak; konuşma dilinde ise sesin yükselmesi ile vurguyu belli etmektir.

“Relative Clause” özelliği taşıyan “cleft” cümle, vurguyu sağlamanın bir diğer yoludur. İki tür “cleft” cümleden söz edilebilir.

a) It is/was/.. who/that..

- My mother threw an egg at the President yesterday.
Annem dün Başkan’a yumurta fırlattı.

- It was my mother who threw an egg at the President yesterday.
Başkan’a dün yumurta fırlatan (kişi) annemdi.

- It was an egg that my mother threw at the President yesterday.
Annemin Başkan’a dün fırlattığı (şey) (bir) yumurtaydı.

- It was at the President that my mother threw an egg yesterday.
Annemin dün yumurta fırlattığı (kişi) Başkan’dı.

- It was yesterday that my mother threw an egg at the President.
Annem Başkan’a yumurtayı dün fırlattı.

b) What … is / was

- What my mother threw at the President was an egg.
Annemin Başkan’a fırlattığı şey yumurtaydı.

- My left leg hurts.
® What hurts is my left leg.

- I like her charm.
® What I like in her is her charm.

3. NON-DEFINING RELATIVE CLAUSE

Bu yapıda kesinlikle that kullanılmaz. Tamlayan bölüm bir tür fazladan bilgi verir konumdadır ve bu yüzden de ana cümleden virgül yolu ile ayrılmaktadır.

“Non-defining relative clause” bu özelliğinden ötürü “Extra Information Clause” olarak da tanınır.

3.1. , who(m) / which

- John, whom you know well, is totaly crazy

cümlesinde

whom you know well

bölümü, aynı Defining Relative Clause yapılarda olduğu gibi, kendisinden önce gelen ismi nitelendirmektedir. Bu nedenle, çeviri esnasında aradaki virgülleri yok saymak yeterli olacaktır.

- John whom you know well is totally crazy.
S V

3.2. , where / when

Who, which ve that yerine where ve when kelimelerini kullanmak da mümkündür.

- Edinburgh, where I was born, is a beautiful city.
Doğduğum yer olan Edinburgh güzel bir şehir.

3.3. all / none / both / .. of whom / which

- He has three sisters, all of whom are students.

cümlesi aynı bir Defining Relative Clause gibi ele alınabilir ve bu şekilde Türkçe’ye aktarılabilir. Ancak, en iyisi virgülden sonra gelen bölümü ayrı bir cümle halinde aktarmaktır.

Üç kızkardeşi var; üçü de öğrenci.

Bir başka örnek bunun nedenini daha iyi açıklayacaktır.

- Tim invested all his money on four companies, three of which went bankrupt in a year.

cümlesi tek bir cümle halinde Türkçe’ye aktarıldığında ortaya çıkan

* Tim bütün parasını üçü bir sene içinde iflas eden dört şirkete yatırdı,

cümlesi hatalı bir anlam aktarıyor olacaktır, zira, bu durumda Tim üçü zaten iflas etmiş dört şirkete parasını yatırm?? olmaktadır. Oysa virgülden sonra gelen bölüm ayrı olarak aktarılırsa,

Tim parasını dört şirkete yatırdı; bunlardan üçü bir sene içinde iflas etti

cümlesi ile anlam tam ve doğru olarak aktarılmış olmaktadır.

3.4. Sentential Relative Clause

Sentential Relative Clause diğer relative clause yapılardan farklı bir özellik taşımaktadır. Bu nedenle de çeviri esnasında büyük dikkat gösterilmesi gerekir. Defining ve non-defining yapılarda ortak olan nokta tamlayan bölümün kendisinden önce gelen ismi nitelendirmesidir.

Sentential Relative Clause yapıda ise tamlanan virgülden önceki cümlenin tümüdür.

- He died young, which was a pity.
Genç yaşta öldü. Yazık oldu.

- Around 40,000 people bought tickets for the stadium concert, which was more than was expected.
Yaklaşık 40,000 kişi stadyum konserini izlemek için bilet aldı. Bu umulan sayının üzerindeydi.

NOUN CLAUSE

1. TANIM

“Noun Clause” bir tür basit cümle olarak ele alınabilir ve çeviri işlemi de buna göre yapılabilir. Cümle ne kadar karmaşık yapıda gözükürse gözüksün, aşağıdaki bölümlerde yer alan örnek cümlelerden de anlaşılacağı gibi, aslında bir S+V+(O) yapısı mevcuttur ve bu yapı Türkçe’ye Ö+(N)+Y şeklinde aktarılır.

2. “THAT” CLAUSE

2.1. Reported speech

a) Normal cümleler

- Ann told me that Tom liked beer. (S + V + O + O(S+V+O) )
Ann bana Tom’un biradan hoşlandığını söyledi.

b) Emir / İstek cümleleri

- We told the boys to keep away from the cake. (S + V + O + O(V+O) )
(Biz) oğlanlara kekten uzak durmalarını söyledik.

2.2. “be” + that

“To be” yükleminin ardından, öznenin niteliğini açıklamak için “that” ile bağlanan bölüm kullanılabilir.

- My assumption is that inflation will remain a problem.(S + V + O(S+V+O))
Benim tahminim enflasyonun sorun olarak kalaca??(dır).

2.3. realise / see / .. + that

Bu yapıda “notice, realise, understand, see, hear, imagine” gibi yüklemlerin ardından “that” ile başlayarak bu yüklemin nitelediği unsur anlatılmaktadır. Çeviri ya da kullanım açısından diğer “Noun Clause” yapılardan bir farklılığı yoktur.

- I noticed that he was telling the truth. (S + V + O(S+V+0))
(Ben) onun doğruyu söylemekte olduğunu farkettim.

2.4. İsim, that ..

Bu yapı “Non-defining Relative Clause” ile benzerlik gösterir.

- The report, that he will take measurements, justifies me. (S(NOUN+THAT+S+V+O) + V + O)
Onun önlemler alacağı (şeklindeki) rapor beni haklı çıkarıyor.

2.5. That …

- That the budget deficit will increase is obvious

türü bir cümle çeviri açısından sorun oluşturabilmektedir. Bunun nedeni de cümlenin başındaki “That” kelimesine aldanılıp “Bu …” ile çeviriye başlanmasıdır. Böyle bir çeviri, yukarıdaki örnek cümle açısından, iki yönden yanlıştır.

1. “That” kelimesi “that book/pen/man” gibi yapılarda olduğu gibi kendisinden sonra gelen ismi niteliyor olsa, bu
durumda örnek cümledeki “the” kelimesinin kullanılmaması gerekirdi.
2. Cümle “Bu” kelimesi ile başlanarak aktarılacak ise bu durumda cümle incelendiğinde,

- That the budget deficit will increase is obvious
S V ?

durumu ortaya çıkacaktır. Yani cümlenin sonunda yer alan “is obvious” bölümü ortada kalacaktır.

Bu tür cümleler

- That the budget deficit will increase is obvious (S( THAT +S+V+O) + V + O)

yapısı taşımaktadır ve cümlenin başındaki “That” Türkçe’ye “yüklem + -DIğI / -EcEğI” şeklinde aktarılır.

Bütçe açığının artacağı ortada(dır).

“That” ile başlayan cümleler “It … that …” yapısı ile de oluşturulabilir.

- It is obvious that the budget deficit will increase.

3. “WH” CLAUSE

“Who(m/se), which, where, when, why, how (much / many / far / tall / .. )” gibi yapıların kullanıld??? cümlelerdir.

3.1. Reported Speech

Konuşan kişinin sorularının aktarımıdır.

- Peter asked where they had put the box. (S+ V+ O(WH+S+V+O))
Peter (onların) kutuyu nereye koymuş olduklarını sordu.

3.2. WH .. + be + (WH ..)

- Why he didn’t call the police is a mystery. (S(WH+S+V+O) + V + O)
Onun neden polisi aramadığı bir gizem(dir).

- What I gave Tom was not what he wanted from me. (S(WH+S+V+O) + V + O(WH+S+V+O))
Benim Tom’a verdiğim şey, onun benden istediği (şey) değildi.

3.3. “be” + WH

“To be” yükleminin ardından, öznenin niteliğini açıklamak için “WH” ile bağlanan bölüm kullanılabilir.

- The problem is how the children find the way. (S +V + O(WH+S+V+O))
Sorun çocukların yolu nasıl bulacakları (dır).

3.4. realise/see/.. + WH

Bu yapıda “notice, realise, understand, see, hear, imagine” gibi yüklemlerin ardından “WH” ile başlayarak bu yüklemin nitelediği unsur anlatılmaktadır. Çeviri ya da kullanım açısından diğer “Noun Clause” yapılardan bir farklılığı yoktur.

- His wife cannot understand why Peter refused the offer. (S + V + O(WH+S+V+O))
Karısı Peter’ın teklifi neden reddettiğini anlayamıyor.

3.5. İsim, WH.

Bu yapı “Non-defining Relative Clause” ile benzerlik gösterir.

- Your question, why Max didn’t tell it, is interesting. (S(NOUN, WH+S+V+O) + V + O)
Max’in onu neden anlatmadığı şeklindeki sorun ilginç (tir).

3.6. WH + to

WH kelimesini izleyen bölümde “should” ya da “ought to” kullanılması durumunda bu yapı,

WH + to

olarak kısaltılabilir.

- I don’t know where I should go.
to go.
Nereye gideceğimi/gitmem gerektiğini bilmiyorum.

4. “YES/NO” CLAUSE

4.1. Reported Speech

Konuşan kişinin bir soru kelimesi (WH) kullanmadan oluşturduğu soruların aktarılmasıdır.

- My lawyer asked me if /whether I had sent the form. (S + V + O + O(IF+S+V+O))
Avukatım bana (benim) formu gönderip göndermediğimi sordu.

4.2. whether to

“Whether” kelimesini izleyen bölümde “should” ya da “ought to” kullanılması durumunda bu yapı,

whether to

olarak kısaltılabilir.

- The boss doesn’t know whether he should believe his excuse / to believe his excuse.
Patron onun mazeretine inanmalı mı inanmamalı mı bilemiyor.

4.3. “If” ve “whether” farkı

Kullanım açısından “if” ve “whether” çeşitli farklılıklar gösterirler. “Whether” daha geniş bir kullanım alanına sahiptir.

a) Whether + cümle + V + (O) yapısında “if” kullanılmaması tavsiye edilir.

- Whether he would pass the test was oubtful.
Sınavı geçip geçemeyeceği kuşkuluydu.

b) “be” + whether yapısında “if” kullanılmaz.

- My problem is whether I will get a pay rise.
Benim sorunum zam alıp alamayaca??m.

c) “preposition” + whether yapısında “if” kullanılmaz.

- Everything depends on whether they will come on time.
Herşey onların zamanında gelip gelmeyeceklerine bağlı.

d) .., whether yapısında “if” kullanılmaz.

- You have yet to answer my question, whether I can count on your vote.
Daha/Bir de benim, senin oyuna güvenebilir miyim soruma yanıt vermen gerek.

e) whether + to yapısında “if” kullanılmaz.

- I don’t know whether to stay.
Kalmalı mıyım, kalmamalı mıyım bilmiyorum.

f) whether or not yapısında “if” kullanılmaz.

- He didn’t tell us whether or not he will be staying with us.
Bizimle kalıp kalmayacağını söylemedi.

5. EXCLAMATIVE CLAUSE

- He didn’t know what a great chance he had missed.
Nasıl da / Ne de büyük bir şans kaçırm?? olduğunu bilmiyordu.

- It is incredible how fast he can run.
O kadar hızlı koşabilmesi inanılmaz (bir şey).

Bu yapı kimi zaman iki ayrı anlam taşıyabilir ve doğru anlamın çıkarılması için cümlenin geçtiği metnin içeriğine bakılması gerekebilir.

- I told her how late she was.
(a) Ona ne kadar geciktiğini söyledim [saatten haber verdim].
(b) Ona ne kadar da geciktiğini söyledim.

- They didn’t know what mistake they had made.
Ne hata yaptıklarını bilmiyorlardı.

- They didn’t know what a mistake they had made.
Nasıl da (büyük) bir hata yapmış olduklarını bilmiyorlardı.

6. INFINITIVE CLAUSE

Türkçe’ye “yüklem + -mEk” şeklinde aktarılabilir.

6.1. To ..

- To join the army was his only dream. (S(TO+V+O) + V + O)
Orduya katılmak tek rüyasıydı.

6.2. To ..+ “be” + to ..

- To challenge him is to risk your life. (S(TO+V+O) + V +O(TO+V+O))
Ona meydan okumak kendi yaşamını riske atmaktır.

6.3. .. object + to

- My father didn’t want me to argue with Tom. /my arguing … (S + V + O + O(TO+V+O))
Babam (benim) Tom ile münakaşa etmemi istemedi.

6.4. İsim, to ..

Bu yapı “Non-defining Relative Clause” ile benzerlik gösterir.

- Your ambition, to become a lawyer, requires hard work. (S(NOUN, TO+V+O) + V + O)
(Senin) avukat olma(k) hevesin sıkı çalışma gerektirir.

Bu yapının benzeri, “It ..” ile sık olarak kullanılır.

- It is natural for them to be together.
that they are together.
that they should be together.

- It would be unwise for you to marry her.
if you were to marry her.

7. “-ING” CLAUSE

Türkçe’ye “yüklem + -mEk” şeklinde aktarılabilir.

7.1. “-ing” ..

- Watching TV has been his only enjoyment. (S(-ING+O) + V + O)
Televizyon seyretmek onun tek eğlencesi olmuştur.

7.2. “be” + “-ing”

- His first job had been selling computers. (S +V + O(-ING+O))
İlk işi bilgisayar satmak olmuştu.

7.3. İsim, “-ing”

Bu yapı “Non-defining Relative Clause” ile benzerlik gösterir.

- Her thesis, studying cognitive factors, takes up all her time. (S(NOUN, -ING+O) + V + O)
Bilişsel unsurları incelemek konulu tezi tüm vaktini alıyor.

7.4. .. my/his/..(=Possessive) + “-ing”

- I am against their digging the area. (S +V + O(POSSESSIVE+-ING+O))
(Ben) onların bölgeyi kazmalarına kar??yım.

7.5. My/His/..(=Possessive) + “-ing” ..

- My forgetting her name was a great mistake. (S(POSSESSIVE+-ING+O)+V+O)
(Benim) onun adını unutmam/unutuşum büyük (bir) hataydı.

7.6. There … no /any + -ing …

Bu yapının Türkçe’ye aktarılması için her zaman kullanılabilecek bir yol önermek olanaksızdır.

- There was no / wasn’t any mistaking that voice.
O sesi tanımamak / başka seslerle kar??tırmak olanaksızdı.

- There is no / isn’t any knowing what they will do next.
Gelecek sefer ne yapacakları bilinmez.

8. BARE INFINITIVE CLAUSE

8.1. Ettirgen Yapı (”Causative”)

a) have so. do stg. = birisine birşeyi rica ya da atama yolu ile yaptırmak.

- We had the waiter clean the table.
Garsona masayı temizlettik.

b) get so. to do stg. = birisine ikna yolu ile birşey yaptırmak.

- Can you get your father to lend you the car ?
Babanı arabayı vermeye ikna edebilir misin ?

c) make so. do stg. = birisine birşeyi (zorla) yaptırmak.

- I&