18:00 Amerika – Angola

Yayıncı Kanal : NTV ve HDEN

18:00 Slovenya – Avustralya

Yayıncı Kanal : NTV ve HDEN

18:00 Sırbistan – Hırvatistan

Yayıncı Kanal : NTV ve HDEN

Yalnızca Türkiye’de değil ABD’de de büyük bir üne sahip olan Türk asıllı Dr. Mehmet Öz’de kolon kanseri riski bulunduğu bildirildi.

People dergisi, sağlıklı yaşam gurusu olarak tanınan Öz’ün 50′nci yaşgününde check-up yaptırdığını ve bunun neticesinde bağırsağında bir kitleye rastlandığını duyurdu. Dergi, Öz’ün büyük bir olasılıkla kanser olduğunu ancak kesin teşhisin yapılacak detaylı tetkikler neticesinde konulacağını duyurdu.

People dergisine konuşan Öz, “Benim için sarsıcı oldu. Herşeyi doğru yaptım. Ailemde kanser geçmişi yok. Ama yine de risk altındayım” dedi. Öz ayrıca, çok gergin olduğunu belirterek, neden böyle birşeyin başına geldiğini sorguladığını da ifade etti.

Sağlıklı yaşamla ilgili çok sayıda kitap yazan Öz, bir süre ünlü talk-showcu Oprah Winfrey ile program yapmıştı ve bir süredir de kendi televizyon programını sunuyor.

Kaynak: Hürriyet

TÜRK Mikrobiyoloji Cemiyeti – Grip Çalışma Grubu ve Avrupa klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (ESCMID) ortaklaşa olarak ‘grip’ konulu eğitim toplantısında, grip vakalarına karşı korunma yolları ve aşılanmanın önemi anlatıldı.

Sultanahmet Armada Oteli’nde düzenelen toplantıda, yaklaşan kış aylarıyla grip vakalarının artabileceği belirtilerek, alınmasın gereken önlemler, tedavi sürecinde gelinen son noktalar konuşuldu. Toplantıda Eskişehir Osmangazi Üniversitesinden Prof. Dr. Gaye Usluer, İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. İlhan Satman ile Prof. Dr. Selim Badur, Sağlık Bakanlığı’ndan Dr. Bahadır Sucaklı ve Fransa Grip izleme Ağı temsilcisi olarak da Dr. Jean Marie Cohen konuşmacı oldu.

Ölümcül değil ama dikkat

Gribin öldürücü olmadığı fakat sonraki aşamalarında farklı hastalıklarla reaksiyon gösterebileceğinin anlatıldığı toplantıda en büyük risk grubunda diyabetli hastaların olduğu anlatıldı. 65 yaş üstü insanlarda, çocuklarda, kronik hastalığı olan kişilerde gribin risk unsuru oluşturduğunu anlatan Prof. Dr. Gaye Usluer, aşı ile korunmanın gerekli olduğunu anlattı. Aşı yaptırarak iş gücü kaybının yüzde 82 oranında azaltılacağına da dikkat çekilen konferansta, iş gücü kaybının da ekonomiyi olumsuz etkileyeceği söylendi. Türkiye’de aşılanma oranının yüzde 10 olduğunu belirten konuşmacılar, risk grubundaki kşilerin aşı yaptırmaları gerektiğini vurguladı.
Grip aşısının içerisinde zararlı maddelerin olabileceği bilgilerinin ise bilimsel bir dayanağı olmadığını anlatan Prof. Dr Selim Badur, daha güçlü ve geliştirilmiş grip aşılarının geliştirildiğini söyledi.

Hastalık gelebilir

Hastalıkların başına konan hayvan isimleri konusunda da açıklama yapan Prof. Dr. Selim Badur, halk arasında dillenen “tavşan gribi”’nin gelmeyeceğini ama “at gribi”’nin gelebileceğini söyledi. Selim Badur; “H9 N7, H9 N2 gibi atlarda görülen bir at gribinin insana bulaşma riskinden bahsedilmekte. Çok küçük sayıda olgular var. Eğer bu süratle yayılırsa 2015 yılında biz at gribi de elde ederiz” dedi.

Aşılanmayan kişiler etkileniyor

Bir gazetecinin H1 N1 vürüsüyle ilgili olarak Sağlık Bakanı Recep Akdağ ve Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın girdiği aşı polemiğini hatırlatarak, bu yöndeki haberlerin toplumun aşı yaptırmaya bakışını nasıl değiştirdiğini sorması üzerine konuşan Selim Badur, “Sağlık Bakanı, Başbakanın çelişkili yaklaşımları, aşıyı uygulanmasını ve aşının uygulanmasını yanlış etkileyebilir. Sayın Başbakan’ın sağlık konusundaki iddiasının, yaklaşımının ciddiye alınıp önemsenmesini, örneğin bu masadaki Sayın Gaye Usluer’in söyleminden daha önemli sayılmasını benim anlamam mümkün değil” dedi.

Prof. Dr. Gaye Usluer de aynı şekilde düşündüğünü, bu işe politika karıştırılmaması gerektiğini belirterek, “Belki basın için çok renkli haberler oluyor ama arada etkilenen 70 milyon kişi var. Aşılanmayan kişiler etkileniyor. Yani 600 küsür kişi öldü. Ölen kişi yakınımız da olabilirdi. Eğer aşılansalardı bu kişiler ölmeyecekti. Her hekim olan konuşamaz, her Sağlık Bakanı olan konuşamaz. Herkes uzmanlık alanıyla ilgili konuşmalıdır” diye konuştu.

Kaynak:vatan

Telefonun özelliklerinden başka tabii ki dikkati çeken ilk şey telefonun yapıldığı maddeler. Etraftan bulabildiği en pahalı maddeleri bir araya getiren Gresso, bu tasarım telefonda; siyah elmaslar, saf altın, elmasla kesilip şekillendirilmiş safir kristaller kullanmış. Bunlar yetmezmiş gibi telefona bir de 200 yıllık Afrika’dan gelen siyah ağacı da ahşap olarak eklemişler.

Yalnızca üç adet üretilen bu telefonu almak isteyip de kaçıranlar için de Gresso, daha ucuzundan, siyah elmaslardan ve safirlerden yoksun 20 bin dolarlık bir model daha hazırlamış durumda.

Memur, sözleşmeli personel, kamuda çalışan işçi ve diğer personelin Eylül ayı maaş ve ücretleri, Bayramdan önce 7 Eylül Salı günü, avans olarak ödenecek.

GENELGE

1- Aylıklarını personel kanunlarına göre almakta olanlara, 15/09/2010 tarihinde ödenmesi gereken tüm hakedişler, 657 sayılı Kanunun ek 24 üncü maddesine göre, 07/09/2010 tarihinde avans olarak ödenecektir. Kamu kuruluşlarında çalışan sözleşmeli personel, işçi ve diğer personel hakkında da aynı şekilde işlem yapılacaktır.
2- Avansın hesabında ele geçen net tutarlar esas alınacaktır.
3- Aylıkları banka hesaplarına aktarılan personelin avans tutarlarının ilgili bankalarca zamanında ödenmesi sağlanacaktır.
4- Verilen avanslar, Personel Avansları Hesabına borç kaydedilerek muhasebeleştirilecektir. Ödenen avans tutarları ilgililerin ait olduğu aylık veya ücretlerine mahsup edilecek ve gerekli kanuni kesintiler bu aylık veya ücretlerinden yapılacaktır.
5- İl dahilindeki mahalli idare birimleri dahil tüm ilgili birimlere gerekli duyurunun yapılması ve herhangi bir aksamaya meydan verilmemesi hususunda ilgili birimlerce bütün tedbirlerin alınması gerekmektedir.

Gereğini arz / rica ederim.

Mehmet Şimşek
Maliye Bakanı

Kadir Gecesi Mesajları
Resimli Kadir Gecesi Mesajları
Kadir Gecesi Tarihleri (1900 – 2015 yılları)

Bakanlar Kurulu, üniversitelerde eğitim gören öğrencilerin 2010-2011 eğitim-öğretim yılında ödemesi gereken katkı paylarını belirledi.

Resmi Gazete’nin bugünkü sayısında yayınlanan ve 31 Temmuz 2010 tarihinden itibaren geçerli olan karara göre, yükseköğretim kurumlarında öğretim gören öğrencilerden okudukları bölümlere göre birinci öğretimde 71 TL ile 591 TL; ikinci öğretimde ise 770-4 bin 268 TL arasında katkı payı alınacak.

Bakanlar Kurulu Kararına göre üniversitelerdeki lisans programlarının 2010-2011 akademik yılı katkı payı miktarları şöyle:

”Tıp fakülteleri 591 TL, diş hekimliği ve eczacılık fakülteleri 494 TL, veteriner fakülteleri 386 TL, tıbbi biyolojik bilimler ve fizik tedavi ve rehabilitasyon programları ile teknik eğitim fakülteleri 281 TL, İTÜ İşletme Fakültesi 402 TL, mühendislik, mimarlık, mühendislik-mimarlık, inşaat, makine, maden, elektrik-elektronik, kimya metalürji, mühendislik ve teknik, uçak ve uzay bilimleri, ziraat ve orman fakülteleri, mimarlık ve tasarım ile mühendislik ve doğa bilimleri fakülteleri 387 TL, gemi inşaat ve deniz bilimleri, deniz bilimleri, su ürünleri, denizcilik, tekstil teknik ve tasarım, sanat ve tasarım, güzel sanatlar fakülteleri 316 TL, fen, fen-edebiyat (fen programı), dil ve tarih-coğrafya, ilahiyat, eğitim, mesleki eğitim, sağlık eğitim, sağlık bilimleri, endüstriyel sanat eğitim, ticaret turizm eğitimi, eğitim bilimleri, edebiyat, fen- edebiyat (edebiyat ve sosyoloji programı) iletişim bilimleri ve iletişim fakülteleri ile insani bilimler ve edebiyat fakültesi 284 TL, hukuk, iktisat, işletme, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler 313 TL, Açıköğretim Fakültesi 71 TL.”

Yüksekokul öğrencileri de harç ücretlerini zamsız ödeyecek.

Katkı payları devlet konservatuvarlarında 589, sivil havacılık yüksekokullarında 470, mesleki teknoloji, tütün eksperliği, ev ekonomisi 227 TL, bankacılık ve sigorta, uygulamalı bilimler, ilahiyat meslek, sağlık, endüstriyel sanatlar, takı teknolojisi ve tasarımı, beden eğitimi ve spor, spor bilimleri teknolojisi, fizik tedavi ve rehabilitasyon, hemşirelik, ulaştırma, engelliler entegre , tapu kadastro, sağlık hizmetleri, turizm ve otelcilik işletme ve turizm işletme ve otelcilik, sivil havacılık, sosyal bilimler, teknik bilimler, su ürünleri, denizcilik, deniz işletmeciliği ve yönetimi, adalet yüksekokulları ile ormancılık ve uzaktan eğitim meslek yüksekokulunda 190 TL olarak alınacak.

Lisansüstü öğrenim yapan öğrenciler de 258 TL ödeyecek.

Arabistan;Asya`nın güneybatısında bulunan bir yarımadadır.Kızıldeniz ve Basra Körfezi arasında yer alır.Yarımadayı çevreleyen dağlar arasında özellikle iç kesimlerde uçsuz bucaksız uzanan çöller vardır.

*İklim koşullarının yetersiz olması bu bölgede önemli uygarlıkların yaratılmasını engellemiştir.

Siyasi Durum ve Halk:

1.Araplar Sami ırkına mensuptular,

2.Arabistanda yaşayanlar halkı iki grupta incelemek mümkündür;

*Güney Araplar:Yemenliler olup genellikle yerleşik bir hayatı benimsemişlerdir.

*Kuzey Araplar:Arabistan`ın kuzey bölgesinde daha çok göçebe (bedevi) bir hayat sürmekteydiler.

1)Tarih içinde Yemen`de Main Devleti,Seba devleti ve Himyeriler devleti kurulmuştur.

2)Kuzey Arabistan`da Nebatiler,Tedmürlüler ve Gassaniler devleti kurulmuştur.

3)İslam tarihi bakımından son derece önemli bir yer olan Hicaz bölgesinde ise bir devlet yok idi.

4)Hicaz bölgesinin iki önemli şehri Mekke ve Yesrip (daha sonraki adı Medine) idi.

5)Mekke`de Kureyş kabilesi hakim idi.

6)Mekke gerek ticaret yollarının keşiştiği bir yerde olması gerekse Kâbe`yi ziyarete gelen Araplar sayesinde önemli bir ticaret ve din merkezi duruma geldi.

7)Bu arada İran,Habeşistan,Yemen ve Bizans ilede ticaret yapılıyordu.

8)Medine ise daha çok tarım sehriydi. Buarada Araplar ve Yahudiler birlikte yaşıyordu.

Din ve İnanış:

Arabistan`da yaygın olarak puperestlik vardır.Büyük putlar Kâbe`de bulunurdu.Putlar ziyaret edilir,kurban kesilir,panayırlar düzenlenirdi.Bu sayede Mekke önemli bir iktisadi güce sahip olmuştu.Hicaz`da tek tanrı inancına sahip hanife denilen insanlar vardı.Yahudilik ve Hristiyanlık da Araplar tarafından biliniyordu.

**__! Mekke`de Hz.İbrahim ve oğlu Hz.İsmail`in Allah`ın emri üzerine inşa ettikleri “Kâbe” bulunmaktadır.

1-ASYA (siyasi durum):

_Bizans İmparatorluğu (395,1453)

Kavimler Göçü sonucunda Roman İmparatorluğu, büyük karışıklıklar içinde kalmış ve eski gücünün büyük ölçüde kaybetmişti.Bunun sonucu olarak 395 yılında Batı ve Doğu Roman İmparatorlukları olraka ikiye ayrıldı.Batı Roma İmparatorluğu`nun başkenti eskiden olduğu gibi Roma,Doğu Roma İmparatorluğunun başkenti ise Bizans (İstanbul) oldu.İslamiyet`in doğuşu sırasında Bizans`ın başında bulunan Herakleios,Kartaca valisinin oğlu idi.Donanmayla İstanbul`a gelerek İmparatorluğu ele geçiren Herakleios Roma tarihinin en güç ve en karanlık devrinde görev başına gelmişti.Bizans İmparatorluğu daha sonraki yıllarda Sasanîlerin,Slâvların,Avarların ve Hunların saldırılarına uğradı.VII.yüzyılda Müslümanlar,bir yadan Bizans`ı kuşatırken,diğer yandan Süriye,Filistin,Mısır,Kuzey Afrika,müslümanların eline geçti.1017 Malazgirt Savaşında ağır yenilgiye uğrayan Bizans,kısa zamanda Anadolu`nun büyük bir kısmını kaybetti.29 Mayıs 1453`te Osmanlı Padişahı F.Sultan Mehmet,İstanbul`u fethederek Bizans İmpaaratorluğu`na son verdi.

_Sasaniler (224-651)

Miladi III.yüzyılın başlarında İran`da Partlar hakimdir.İran`da Part imparatorluğu zayıflamasında Sasan`ın oğlu Bebek, 224 yılında bağımsızlığını ilan etti.Bbek`in oğlu Ardeşir,Partları yenerek başkentleri Medain`i ele geçirdi.Sasaniler en güçlü dönemlerini, I. Hüsrev zamanında yaşadılar.Sasaniler, Batı Göktürk Yabgusu İstemi ile anlaşarak, Akhunlar devletine son verdiler.İpek Yolu`nu kapatmaları,Sasanilerin,Göktürklerle aralarının açılmasına neden oldu.Göktürkler, Sasanilere karşı Bizans ile ittifak yaptılar.Sasaniler, Göktürklerin ve Bizanslıların saldırıları sonucu iyice yıprandılar.Hz. Ebubekir döneminde başlayan Müslüman Arap ordularının İran seferleri,Sasanilerin çıkışını hızlandırdı. Hz. Ömer zamanında kazanılan Kadisiye (635) ve Nihavend (642) savaşlarında Sasaniler ağır yenilgiye uğradılar.Horosan taraflarına kaçarak mücadeleyi sürdürmek isteyen III. Zeydcerd`in 651`de öldürülmesiyle, Sasani Develeti sona erdi.

_Göktürkler

Çin`in siyasi faaliyetleri sonucu Göktürk Devleti 582 yılında doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrıldı.Her iki Göktürk devleti daha sonra meydana gelen olaylar sonucu Çin hakimiyetine girdiler.552`de Bumin Kaan tarafından kuruldu.İslamiyetin ortaya çıktığı ve yayılmaya başladığı dönemde Göktürkler, Asya`da önemli bir siyasi güç olmaktan çıkmışlar ve Çin hakimiyeti altında girmiş bulunuyorlardı.

_Hindistan

XI.yüzyılın ikinci yarısından itibaren Hindistan <> ünvanıyla anılan birçok prensler tarafından idare edilmeye başladı.Hindistan`ın İlk Çağdan beri istilalara uğraması, bu ülkede siyasi birliğin kurulmasına imkan vermemişti.Hint halkı arasında bir kaynaşmanın olmayışının en önemli sebebi “Kast Sistemi” idi.Buna göre Hint halkı çeşitli sınıflara ayrılmıştı. Bu sınıflar şunlardı: Brahmanlar, askerler ve asilller, vaysiyaler (tüccarlar,çiftçiler) ,südralar (işçiler). Hindistan`da ilk siyasi birliği sağlayan Guptalar (320-550) oldu.

VI. yüzyılınn sonunda başkent Thanesar olmak üzere bir krallık kuruldu. Böylece Thanesar hanedanı ortaya çıktı.605`te on altı yaşında Harşa başa geçmişti.O tahta çıktığı sırada ülke karışıklık içindeydi. Harşa ilk olarak çeşitli bölgeleri kontrolü altına almak istedi.Bunun içinde harekete geçti ve 620`de mahalli prensleri mağlup ederek hemen hemen bütün Kuzey Hindistan`a hakim oldu.

İslamiyetin doğuşu sırasında siyasi birliğin bulunmadığı Hindistan Nepallilerin ve Tibetlilerin saldırılarına uğramaktaydı.

_Çin

İslamiyetin doğduğu yıllarda Çin`de siyasi birlik, Sui ve Tı_ang Hanedanları (589-906) tarafından sağlanmış durumdaydı. Çin`de üç yüz yıllık mücadele ve parçalanma döneminden sonra Sui hanedanı birliği yeniden kurdu. Bu hanedanın yönetimi sırasında Çinlilerin Göktürkler ile münasebetleri oldu.Daha sonra Çin`de patlak veren iç savaşta Sui hanedanının yönetimi sona erdi. Tı_anglar öteki rakiplerini yenerek Çin tahtına çıktılar.Çin, bu dönemde çeşitli yollarla Göktürkleri ikiye bölmüş ve 630`da hakimiyeti altına almıştı.Orta Asya`da tek güç haline gelen Çin, yayılması sonucunda Çin sınırları İran`da Kore`ye Moğolistan`dan Güneydoğu Asya`ya kadar genişlemiş durumdaydı.

_Japonya

İslamiyetin doğuşu sırasında Japonya `da Yamato aileleri hakimdi.Soga ailesi 587 tarihinde Yamato içinde üstünlüğü elde etti.Nitekim 592`de bu ailenin başına bir kadın yönetici Suiko getirildi.Aynı zamanda onun yeğeni Shotuku Taishi Naip olarak görev yapmaya başladı.O, yıllarca Kore üzerinde kaybedilen Jopan nüfusunun tekrar elde edilmesi için çalıştı.Bu maksatla oraya seferler düzenlendi.Ayrıca askeri siyaseti terk ederek, Çin İmparatorluğu ile doğrudan temas kurdu. (607) Shotuku 622`de öldü.

Din ve İnanış:

Büyük dinlerin ana yurdu olan Asya`da İslamiyetin doğuşu ve yayılması sırasında Hristiyanlık, Musevilik, Zerdüşt, Hindu, Mani dinleri bulunmaktaydı.

Zerdüşt dini M.Ö VII. Yüzyılda İran`da ortaya çıktı. En büyük tanrısı Ahuramaz idi.

*Bizans`ta ; Hristiyanlığın Ortodoks mezhebi yaygındı. Bizans`taki patrik,aynı zamanda tüm ortodoksların dini lideri haline gelmişti.Bizans İmparatorluğu Ortodoksluğu resmi devlet haline getirerek siyasi amaçlarıyla birleştirdiler.

*Sasanilerin egemen olduğu İran`da halkın çoğunluğu Zerdüşt dinine mensuptu. Bu dinin esası iyilikle kötülüğün mücadelesiydi.İyilik tanrısının adı Ahuramaz da (Hürmüz) ,kötülük tanrısının adı Angramanyu (Ehrimen) idi. İranlılar inanışına göre bu iki Tanrı arasında devamlı savaş vardı. İyi bir iki her zaman Ahuramazda`nın yanında yer almalı ve kötülüklere karşı savaşmalıydı.İranlılar, Tanrıları Ahuramazda àteş yakarak tapıyorlardı. Bu ateşlerin yandığı yere “Ateş gede” denir ve Ateş hiçbir zaman söndüremezdi.Ancak bu ateş , Hz. Muhammed`in doğduğu gün kendiliğinden sönecektir.

*Göktürk, Göktanrı dinine inanıyorlardı.İnanışlarına göre Tanrı Kainatın yaratıcısıdır,tektir,ebedidir.Topa Kağan , Budizm`e büyük ilgi göstererek bu dini Türkler arasında yaymaya çalıştıysada halk arasında fazla ilgi görmedi. Çünkü ; Budizm Türklerin yaşantısına uygun değildi.

*Hindistan`da en yaygın din, Hinduizm idi. Daha sonra bu ülkede ortaya çıkan Budizm , Hindistan`da fazla yaygınlaşamamış, Çin`de, Tibet`te ve Japonya`da benimsenmişti. Temelinde , Tanrı ve doğa üstü güç düşüncesi olmayan Budizm ,din olmaktan çok, felsefi bir düşücedir. Ahlâk anlayışının temeli doğruluktur.Ruh temizliği, düşünmeyi ve kötülüklerden uzak durmayı öğütlemektedir.

*Çin`de halkın çoğunluğu Budizm dinine inanıyordu.Budizm yanı sıra Şinto ( Tanrılar yolu) dini de halkın arasında yaygındı. Şinto dini, tabiat kuvvetlerine ve atalara tapınma üzerine kurulmuştu.

2-AVRUPA (Siyasi durum)

Batı Roma İmparatorluğu`nun yıkılmasından sonra yerine Vizigot, Ostrogot ve Frank krallıkları kurulmuştu. Bu krallıklar döneminde de Avrupa karışıklıklar içinde kaldı. Merovenj ve Karolenj İmparatorlukları döneminde Avrupa`da bir süre içinde siyasi birlik kuruldu. Ancak Normanların ve Macarların saldırıları sonucu siyasi birlik bozuldu.Bunun sonucu krallar, ülkelerini koruyamaz duruma geldiler. Ortaya çıkan kargaşa ve güvensizlik ortamı içinde kraldan yardım göremeyen büyük toprak sahipleri , şövalye denilen en iyi savaşçıları çevrelerinde topladılar. Şatolar ve kaleler yaptırarak güvenliklerini buralarda sağlamaya çalıştılar. Bu korunma ihtiyacı feodaliteyi (derebeylik) ortaya çıkardı. Feodaliteyi Ortaçağ Avrupa`sının siyasi yönetim şekli haline geldi.Giderek güçlenen derebeyler, kralların topraklarına da saldırmaya başladılar. Avrupa`da kralların otaritesi tamamiyle sarsıldı.

Derebeylikler yönetiminde himaye edenlere “süzeren”, himaya altına girenlere “ vassal” denirdi. Temeli eşitsizlik üzerine kurulan derebeylik yönetiminde insanlar hak ve ayrıcalıklar yönünden birbirinden farklı dört sınıfa ayrılmışlardı.

1.Soylular : Bunlar büyük toprak sahipleri olup , şatolarda otururlardı. Soyluluk, babadan oğula geçiyordu.Soylular, askerlik ve devlet işlerinde başka işlerle uğraşmazlardı.

2.Rahipler : Kilise topraklarında soylular gibi yaşarlardı. Halk üzerinde büyük nüfusları vardı. Dini görevlerinin yanı sıra, okullarda öğretmenlik yaparlardı.

3.Burjuvalar : Şehirlerde otururlar, sanat ve ticaretle uğraşılardı. Soylulara belli bir vergi öderlerdi.

4.Köylüler : Bunlar, serbets köylüler ve serfler diye ikiye ayrılırlardı. Serbest köylüler , kendi topraklarını ekip biçerler, mallarını satabilirler ve başka bir yere göç edebilirlerdi. Ancak soylulara vergi verirler, onların angaryalarını ve çeşitli işlerini görürülerdi.

Serfler hiçbir hakka sahip değildiler. Soyluların malı sayılırlardı. Toprakla birlikte alınırlarve satılırlardı. Bunların , İlk Çağdaki kölelerden farklı bir yani ailece alınıp satılmalarıydı.

Din ve İnanış :

Hz. İsa`nın Kudüs`te çarmıha gerilmesinden sonra Havarileri Hristiyanlığı yaymaya başladılar.Roman İmparatorluğu Konstantinos (324-337) Hristiyanlara hoşgörü ile davrandı. I. Theodosios (379-395) zamanında putperestlik kanun dışı ilan edildi, ve Hristiyanlık, Roma İmparatorluğu halkının resmi dini oldu. Daha sonra Hz. İsa `nın Tanrı olup olmadığı meselesi Hristiyanlık dünyasını alt üst etti. Bu gibi tam anşılmayan durumlar piskoposların katılmasıyla toplanan konsiller ratafından çözümlenmeye çalışıldı. Bu konsillerin kararlarını doğru bulmayanlar Hristiyanlık içinde bir çok mezhep kurdular.

Öte yandan kilisenin en yülsek makamında oturan Hristiyanlığın serbest bırakılmasıyla papaların görev etki alanları genişledi, siyasî nüfuslarıda arttı. Papaların bir hristiyanı kilise topluluğu dışına bırakma yani aforoz etmek yetkiside vardı.

İstanbul patrikliği ise Güneydoğu ve Doğu Avrupa`da canlı bir faaliyet gösterdi. Slâvlar büyük çoğunlukla Hristiyanlığı kabul ederek İstanbul patrikliğine bağlandılar. Papalık ile İstanbul Patrikliği arasındaki anlaşmazlıklar XI. Yüzyıl ortalarında iki kilisenin kesin olarak birbirinden kopmasıyla sonuçlandı. Doğu Hristiyanları kendilerine Ortodoks , Batı Hristiyanları ise Katolik dediler. Her iki kelimede aynı anlamda << doğu inançlı >> demektir. Daha sonra yeni çağın başında Roma kilisesi Prostestanlığı ortaya çıkışıyla , büyük bir bölünmeye daha uğrayacaktır.

3- AFRİKA

( Bizans`ın hakimiyet sahası , Habeşistan ve Hristiyanlık )

Bizans`ın hakimiyet sahası: Bizans , Kuzey Afrika`daki durumunu , Berberi kabileleri ile mücadeleler içinde de olsa Arap fetihlerine kadar korunmuştu. Nitekim imparator Mavrikios (582-602) disiplinli bir asker organizasyonla savunma gücüne sahip olabilmek için Kuzey Afrika `da eksarhlık ( askeri valilik) kurdu. Buradaki askeri valiye aynı zamanda sivil yönetimin idaresi de verilmişti. İranlılar 619 ilkbaharında Mısır`ı işgale başladılar. Daha sonra Ssaniler ile yapılan bir antlaşmayla bu eyalet geri alındı.

Habeşistan : Habeşistan `ın asıl çekirdeğini oluşturan Aksum devleti`nin kurulması M.S I. Yüzyılda rastlar. Daha sonra Habeşler Yemen`e hakim oldular.(525). Aksum Krallığı VI. Yüzyılın ikinci yarısıyla VII. Yüzyılın başlarında çökmeye başladı. Hz. Muhammed , Kureyşlilerin baskıları karşısında Müslümanlardan bir kısmını saldıralardan uzak tutmaya karar verdi. Onlara Hristiyan olan Habeş kralı Necaşi`nin yanına gitmelerini tavsiye etti. Bir grup müslüman 615 yılında Habeşistan`a göç etti.

Habeşler önceleri putperes idiler. İmparator II. Konstantinos

Zamanında (337-340) Hristiyan misyonerleri bu ülkede faaliyette bulundular. VI. Yüzyılın başlarında Aksum krallarının da kabul etmesiyle Hristiyanlık bu ülkede yerleşmiş oldu.

B-) İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI

Hz. Muhammed`in Hayatı ve Peygamberliği Kureyş kabilesinden olan Hz. Muhammed , 571 yılında Mekke`de doğdu. Annesi Amine , babası Abdullah idi. Doğmadan önce babasını , çocuk yaşta annesini kaybetti. Önce dedesi Abdulmuttalip ,sonrada amcası Ebu Talip tarafından himaye edildi. Gençlik yaşlarında ticaretle meşgul oldu ve bu sayede Arabistan `ın birçok yerini tanımaya imkan buldu. Ahlâki ve dürüstlüğünden dolayı kendisine “ Muhammed`ül Emin “ dendi. 25 yaşında iken Hz. Hatice ile evlendi. 40 yaşında kendisine ilk vahiy geldi.

Hz. Muhammed`e Cebrail adlı melek tarafından gönderilen ilk ayette “ Oku! Yaradan Rabbinin adıyla oku “ denilmekte idi. Hz. Muhammed `e ilk inananlar Hz. Hatice , Hz. Ebubekir , Hz. Ali , Hz. Zeyd ve Hz. Osman `dır. İslamiyeti kabul edenlerin sayısı zamanla arttı. Müşrikler ( putperestler) hemen islamiyete ve Müslümanlara karşı cephe aldılar, onlara baskı uygulamaya başladılar.

**__! İslam`da köle- efendi ayrımı olmadığından Mekke`nin ileri gelenleri mevki ve nüfuslarını yitirmekten endişelendirler.

İslam`da “ tevhid “ inancının Arapların “ atamızın dini “ dedikleri , putperesliği ortadan kaldıracağından kaygılandılar.

Müslümanlara yapılan baskı ve zulüm artınca Hz. Peygamber bazı müslümanların Habeşistan`a göç etmelerine müsaade etti (619).

**__! Habeşistan hükümdarı Hristiyan olup adaletiyle tanınan biri idi.

**__! Bu olay islam tarihinde ilk hicret olayıdır. İki halife halinde yapılmıştır.

İslamiyet , Mekke dışında Kâbe `yi ziyarete gelenler arasında da yayıldı. Müslüman olan Medineliler, Akabe denilen yerde Hz. Peygamber`e bağlılık sözü verdiler. Buna “ I. Akabe Biatı “ denilmişti.

Medineli müslümanlardan daha büyük bir topluluk , 622 senesinde Akabe `de Hz. Peygamber`e bağlılıklarını yenilediler (II. Akabe Biatı). Onu Medine`ye davet ettiler. Bu durum Müslümanların Medine`ye hicretinde etkili olmuştu.

Müşriklerin müslümanlara yaptıkları eziyet artık dayanılmaz hale gelmişti. Kureyş `in ( müşrikler) zulmünden kurtulup dinlerini serbestçe yaşabilmek için Müslümanlar Hz. Peygamber`in izniyle Mekke`de Medine`ye göç ettiler. En son hicret edenler ise, Hz. Peygamber ve yakın arkadaşı Hz. Ebubekir oldu.(622).

İslam tarihinin en önemli dönüm noktalarından birisi olan Hicret olayı üzerine , Müslümanlar rahat bir nefes aldılar. Hz. Peygamber, Medinelilerle (yahudiler dahil) bir sözleşme yaptı. Tarihe “ Medine Sözleşmesi “ diye geçmiş olan bu bölgede , Hz. Muhammed , Müslümanlar ve Yahudilerin karşılıklı …. ve vazifeleri belirtilmekte idi. Buna göre Yahudiler , din ve ibadetlerinde serbest olacaklar , Medine `ye bir düşman saldırısı olursa müslümanlarla birlikte şehri savunacaklardı.

**__! Hicret , Hz. Ömer zamanında kabul edilen Hicri takvimin başlangıç senesi olmuştur.

Türkler islamiyette girdikten sonra Hicri Takvimi kullanmaya başlamışlardır.

Hz. Peygamber , Medine `de ilk islam Devleti`ni kurdu. Kurduğu devlete “ Medine Site Devleti “ denilmişti.

Hicretin Sonuçları

1_ Müslümanlar Putperest ayakların baskısından kurtulmuştur.

2_İslam inkilâbının başlangıcı olmuştur.

3_Mekkelilerin Müslümanlar üzerindeki baskıları sona ermiş ve islamiyetin yayılması hızlanmıştır. Ensar ile Muhacir kardeş ilan edilmiştir. Hicretin yapıldığı yıl hicri takvimin başlangıcı ilan edildi.

___HZ. PEYGAMBER`İN SAVAŞLARI___

Bedir SAVAŞI (624)

Nedenleri:

1. Müslümanların şam ticaret yolunu tehtid edmeleri

2. Müslümanların Mekke`de yağmalanan mallarına karşılık Suriye`den , Mekke `ye gitmekte olan Ebüsüfyan yönetimindeki Ticaret kervanı ele geçirmek istemeleri.

Sonuçları:

1. Müslümanların ilk savaşı ve ilk zaferi , Şam ticaret yolu kısmen müslümanların eline geçmiştir.

2. Medine`deki Yahudilerin bir kısmı Mekkelilerle iş birliği yaptığı için Hz. Muahmmed tarafından Medine `den çıkarılmıştır.

3. Müslümaların morali ve gücü arttı.

4. Müslümanlar bol miktarda ganimet elde ettiler.

*İslam savaşı hukukunun esasını teşkil eder.

Ganimetlerin beşte biri devlet hazinesi için ayrıldı, kalanı savaşlara taksim edildi. Bu esas, sonraki islam devletlerinde de uygulanmıştır.

Uhud SAVAŞI (625)

Nedenleri:

1.Müşriklerin Bedir mağlubiyetinin intikamını almak.

2.Müslümanların daha fazla güçlenmelerini önlemek ve şam ticaret yolunun emniyetini sağlamak istemeleri bu savaşın sebebidir.

3.Medine`den çıkarılan yahudilerin savaşa teşvik etmesi.

Sonuçları:

1. Mekkelilerin savaşı kazandılar.

2. Hz. Muhammed`e iteatin önemi anlaışdı.

3. Hz. Muhammed yaralandı , müslümanlar mağlup oldular.

**__! Uhud savaşı Müslümanların ilk yenilgisidir. Bu savaştan sonra, Medine Sözleşmesini bozdukları için Beni Nadir Yahudileri Medine`den uzaklaştırmışlardır. Bunlar heybere giderek yerleşmişlerdir.

Hendek SAVAŞI (627)

Nedenleri:

Uhud savaşında umduklarını bulamayan Mekkeliler, Müslümanları tamamen ortadan kaldırmak için Medine üzerine doğru hareket ettiler. Şehrin savunmasız yönü Selman-ı Farisi adındaki İranlı bir müslümanın teklifi üzerine hendekle çevrildi.

Sonuçları:

1. Savaş müslümanlar tarafından kazanılmıştır.

2. Mekkeliler`in müslümanlar üzerine düzenledikleri son saldırı olmuştur.

3. Bu savaştan sonra mekkeliler savunmaya, Müslümanlar taaruza geçmişlerdir.

Hudeybiye ANTLAŞMASI (628)

Müslümanlar hac yapmak için 1500 kişilik topluluk ile Mekke`ye doğru hareket ettiler. Bunu savaş olarak değerlendiren Mekke ise savaşa hazırlıklı idi. Mekke yakınlarında Hudeybiye denilen yerde iki taraf görüşmeler sonunda antlaşmaya vardılar. ( Zira müslümanların bir barış ortamına ihtiyaçları vardı.) Bunu Hedeybiye Antlaşması denir.(628) Görünüşte Antlaşma maddelerinin bazıları Müslümanların aleyhindedir.

Bunlar:

1. Her iki taraf 10 yıl boyunca birbirleriyle savaş yapmayacak.

2. Bu yıl hac olmayacak , ertesi yıl Müslümanlar hac edebilecek , Mekkeliler hac sırasında 3 gün şehri boşaltacaklardır.

3. Müslümanlarla Mekkelilerin istedikleri kabileler ile ittifak yapabilecekler.

4. Reşid olmadan islamiyeti seçen Mekkeliler Medine`ye alınmayacak , Mekke`ye iade edileceklerdir.

5. Medine`den Mekke`ye geri dönmek isteyenlere Medine İslam Devleti karışmayacak.

6. Hiç kimsenin canına ve malına zarar verilmeyecek himayeleri altında bulunan kabilelere askeri yardım yapılmayacaktır.

Sonuçları:

1. Müslümanların siyasi bir varlık olarak imzaladıkları ilk antlaşmadır.

2. Kureyşliler müslümanların bir güç olarak resmen bu bölge ile tanıdılar.

3. İlk bakışta müslümanların aleyhinde görünüyorsa da daha sonra elihe döndü.

4. Müslümanlar güney sınırlarını güvence altına aldılar.

5. Mekke`nin önde gelen komutan ve siyasi liderlerrri silam dinine girdiler.

6. Her iki tarafın eşit haklara sahip olduğu bu belgeyle ortaya çıktı.

7. Taraflar arasındaki sert düşmanca tavırlar yumuşamış, sosyal ve ticari ilişkiler artmıştır.

8. Hudeybiye , Müslümanların askeri başarılarının en açık bir yazılı belgesi olmuştur.

Hayber`in Fethi (629) –(Hayber Kalesi)

Hayber Yahudileri Mekkelilerle iş birliği yaparak Müslümanlar için devamlı bir tehlike oluşturuyorlardı.Hz. Peygamber bu tehlikeden kurtulmak için hemen harekete geçti ve beraberindeki bin beş yüz Müslümanla Hayber Kalesini Kuşattı.

Hayberliler Hz. Peygamber`in hızlı hareketi nedeniyle kuşatma için hazırlık yapamamışlardı. Bu yüzden daha fazla direnmeden teslim oldular. Sonuçta Hz. Peygamber tarımdan elde ettikleri ürünlerin yarısını vermeleri şartıyla Yahudilere topraklarını geri verdi.(629).

Hz. Peygamber ve Müslüman Hudeybiye`den bir yıl sonra , antlaşmanın tanıdığı hakka dayanarak Kâbe`yi ve Mekke`yi ziyaret ettiler.

Mute SAVAŞI (629)

Nedenleri:

1. Bizans`a bağlı Gassani kralının islam elçisinin öldürmesi

2. Müslümanlardan oluşan bir keşif kolunun pusuya düşürülmesi.

Sonuçları:

1.Her iki tarafta savaşta üstünlük sağlayamadı.

Önemi: Mute savaşı Bizans İmparatorluğu ile Müslümanlar arasında ilk savaştır.

Mekke`nin Fethi (630)

Bir süre sonra Mekkeliler iki kabile arasındaki mücadele taraf tutarak Hudeybiye Antlaşmasına uymadılar. Hz. Peygamber bu durumda , bir sefer için hazırlıklara başladı. Mekke civarındaki dağların arkasında ordugâhını kurduğu zaman on bin kişilik bir kuvveti vardı. Mekkeliler ordugâh kuruluna kadar müslümanların hareketinden haberdar olmamışlardı.

Bu arada Mekke`nin en büyük reisi Ebu Süfyan müslüman keşif birliklerinin eline esir düştü. Hz. Peygamber müslüman olan Ebu Süfyan`ı ertesi günü serbest bıraktı. Bu sırada müslüman ordusu dört yönden Mekke`ye girmeye başladı. Ayrıca Ebu Süfyan , müslüman ordusunun büyüklüğünü anlatarak direnmenin faydasız olduğunu Mekkeliler`e söylemişti. Böylece Mekkeliler savaşmadan müslümanlara itaat ettiler.

Hz. Pegamber şehre girdikten sonra Kâbe`ye gitti ve orada putları kırdırdı. Düşmanları ve eski Hemşerilerine büyük bir alçak gönüllülükle konuşarak “ Hepiniz Hürsünüz “ dedi. Bu sözlerin Mekkeliler üzerinde büyük etkisi oldu. Kendiliklerinden islam dinini kabul ettiler.

Huneyn SAVAŞI ve Taif SEFERİ (630)

Nedeni:

Putperestler, müslümanlara karşı Taiflilerle birleşerek Huneyn denilen yerde toplanmışlardı. Üzerlerine yürüyen İslam ordusuna yenilerek Taif `e sığındılar. Ancak Taif alınamadı. Taifliler 631 yılında müslümanlığı kabul ettiler.

Sonucu:

Hicaz başta olmak üzere Arabistan`ın büyük bir kısmı İslam dinine girdi. Hz. Muhammed müslüman olmayan Araplarla son mücadelesini yapmıştır.

Huneyn Zaferi, Mekke`nin fethini tamamlayıcı bir özellik gösterir.

Tebük SEFERİ (631)

Bir Bizans ordusunun müslümanlar üzerine yürüdüğü haberi duyulunca Hz. Peygamber büyük bir ordu ile Suriye üzerine sefere çıktı. Haberin asılsız olduğu anlaşıldı. Bunun üzerine geri dönüldü. Bölgedeki bazı kabileler (Gassanilerin büyük bir kısmı) müslüman oldular.

**__! Tebük seferi Arabistan dışına yapılan ilk seferdir. Tebük seferi müslümanların Bizans üzerine sefer yapacak kadar kuvvetli olduğunu göstermektedir.

Bu sefer Hz. Peygamber`in son seferidir. Veba salgını olduğundan Suriye`ye gidilmekten vazgeçilmiştir. Bu durum tarihte ilk karantina sisteminin uygulanmasıdır.

Veda HACCI ve Veda HUTBESİ

Tebük Sefer`inden sonra Medine`ye dönen Hz. Muhammed ertesi yıl kalabalık bir müslüman topluluğu ile Mekke`ye hac yapmaya gitti. Bu hacca islam tarihinde “ Veda Haccı “ denir. Hz. Muhammed bu hacda haccın nasıl yapılcağını müslümanlara bizzat kendisi göstermiştir.

Hz. Muhammed `in aynı yıl içerisinde vermiş olduğu hudbe`ye de “ Veda Hutbesi “ denir. Bu hudbe`de cahiliye devrinin sona erdiğini, kölelik ve efendilik müessesinin ortadan kalktığını, herkesin eşit olduğunu belirtmiştir. Hz. Muhammed bu Hutbesi`nin sonunda

Kur-an`ı Kerim`in tamamlandığı ve görevinin sona erdiğini bildirerek müslümanlara veda etmiştir.

Veda Haccı`ndan sonra Hz. Muhammed Medine`ye dönmüş rahatsızlıklarının giderek artması üzerine imamlık görevini Hz. Ebubekir`e bırakarak, 8 Haziran 632`de Pazartesi günü vefat etmiştir.

Mezarının ismi Rauza-i Muhtahhara `dır. Vefat eden Hz. Muhammed , Medine`ye defnedildi. İslam tarhinde Hz. Muhammed `in vefatıyla “ Dört Halife Dönemi “ başlamıştır.

DÖRT HALİFE DEVRİ (632-661)

Hz. Muhammed`in vefatından sonra Hz. Ebubekir `le başlayıp , Hz. Ali `ye kadar süren döneme Dört Halife Devri denir. Bu dönemde halifeler seçimle başa geldikleri için bu döneme Cumhuriyet Dönemi denir. Bu dönem İslamiyetin yayılması ,kökleşmesi ve kuvvetlenmesi bakımından önemlidir.

Hz. Ebubekir DÖNEMİ (632-634)

Hz. Peygamber`in ölümü ile ortaya çıkan yalancı peygamberlerin ve zekât vermeyenlerin isyanlarını bastırarak Arap Yarım adasından siyasi birlik sağlanmıştır. Kur-an`ı Kerim kitap haline getirilerek özgün halinin korunması sağlanmıştır.

Halife, komutan ve yüksek dereceli memurlara maaş bağlanmıştır. Arap Yarım Adası dışında ilk kez fetihlere başlanmıştır. İslam ordularının düzenli olarak fetihle görevlendirildikleri ülke Suriye olmuştur. Husamin Zeyd komutasındaki ordu Suriye`ye , Halid Bin Velid komutasındaki ordu Irak`a gönderilmiştir. Müslümanların Güney Filistin`i ele geçirmelerinin üzerine Bizans elli bin kişilik bir orduyu Suriye`ye göndermiştir. Bunun üzerine Halid Bin Velid Suriye`ye gelip İslam ordularının başına geçmiştir. İki ordu Yermük Irmağı kıyılarında savaşmışlar ve müslümanlar Bizans ordusunu Yenilgiye Uğratmışlar.(634).

Yermük Zafer, inin Sonucu:

* Suriye`nin kapıları islam ordularına açılmıştır.

Hz. Ebubekir Yermük Zafer`inden sonra 23 Ağustos 634 `de vefat etmiştir. Aziz dostu Hz. Muhammed `in yanına defnedilmiştir.

Hz. Ömer DÖNEMİ (634-664)

Hz. Ebubekir hastalandığı zaman tavsiyetname hazırlayarak kendinden sonra msülümanlar arasında karışıklık çıkmasını önlemek için Hz. Ömer Halife olmasını istemiştir. Böylece Hz. Ömer hiçbir itiraz meydana gelmeden halife olmuştur.

Hz. Ömer başa geçinci Halid Bin Velid`i ordu komutanlığına alarak, Ebu Hubeyde`yi atamıştır.

İslam ordusu 635 `de Şam`ı (Dimaşk) kuşatmış ve altı ay süren mücadeleden sonra şehri ele geçirmiştir. Suriye `nin fethi tamamlandıktan sonra msülümanlar Kudüs`e ilerlemiştir bunun üzerine Kudüs Bizans`tan yardım istemiş imparator Herakleois deniz yoluyla Kudüs`e yardım göndermiştir. Suriye`deki tüm islam orduları Arm ve As başkanlığında birleşerek Bizans kuvvetleri ile karşılaşmışlardır.

636 yılında yapılan “ Ecnadin “ savaşını müslümanlar kazanmış , ardından Kudüs `ü kuşatmışlardır. Kudüs Patri halifeye teslim olacağını bildirince şehir savaş yapılmadan msülümanların olmuştur.

Irak CEPHESİ

* Köprü Savaşı (634):

İslam orduları Fırat Nehri kenarında İran ordularıyla karşı karşıya gelmiş ve savaşı kaybetmişlerdir. Komutan Ebu Veyde ve pek çok islam askeri şehit olmuştur.

* Kadisiye Savaşı (636):

Irak cephesindeki ordunun başında Sad Bin Ebi Vakkas vardır. Müslümanlar ile Sasaniler Küfe yakınlarında Kadisiye denilen yerde tekrar karşılaşmışlardı. Savaşı islam orduları kazanmıştır.

Sonuçları:

1. Böylece Irak müslümanların eline geçmiş, İran yolu açılmıştır.

2. Bu savaşın ardından Sasaniler`in başkenti Medain şehri ele geçirilmiştir.(632)

* Celula Savaşı (637):

Bu savaş msülümanlar kazanmışlardır. (Sasanilerle yapılmıştır.)

Müslümanlar bu arada Basra ve Kûfe `de yeni askeri üsler kurarak ordularını takviye etmişler ve güçlerini arttırmışlardır.

* Nihavend Savaşı (642):

İranlılar topladıkları kuvvetlerle müslümanlar üzerine tekrar saldırmışlar ve Nihavend de yapılan savaşı msülümanlar kazanmıştır.

Sonuç:

İran ordusu dağılmış ve İran şehirleri tamamen müslümanların eline geçmiştir.

Irak ve Suriye seferlerinden başka İslam orduları El_Cezire ( Yukarı Mezepotamya ) yönelmişler 639 yılında Urfa , Harran ve Diyarbakır feth edilmiş ve 634-664 yıllarında Azerbaycan , tamamiyle feth edilmiştir.

Önemi:

Nihavend savaşlarıyla , müslümanlar sınır komşusu olmuşlardır.(Karluklar ve Türkişler)

Suriye `nin fethinden sonra Mısır müslümanlar için bir hedef haline gelmişlerdir. Mısır Bizans hakimiyeti altındaydı ve ağır vergiler veriyorlardı. 642 yılında Mısır `ın fethinden sonra Lidye ve Trabulusgarb islam ordularınca feth edildi.

_ Hz. Ömer Döneminde Yapılan Düzenlemeler_

1. İlk kez divan teşkilatı kuruldu.

2. Adli teşkilat kuruldu. Vilayetlere validen ayrı olarak kadılar atandı.

3. Feth edilen ülkelerin yönetim birimlerine ayrılmasıyla büyük iller ortaya çıktı.

4. Irak, Mısır, Suriye , Cünd adı verilen devamlı ordugâh şehirleri kurulmuştur.

5. Hicri takvim hazırlanarak kullanılmaya başlanmış

6. Ekonomik alanda yenilikler yapılmıştır.

7. Askeri amaçlı ikta sistemi uygulanmıştır.

Hz. Ömer son derece sade bir hayat yaşayan adaletli yönetimi ile herkesin güvenini kazanan islam devletlerini sınırlarını Lidya`dan Horasan`a kadar ve Kafkasya`ya kadar genişleten Hz. Ömer 644 yılında İranlı bir köle tarafından hançerlenerek öldürülmüş ve şehit olmuştur.

Hz. Osman DÖNEMİ (656)

Hz. Ömer vefat etmeden önce yerine geçecek halifeyi belirlemek üzere Hz. Muhammed `in eski arkadaşlarından 6 kişiyi görevlendirmişti. Bu arkadaşların yaptıkları görüşmeler sonucu Hz. Osman Halife seçilmiştir.

Hz. Osman fetih hareketlerine devam etmişler. Bu dönemde islam orduları Kafkaslarda Hazarlar ile karşılaşmışlardır. İslam orduları sık sık Torosları aşarak Anadolu içlerine kadar akınlar düzenlemişlerdir.

Bizans`ın eline geçen İskenderiye geri alınmıştır. Anadolu`da islam orduları Kayseri`ye kadar ilerlemişlerdir. Kafkasların bir kısmı ve burada Hazar Türkleriyle savaşılmıştır. Horosan`ı alan islam orduları Ceyhun Nehri`ni geçecek Asya içlerinde ilerlemişlerdir. Böylece Türkler ve müslümanlar arasındaki savaş başlamıştır.

Suriye sahillerinde ilk islam donanması kurulmuştur. Şam valisi Muaviye tarafından kurulmuştur. Muavi`ye Kıbrıs`ı kuşatarak 649 yılında almıştır. İslam tarihindeki ilk karşıklıklar bu dönemde çıkmıştır.

Hz. Osman yumuşak huylu ve iyi niyetliydi. Başta valilikler olmak üzere ordu komutanlıklarına ve önemli görevlerine Ümeyye ailesinden akrabalarına getirmiştir. Bu valilerin idaresinden memnun olmayanlar ve münafıklarında kışkırtması Hz. Osman`a karşı muhalefete başlamışlardır. Yaşlılığından dolayı Hz. Osman kendisine karşı oluşturulan bu muhalefeti bastırmakta güçlük çekiyordu. Bu arada Mısır, Basra ve Kûfe`den 500 kişilik bir grup Medine`ye gelerek ortalığ karıştırdılar. Bundan sonra olayların önüne geçilemedi. Ve Hz. Osman evinde Kur-an`ı Kerim okurken 17 Haziran 656 `da bu grup tarafından şehit edildi. Bu olay daha sonraki yıllarda meydana gelebilecek huzursuzlukların temelini oluşturdu.

Çeşitli şehirlerde Kur-an`ı Kerim ayetlerinin farklı şekillerde okunması üzerine Kur-an`ı Kerim çoğaltılarak ordugâhlara ve öenmli merkezlere gönderilmiştir. Bu Hz. Osman döneminin en önemli olayıdır. Horasan ve Harzem fethedildi.

Hz. Ali DÖNEMİ ( 656-661):

Hz. Osman`ın şehit edilmesinden sonra halifelik Hz. Ali`ye teklif edilmiştir. Hz. Ali önceleri bu teklifi kabul etmediysede ısrarlar karşısında olumlu cevap vermiştir. Hz. Ali döneminde halife olduktan sonra Hz. Aişe , Zübeyr Avvam ve Talha Bin Ubeydullah, Hz. Osman katillerinin derhal cezalandırılmasını istemişlerdir.

Hz. Ali Kûfe`ye gelerek buradan yardım aldı. Basra üzerine yürüdü. Hz. Ali `nin Barış çabaları snuç vermeyince iki taraf arasında savaş başladı.

* Camel Vak`ası (Deve Savaşı 656):

Çatışma , Hz. Aişe `nin devesinin etrafında geçtiği için bu savaşa “ Deve Savaşı “ denmiştir.

Yapılan savaşta Zübeyr ve Talha şehit edilmiştir. Aişe `ye dokunulmamıştır. Savaştan sonra Hz. Ali dönmemiş Kûfe`yi merkez yaparak , Irak `ı kontrolüne almıştır.

Ancak Şam valisi Hz. Ali`nin halifeliğini tanımayarak mucadeleye devam etmiştir. Hz. Osman `ın katillerini cezalandıracağını ilân etmiştir.

* Sıffın Savaşı (657):

Hz. Ali`nin barış teşebbüsleri yine sonuçsuz kalınca iki taraf arasında savaş çıkmıştır. Temmuz 657 `de Fırat Nehri kıyısında Sıffın adı verilen yerde başlayan savaşta Muaviye yenilirken Amr Bin As `ın teklifi üzerine askerler mızraklarının ucuna Kur-an`ı Kerim saifelerini takmış ; “ Aramızda Kur-an`ı Kerim hakem olsun “ demişlerdir. Hz. Ali kendi askerine bunun hile olduğunu söylesede askerler bunu dinlememişlerdir. Bunu üzerine islam tarihinde hakem olayı denilen bir hadise gerçekleşmiştir. Arm Bin As Muaviye`nin , Ebu Musa El-Eşari ise Hz. Ali `nin hakemi olmuştur. İkisi yaptıkları görüşmelerden her iki tarafın halife olmasını yeni bir halife seçilmesini kararlaştırmışlardır. Yinede bu kararlar islam dünyasının bölünmesini engelleyemedi. Hakem olayından sonra islam dünyasından sonra Hz. Ali yanları, Hz. Muaviye yanları ve her ikisini de kabul etmeyen hariciler olarak ayrılmıştır. Hz. Ali tarafına Şîî, Hz. Muaviye tarafına Emevi denirdi.

* Nehrevan Savaşı (659):

Hariciler Hz. Ali`nin üzerine yürümüştür. Halkıda isyana teşvik etmişlerdi. Bunun üzerine Hz. Ali bu olayı Nehrevan savaşıyla dağıtmıştır. Hariciler islam dünyasının bu şekilde dağılmasını Hz. Ali , Hz. Muaviye ve Arm Bin As `ı sorumlu tutarak suikast yapmaya karar vermişlerdir. Hz. Ali şehit edildi, diğer ikisi kurtulmuştur. Böylece dört halife devri kapanmıştır.

_DÖRT HALİFE DEVRİ`NİN GENEL ÖZELLİKLERİ_

· Halifeler seçimle iş başına gelmişlerdir.

· Bu dönemde Arap milliyetçiliği yapılmamıştır.

· Türklerle ilk siyasi ilişkiler bu dönemde başlamıştır.

· İslam Devleti bölgenin en önemli siyasi gücü haline gelmiştir.

· Sistemli bir devlet teşkilatı oluşturulmuştur.

EMEVİLER (661-750)

Hz. Ali `nin şehit edilmesinden sonra islam dünyası, Emevi ailesinden Muaviye`nin eline geçti. Muaviye, Emevi devletini kurduğu sırada ırkta bulunan müslümanlar da Hz. Ali`nin büyük oğlu Hz. Hasan `ı halife seçmişlerdi. Hz. Hasan Muaviye`nin ordu topladığını duyunca, bazı şartlarla halifelikten vazgeçti. Ancak, muaviye sözünde durmadı. Hz. Hasan `ın ölümünden sonra , oğlu Yezid`i veliaht ilân etti. Muaviye devrinde halifelik , babadan oğula geçen bir saltanat haline geldi.

Yezid DÖNEMİ (680-683):

Yezidìn halifeliğine Hz. Hüseyin karşı çıkınca , Hz. Huseyin ve onun çok az sayıdaki taraflarını Kerbelâ `da şehit etti (681).

ÖNEMİ: İslam dünyası , bu olaydan sonra kesin olarak Sunnî ve Şîî mezheplerine ayrılmıştır. Bu devirde Ukbe Bin Nafî , Kuzey Afrika`nın fethini tamamlamıştır.

Abdülmelik DÖNEMİ (685-705):

Emevilerin en parlak dönemidir. Arapça resmi dil ilân edildi. İlk defa Arapça yazılı paralar basıldı.

Velid DÖNEMİ (705-715):

Abdülmelik 705 yılında ölünce yerine oğlu Velid geçti. Bu dönem Emevilerin en parlak ve en hızlı geliştiği dönemdir. Doğuda Türklerle sert mücadeleler sonunda müslümanlar bir yandan Hindistan `a ulaştılar. 771 yılında Tarık Bin Ziyad komutasındaki müslümanlar Avrupa`ya (İspanya yoluyla) geçtiler. İspanya`ya Vizigotlar`ı yenen Tarık , Kuzeye doğru ilerledi ve İspanya fethedildi.

Velid`in 715 `te ölümünden sonra duraklama dönemine giren Emevi Devleti fetih hareketlerine girişemedi. 716 yılındaki İstanbul kuşatması başarırız kaldı. Ömer Bin Abdülaziz döneminde yeniden toparlanıldıysa da bu uzun sürmedi. Bu durgunluğu gidermek için son halifelerden Hişam zamanında İspanya üzerinden Fransa`ya yüründüyse de bu olay bozgunla sonuçlandı.

* Putavya Savaşı (732):

_Nedeni:

Müslümanların Avrupa içi, Hristiyanlığın merkezi olan İtalya`ya doğru ilerleyerek islamiyeti yaymak istemeleri , Avrupalılar`ın da müslümanlara karşı birleşerek onları Fransa`dan atmak istemeleri.

732`de yapılan savaşta başta Franklar olmak üzere , Hristiyan Avrupalılar Emeviler`i bozguna uğrattılar.

_Sonucu:

Müslümanların Batı Avrupa`daki ilerleyişlerinin durmasına hatta gerilemesine neden olmuştur. Müslümanlar buradan daha ileriye gidemediler. İslam Dünyası`nı olmusuz yönde etkileyen ilk büyük savaş Putavya `dır. Zayıflamaya başlayan Emeviler devletinde merkezi otorite de bozulunca 750 yılında Ebu Müslim Horasani komutasındaki Abbasileri temsil eden ordu, Emevilere son verdi.

Emevi Devleti`nin Yıkılış Sebepleri:

· Emeviler Arap olmayan müslümanları “ Mevali “ (azat edilmiş köle) gözüyle görmeleri Emevilere karşı kin ve husumet uyandırmıştır.

· Sonradan müslüman olanlardan cizye vergisi almaya devam etmeleri.

· Emevi fetihlerinin İspanya`da ve Asya`da durulmuş olması.

· Şîî ve Haricilerin devleti zayıflatmak için faaliyetleri.

· Sınırların genişlemiş olması nedeniyle, merkezi idarenin kontrolünün zayıflaması.

· Zevk ve sefanın artmış olması.

_Yıkılışı:

Horasan bölgesinin komutanı Türk asıllı Ebu Müslim isyan ederek Hz. Peygamber`in amcası Abbas`ın soyundan gelen Ebu`l Abbas Abdullah`ı halife etti. Emevi sülalesinden yakalananlar öldürülmüş. Kurtulanlardan , Abdurrahman , İspanya`ya giderek “ Endülüs Emevi Devleti” `ni kurdu (756).

*__! Endülüs Emevi Devleti`nin kurulmasıyla islam dünyasında Abbasi ve Endülüs Emevi Devleti olmak üzere iki siyasi güç ortaya çıktı.

ABBASİLER DEVLETİ DÖNEMİ (750-1258)

Emeviler 750 yılında ortadan kaldırılan Abbasiler İslam Dünyası`na kısa zamanda hakim oldular.

İlk Abbasi halifesi Ebu`l Abbas Abdullah `tır. İslam devletini dağılmaktan kurtarır ve güçlendirir. Daha ilk yılında Çinlilerle Orta Asya`ya hakim olabilmek için Talas Irmağı kenarında büyük bir meydan savaşı yapıldı. Türklerde bu savaşta ilk defa olarak müslüman Araplar`ı destekledikleri için savaşı müslümanlar kazanmıştır.

Talas savaşı Abbasi Devleti`nde olumlu etki yaparak ve devlet bütün İslam Dünyası`nda kabul görecektir. Daha sonra güçlenen Abbasiler Irak`a önem verecekler ve başkenti Bağdat`a taşınacaklardır. Daha sonraları Bağdat büyük bir kültür merkezi haline gelecektir.

786-805 yılları arasında Abbasilerin lideri olan Harun Reşit bu devlete en parlak dönemini yaşatmıştır. Devleti siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel yönlerden en iyi dönemini yaşatmıştır. Bizansla mücadele edilmiş ve büyük başarılar sağlanmıştır. Abbasiler Harun Reşid`in oğulları zamanında gücünü devam ettirdi. Emin , Memun ve Mu`tasım dönemlerinde türkler Abbasi ordusunda hizmet ettiler. Üst kademelere kadar yükseldiler. Böylece IX. Yüzyıldan sonra Abbasiler Devleti`nde Türkler etkili rol oynadılar. Yine bu dönemlerde Bizanslılardan korunmak için sınırlarda türklerden oluşan Avasım şehirleri kuruldu.

Asrın ikinci yarısından sonra hakim olduğu sahalara özerklik (muhariyet) tanıdı. Böylece bazı küçük devletçikler çıktı ki bunlar

“ Tavaifül Mulk ” denildi. Bu devletlerden bazıları şunlardır: Tolunoğulları , İhşitler, Tahiroğlulları, İdrisiler, Ağlebiler vb.

Ayrıca 10. asırdan sonra Şîî Fatımiler Kuzey Afrika`da etkili olunca Abbasiler bu asırdan sonra Kuzey Afrika`da varlık gösteremediler.

1055 yılında Tuğrul Bey Bağdat`ı Şîî Büveyh oğlullardan kurtardıktan sonra siyasi gücü eline aldı. Böylece Abbasiler islam dünyasındaki güçlerini Selçuklu Türklerine bıraktılar.

Zayıflamış olan Abbasi Halifeliğine 1258 yılında İlhanlı Moğolları (Hülagu) son verdiler. İslam Dünyası`na Osmanlılar`dan sonra en uzun ömürlü hanedan olan Abbasiler İslam Dünyası`na birçok alanda büyük katkıda bulunmuştur.

_ · Abbasiler`in Genel Özellikleri · _

· İslam tarihinde ilk medreseler, vezirlikler ve anlam da Divan teşkilatı bu dönemde kurulmuştur.

· Sadece Araplar`ı ön planda tutan değil bütün müslümanlara eşit davranab bir devletti.

· Hiçbir zaman Avrupa`ya sahip olmamışlardır. İlk Çağ Yunan, Roma klasikleri Arapçaya tercüme edilmiştir.

· Türklerle yakın ilişkiye girilmiş ve türkler bu dönemde müslüman olmuşlardır.

· Irak önem kazanmıştır.

· Bilim ve tekniğe çok büyük önem verilmiştir. İslam dünyası bu dönemde en önemli kültür merkezlerine sahip olmuştur. Hakim oldukları sahalara özerklikler ( Tava`ifül Mülk ) tanınmıştır.

· Merkezi otorite çok güçlü değildi.

· Sınırların genişlemesi savaş yoluyla değil hoşgörüyle gerçekleşmiştir.

· Moğollar tarafından ortadan kaldırılmıştır. Böylece sadece Irak değil, Afrika dışında bütün islam dünyası Moğolların tahribatına uğramıştır.

· Bu dönemden sonra islam dünyasında genelde Türkler hakim olmaya başlamışlardı.

ENDÜLÜS EMEVİLER`İ DÖNEMİ (756-149)

Emevilerin 750 yılında yıkılışlarından sonra , Abbasiler`in egemenliğini tanımayan İspanya`daki müslümanların başına yine Emevi Hanedanı`ndan Abdurrahman geçti. Kurtubay`ı başkent yaparak Avrupa müslümanlarını bu devlet temsil etti. Endülüs Emeviler`i daha çok ilme öenm vererek mükemmel ilim ve kültür merkezleri meydana getirdiler.1031 yılında bu devlet çeşitli kollara ayrıldı. Bu dönem 1031`den 1942 yılına kadar sürdü. Bu dönemde “ Tava`ifül Mülk “ devri denir. En etkili devletçilik Beniahmer Devleti`dir. Askeri ve Siyasi gücünü kaybeden Endülüs Emevileri`ne 1492 yılında İspanyol Kastilyalılar son verdi.

ÖZELLİKLERİ:

1. Sanat , Bilim ve Kültür`e en çok önem veren islam devletidir.

2. Sınırları sadece İspanya ile çevrilidir.

3. Avrupa`da Rönesans`a iki eden iki islam devletinden biridir.(diğer Osmanlı).

__DEVLET TEŞKİLATI__

a-) Devlet Başkanı:

1. İslamın siyasi yapısı dini temellere dayanıyordu.

2. Medine`de Hz. Muhammed `e kurtarıcı gibi bakılması onun hem siyasi hemde dini görevleri yürütmeyi üzerine almasına sebep olmuştur.

3. İlk islam devleti Peygamber efendimiz tarafından kurulmuştur.

4. Halifeler dini ve idari vazifelerin dışında bütün yetkileri de kullanıyordu.

5. İlk dört halife seçimle iş başına geldiğinden bunların zamanına CUMHURİYET DEVRİ `de denilir.

b-) Merkezi Teşkilatı:

1. İslam devletinin merkez teşkilatı ilk önceleri son derece basitti.

2. Fetihlerle devlet sınırları genişleyince ortaya çıkan ihtiyaçları karşılamak üzere yeni müesseseler kuruldu.

3. Merkez teşkilatı Abbasiler zamanında mükemmel hale geldi.

4. Asayiş işlerinde sorumlu olmak üzere “ Şurta Teşkilaı “ kuruldu.

5. Binin emir ve yasaklarına uyulmasının sağlanması,çarşı pazarın konrolü ahlaka aykırı hareketlerin önüne geçilmesi “ Hisbe Teşkilatı “ `nın vazifesi idi.

6. Pasta işlerini Divan Berid yönetiyordu. Emeviler zamanında kurulmuştu.

7. Abbasi halifeleri devlet işlerine fazla vakit ayıramadıklarından bunlar adına işleri çekip çevirecek “ vezirlikler “ mühtesiplik gibi görevler ortaya çıkmaya başladı.

ORDU

1. İslamın ilk dönemlerinde ordu gönüllerinden oluşuyordu. Cihad`ı bütün müslümanlar için farz kılınması , onları oloğal asker olarak kabul ediyordu.

2. Sınırların genişlemesi ile asker sevkiyatı güçleşti. Bu yüzden sınır boyları ordugâh şehirler kurulmaya başlandı.

**__! Ordugâh şehirlere önce askerler, sonra onların aileleri yerleşiyordu. Böylece hem sınır muhafazası , hem fetihlerin kolaylaması, hem de İslam`ın yayılması sağlanıyordu.

3. Abbasiler zamanında Türk tesiri ile 10`lu sistem islam ordu teşkilatına girdi.

4. İlk islam donanması ise Hz. Osman zamanında Suriye`de kuruldu.

ADALET

Hicretten sonra adalet işlerine bizzat Hz. Muhammed bakıyordu. Hz. Ömer zamanında devlet sınırları genişleyince her vilayette kadılıkları kuruldu.

DİN VE İNANIŞ

İslam kelimesi , Allah`ın irade ve isteklerine teslim olmak demektir. İslamiyeti kabul edenlere Müslüman denir.

Müslüman ; kendisini , nefsini ve bütün varlığını Allah`a teslim etmiş. Allah `ın birliğine inanmış , bu suretle selamete erişmiş insan demektir. İslam dinin temeli Kur-an`ı Kerim `dir. Kur-an`ı Kerim Allah tarafından Hz. Muhammed `e gönderilen vahiylerin bir araya toplanmasıyla meydana gelmiş ve bu güne kadar da hiç bir değişikliğe uğramamamıştır. Her dinde olduğu gibi islam dininde imana ve ibadete ilişkin esasları vardır.

_İmana ilişkin esaslar: Müslüman olmak için bazı şartlar kabul etmek mecburiyeti vardır. Bunlara imanın şartları denir. Bu şartlar şunlardır:

1. Allah`ın birliğine inanmak

2. Meleklere inanmak

3. Kutsal kitaplara inanmak

4. Peygamberlere inanmak

5. Ahiret gününe inanmak

6. Kader, hayır ve şer herşeyin allah`tan geldiğine ve öldükten sonra yeniden dirilişe inanmak

İbadete ilişkin esasları: Bir müslümanın islam dininin beş temel şartına uyması Allah tarafından farz kılınmıştır. Bu şartlar şunlardır:

1. Kelimeyi şahadet getirmek

2. Günde beş vakit namaz kılmak

3. Yılda bir ay oruç tutmak

4. Zekat vermek

5. Hacca gitmek

SOSYAL ve İKTİSADİ HAYAT

Sosyal Hayat:

İslamiyet bütün müslümanların eşit ve kardeş kabul etmekle birlikte Emeviler zamanında Araplar Kendilerini diğer müslüman milletlerden üstün gördüler devlet yönetiminde bütün önemli görevler ve askerlik Arapların elindeydi. Arap olmayan müslümanlara karşı

“ mevali “ deniyordu. ( İranlılar , Mısırlılar, Berberiler ve Türklerr gibi). Toplumda diğer bir sosyal sınıf “ zımnîler “ (gayri müslimler ) idi. Emevilerin , mevaliyi küçümsemesi , vergi yönünden haksızlıklar yapması , yıkılışlarındaa en önemli sebeplerden biri oldu.

Abbasilerin yönetime gelmesiyle , mevalinin durumu değişti. Müslüman olmak şartıyla her milletten kişiler önemli görevlerle gelmeye başladılar. Önce İranlılar, daha sonra Türkler , Sivil ve askeri görevlere getirildiler.

Ekonomik Hayat:

İslam Devleti`nde ekonomik hayat Abbasiler döneminde gelişme gösterdi. Devletin tüm gelirleri Beytü`l-Mal denilen devlet hazinesinde toplanırdı.Hazinenin başlıca gelir kaynakları şunlardı:

1. Öşür: Müslüman halktan alınan onda bir oranda toprak vergisi.

2. Haraç ve cizye: Müslüman olmayanlardan alınan toprak vergisine “ haraç “ sağlıklı gayri müslim erkeklerden , askerlik görevi karşılığı alınan vergiye de “ cizye “ denir.

3. Zekat ve Sadaka: Zengin müslümanlardan alınan bir vergi olup toplanan zekat ve yoksulluklara dağıtılırdı.

4. Ganimet: Savaşlarda elde edilen ganimetin beşte biri hazineye aitti.

5. Diğer Gelirler: Maden , orman , otlak , tuzla gelirleri , yalancı tüccarlardan alınan vergiler ve yabancı devletlerin gönderikleri vergi ve hediyeler.

Toplanan gelirler orduya , kale yapımlarına , bayındırlık işlerine , fakir , dul , yetim ve hastalara harcanırdı. Vali ve komutanlara , büyük devlet memurlarına maaş yerine arazi verilirdi. Bu kişiler , kendilerine verilen araziden aldıkları öşür ve haraçlarla geçinirlerdi.

İlk altın ve gümüş para Emevi Halifesi Abdülmelik (685-705) zamanında basıldı. Altın paraya “ dinar “ , gümüş paraya “ dirhem “ denirdi. Fetihler sonrasında Irak , Suriye , Mısır , Maveraünnehir`de tarım çok gelişti. Abbasiler döneminde tarımın gelişmesi için sulama faaliyetleri başlatıldı ve bataklıklar kurutuldu. Sulanabilen alanlarda, buğday, arpa, pirinç, en çok yetiştirilen ürünler oldu.

Yazı , Dil ve Edebiyatı

İslamiyet yayılması paralel olarak , Arap alfabesi de yayıldı. Arap harfleri bütün islam ülkelerinde ortak yazıyı oluşturdu. M.Ö IV. Yüzyılda Kuzey Arabistan`da bir devlet kurmuş olan Nabatlıların yazısı , Arap harflerinin doğuşuna yol açtı. Arap Alfabesiyle yazı sağdan sola doğru yazılırdı. Bu alfabede bir çok sesli harf yazılmaz bunların yerine “ hareke “ denilen işaretler kullanılırdı. Harfler , kelimelerin başında , ortasında ve sonunda değişik şekiller alınırdı.

İslamiyetle birlikte Arapça önem kazandı ve fetihler yoluyla geniş alanlara yayıldı. İslam dünyasında ortak dil durumuna geldi. Arapça`nın ortak dil durumuna gelmesinin sebebi; Arapça`nın Kuran dili olması ve ibadetin Arapça ile yapılmasıydı. Emevi Halifesi Abdülmelik zamanında Arapça resmi dil olarak kabul edildi. Arapça zamanla gelişerek , bilim ve kültür dili haline geldi.

İslamiyet öncesi dönemde Araplar arasında şiirin önemli yeri vardı. Emevilerin zamanında Hz. Muhammed`in hayatını anlatan eserler yazılmaya başlandı. Abbasiler zamanında edebiyat alanında felsefi düşünceler yer alırken , Batıdan tercümelerde yapıldı.

BİLİM VE SANAT

Bilim:

İslam dünyasında bilim alanında gelişme , özellikle fen , tıp ve felsefede olmuştur. Bilim alanında gelişme Emeviler döneminde başladı. Bu dönemde İran , Hint , Süryani ve Yunan dillerinden Arapça`ya tercümeler yapıldı. Tercüme faaliyetleri Abbasiler döneminde de devam etti. Yapılan tercümeler daha çok tıp , astronomi , fizik , kimya , matematik ve mantık gibi bilim dallarında yapılıyordu. Abbasi ve Endülüs halifeleri , bilim alanındaki çalışmalara büyük destek verdiler. Bağdat ve Kurtuba şehirleri , dünyanın en büyük bilim merkezleri durumuna geldiler.

a-) İslami Bilimler: Tesfir (Kur-an`ın ayetlerini yorumlamak ve açıklamak) ; kıraat (Kur-an`ın doğru okunmasını mümkün kılan bilim dalı) ; hadi ( Hz. Muhammed`in çeşitli konularda müslümanları aydınlatmak ve Kur-an ayetlerini açıklamak için söylediği sözler) ; fıkıh (İslam hukuku) ; kelam ( İmanın esaslarını ortaya koyan ve bunu delilleriyle savunan bilim dalı).

b-) Aklî Bilimler: Tıp , matematik , kimya , felsefe ve astronomi idi. Müslümanların bu bilim dallarını Arapça`ya yapılan tercümeler sonucu tanıdılar. Abbasi Halifesi Mansur zamanında başlayan tercüme faaliyetleri , Harun Reşid ve Memun zamanlarında büyük gelişme göstermiştir. Bu dönemlerde Yununca , Farsça , Hintçe ve Süryaniceden çok sayıda eşer tercüme edildi.

Eğitim Öğretim

Eğitim ve öğretim konusunda ilk gelişme Abbasiler zamanında başladı. X. Yüzyılda ilk medreseler açıldı. Bu medreselerde tefsir , hadis , fıkıh , kelam gibi islami bilimler okutuldu.

İslam dünyasında ilk büyük medreseyi Türkler kurdu. Alp Arslan`ın emriyle vezir Nizam ül-Mülk tarafından Bağdat`ta kurulan Nizamiye Medresesi dönemin en büyük ve ileri eğitim – öğretim kurumuydu (1067). Nizamiye Medresesinde , İslam bilimlerin yanı sıra matematik, felsefe, dil ve edebiyat gibi dersler de okutulurdu.

Endülüs Emevi devletinde de eğitim ve öğretim de oldukça ileriydi. Kurtuba Medresesi Müslüman öğrencilerin yanı sıra çeşitli Avrupa ülkelerinden gelen Hristiyan öğrencilerden eğitim gördüğü yerdi. Ayrıca Kahire , Gırnata ve Sevil Şehirlerinde de yüksek medreseler açılmıştı.

Sanat

1. İlk islam eserlerinin mimari özelliği yoktur.

2. Devletin sınırlarının genişlemesi ve başka kültürlerin tesiri ile islam mimarisi ortaya çıkmaya başladı.

3. İslam mimarisi başkent Şam iken Bizans tesirinde kalmıştır. Başkent Bağdat`a taşınınca Bizans tesirinin yerini Eski Doğu ve Sasani tesiri aldı.

4. Samerra şehrinin kurulması ile Türklerin mimaride etkileri görülmeye başladı.

5. Gımata`daki El Hamra sarayı batıdaki islam mimarisinin en güzel örneğidir.

–İslam Medeniyetinin Diğer Medeniyetlere Etkisi–

İslam Medeniyetinin gelişmesi, dünya tarihinin en önemli olaylardan sayılır. İslamiyet , yıllar boyunca görgü ve dini hoşgörü bakımından Hristiyan dünyasına önderlik etmiştir. Bunun yanı sıra edebiyat , tıp , felsefe gibi bilim dallarında da Batı dünyasına öncü olmuştur.

İslamiyeti yaymak amacıyla başlatılan fetihler müslümanları doğuda ve batıda değişik kültür vbe medeniyetlerle karşı karşıya getirdi. Zamanla bu medeniyetlerden etkilenen müslümanlar , kendi inanç ve görüşlerini de katarak islam kültür ve medeniyetini maydana getirdiler Emevilerle başlayan ve Abbasiler döneminde hız kazanan tercüme faaliyetleriyle eski Yunan ve Helenistik dönem eserleri Arapça`ya çevrildi. İslam bilginleri bunlardan yararlanırken , aynı zamanda kendi yorumlarını da katarak, yeni eserler ortaya koydular. Bağdat , Kahire , Şam, Kurtuba , bilim kültür merkezleri durumuna geldi.

**__! İslam medeniyeti bütün müslümanları ortaklaşa oluşturdukları bir medeniyettir.

Geniş ölçüde Bizans ve Sasanilerden etkilenmiştir.

_SONUÇ_

İslam Tarihi ile islam islamiyetin nasıl olduğunu , hangi savaşların ve nasıl olduğunu, neler yaşandığını ve birçok fetihlerin yapıldığını öğrendik.

Ben şu ana kadar mensup olduğum İslam Dini`nin geçmişini (nasıl doğduğunu) kulaktan dolma bilgilerle biliyordum. Okul derslerinde öğrenmiş olduğum bilgiler ve çeşitli kaynaklardan araştırmış olduğum İslam Tarihi`ni çok iyi öğrenmiş oldum.

İslam Dini doğduktan sonra İslam Medeniyeti kuruldu. İslam medeniyetinin ilk kurucusu olan Araplar , İslamiyet öncesi dönemde önemli bir medeniyete sahip değildiler. Arağlar islamiyetin verdiği inanç ve heyecanla bir millet haline gelmişlerdir.

İslam Medeniyeti Türklerin islamiyeti kabul etmelerinden sonra özelliklede Selçuklular ve Osmanlı Devleti döneminde büyük gelişme gösterdi ve geniş alanlara yayıldı.

Kaşıntı, kişilerin çoğunda zaman zaman rastlanan bir durumdur. Vücudun pek çok sistemiyle ilgisi bulunabilir. Kronik böbrek yetmezliğinden karaciğer hastalıklarına kadar pek çok rahatsızlığın belirtilerinden biri de kaşıntı olabilmektedir.

Kaşıntıya neden olan hastalıklar:

• Deri Hastalıkları

• Kronik Böbrek Hastalıkları

• Karaciğer ve Safra Yolları Hastalıkları

• Lenfomalar

• Özellikle yaşlı kişilerde cilt kuruluğu

• Makat bölgesinde inatçı kaşıntı ( Pruritus Ani)

Mide-barsak ve karaciğer hastalıklarında kaşıntı ile ortaya çıkabilen iki önemli rahatsızlık “safra akımının bozulması (kolestaz)” ve “makat bölgesindeki kaşıntı (Pruritus Ani)”dır.

İnatçı Kaşıntılara Dikkat:

Safra akımındaki bozulma karaciğer ve safra yollarının pek çok hastalığına bağlı olarak oluşabilir. Bu durumda normalde safra ile atılan maddeler kan ve diğer dokularda birikir ve kaşıntı gelişir. İyileşmeyen veya tekrar eden inatçı kaşıntı veya kaşıntı ile birlikte sarılık, idrar renginde koyulaşma, dışkı renginde açılma, halsizlik, bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı, karında şişlik, ateş gibi bulguların bir kısmı varsa mutlaka bir gastroenteroloji uzmanına başvurulmalıdır. Tedavi altta yatan nedene göre değişmektedir.

Aşırı Temizlik kaşıntı Nedeni Olabilir:

Makat çevresinde ciddi kaşıntılar özellikle geceleri ortaya çıkmaktadır. Genellikle nedeni belli değildir. Bazı hastalarda makat çevresi ve genital bölgenin kötü hijyeni veya sabun, deterjan ve parfümlerle aşırı temizlik kaşıntının nedeni olabilir.

Çocuklarda makat çevresinde kaşıntının en sık sebebi halk arasında kıl kurdu olarak bilinen barsak parazitidir (oksiüriazis). Makat çevresinde kaşıntı ile birlikte kızarıklık, ödem, ileri dönemde ciltte beyazlaşma ve kalınlaşma görülebilir. Çocuklarda geceleri şiddetli kaşıntı (parazitin makat çevresindeki cilde yumurtalarını bırakması nedeni ile) olabilir.

Makat bölgesindeki kaşıntının diğer nedenleri ise:

• Hemoroid, fissür, fistül, tümör, geçirilmiş cerrahi veya radyoterapi

• Primer dermatolojik hastalıklar (liken planus, atopik egzema, psoriasis, seboreik dermatit)

• Mantar infeksiyonları (dermatofitozis, kandidiyazis)

• Parazitler (kıl kurdu, uyuz hastalığı)

• Kontakt dermatit (sabunlar, kremler ve antibiyotik kullanımına bağlı)

Ayrıca dar giysiler, obezite, şeker hastalığı, sıcak hava ve beslenme biçimi de bu tür yakınmaları tetikleyebilmektedir.

Tedavi:

• Sabun ve deterjanlar ile aşırı ovmadan kaçınılmalı. Makat çevresi kuru tutulmalı.

• Dar ve naylon giysilerden uzak durulmalı. Pamuklu çamaşır tercih edilmeli.

• Kahve, çay, kola, bira, çikolata, domates, baharatlar perianal kaşıntıya neden olabilmektedir. Bu gıdalar diyetten 2 hafta süre ile çıkarılmalı ve semptomlar düzeldikten sonra birer birer diyete eklenmelidir.

• Dirençli vakalarda dermatoloji ve psikiyatri muayeneleri yararlı olabilir.

• Hemoroid, mantar infeksiyonları, parazitler gibi tespit edilebilir nedenleri tedavi etmek gerekir.

Nedir

Kaşıntı yaygın veya belirli bir bölgeye sınırlı olabilir.

Kaşıntının basitten komplekse kadar geniş bir yelpazeyi oluşturan birçok sebebi vardır.

Bazı sınıflandırmalar şu şekildedir : belirli bir bölgeye sınırlı ( lokal ) kaşıntı böcek ısırması ve sokmasıyla oluşan deri irritasyonu belirli bir bölgeye sınırlı veya yaygın olan kaşıntı zehirli sarmaşık veya ısırgan otu gibi kimyasal irritasyon çevresel sebepler ( güneş yanığı gibi ) ürtiker ( kurdeşen ) parazitler ( baş biti , vücut biti , kasık biti) yaygın kaşıntı enfeksiyöz hastalıklar ( suçiçeği ) allerjik reaksiyonlar sarılıkla beraber olan karaciğer hastalığı ilaç reaksiyonları

Her döküntü kaşıntılı değildir. Ancak eğer kaşıntı varsa, kaşımamaya özen gösterilmelidir.

Sık rastlanan nedenleri böcek ısırığı kontakt dermatit ( zehirli sarmaşık veya zehirli meşe ) kuru deri kontakt irritanlar ( sabunlar , kimyasallar , yün gibi ) atopik dermatit çocukluk dönemi enfeksiyonları ( suçiçeği , kızamık gibi ) döküntüler ( kaşıntılı-kaşıntısız olabilir ) yaşlı deri gıda veya ilaç allerjileri gebelik hepatit demir eksikliği anemisi parazitler follikülit ve impetigo gibi yüzeyel deri enfeksiyonları deri enfeksiyonları seboreik dermatit psöriasis ( sedef hastalığı ) ürtiker pitriasis rosea ilaçlar

NOT : Kaşıntının başka sebepleri de vardır. Bu liste hepsini içermemektedir. Sebepler hem kişinin yaşı , cinsiyeti hem de belirtinin özelliği , zamanı , kötüleştiren faktörler , iyileştiren faktörler ve beraberindeki şikayetler gibi spesifik karakterleriyle değişiklik gösterebilir.

İlk yaklaşım

Sürekli veya şiddetli kaşıntı varsa dermatolog ( deri hastalıkları uzmanı ) kesin tanıyı koyar ve spesifik tedaviyi uygular.

bu süre içinde kaşıntının üstesinden gelebileceğiniz birkaç adım vardır : kaşıntılı alanı ovmaktan veya kaşımaktan kaçınmalısınız. Kısa tırnaklar kaşımadan ötürü oluşabilecek deri hasarından koruyucu olabilir. serin tutan , hafif giysiler giyilmelidir. Kaşıntılı bölgenin üzerine pürtüklü özellikle de yün giysiler giyinmekten kaçınmalıdır. az sabunlu ılık banyolar yapılabilir. banyodan sonra deriyi serinletmek ve yumuşatmak için rahatlatıcı losyonlar kullanılabilir. kaşıntılı bölgeye soğuk kompres uygulanabilir. doktorun verdiği ilaçlar ve deri merhemleri kullanılabilir ( iki yaş altındaki çocuklar hariç). uzun süre aşırı sıcak ve neme maruz kalınmamalıdır. kaşıntı üzerinde yoğunlaşmamak için eğlenceli hobiler edinilebilir.

Muayene sırasında sorulabilecek sorular

Tıbbi hikaye alınır ve fizik muayene yapılır.

Tıbbi hikaye soruları şunları içerebilir : zamanı ne zamandan beri kaşıntı var ? kaşıntı giderek kötüleşiyor mu ? yayılıyor mu ? kötüleştiren veye tetikleyen faktörler son zamanlarda sizi irrite eden (rahatsız eden) herhangi birşeyle karşılaştınız mı ?) herhangi birşeye allerjiniz var mı ? kullandığınız ilaçlar var mı ? son zamanlarda yeni kullanmaya başladığınız bir ürün var mı ? ne ? ( sabunlar , yumuşatıcılar , parfümler , deodorantlar vs ) son zamanlarda kabuklu yemişler yedinizmi? son zamanlarda sizi bir böcek ısırdı mı ? cilt losyonu kullanıyor musunuz ? yakın bir tarihte güneşlendiniz mi ? kaşıntı bölgesi vücudunuzun neresi kaşınıyor ? kaşıntı vücudunuzun her yerinde mi yoksa belirli bir bölgesinde mi ? özelliği döküntü var mı ? kabarcık var mı ? pullanma var mı ?

Diğer başka belirtiler var mı ?

Tanısal testler şunları içerebilir : tam kan sayımı eritrosit sedimantasyon hızı ( kırmızı kan hücresi çökme hızı ) protein elektroforezi allerji testleri şüphelenilen sebeplere yönelik testler

İMLÂ KURALLARI
Yazıda doğabilecek karışıklıkların önüne geçmek, yanlış okumayı önlemek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak, herkesin aynı şekilde yazıp okumasını sağlamak için belirlenmiş olan kurallara imlâ kuralları denir.
Bu kurallardan birçoğu aslında anlama ve telâffuza bağlıdır. Anlam ve telâffuz; akla, mantığa, geleneğe, çoğunluğa vb.ne uyduğu takdirde -zaten yazıldığı gibi okunan ve okunduğu gibi yazılan bir dil olan- Türkçenin imlâsı kolayca halledilecektir.
1. Büyük ve Küçük Harflerin Kullanımı
Alfabemizde (Lâtin alfabesi) her harfin bir büyük, bir de küçük şekli vardır. Yazıda yaygın olarak küçük harf kullanılır. Ancak belirli yerlerde büyük harf kullanılmalıdır.
Büyük harfle küçük harf arasında okunuş olarak fark olmasa da yazılış olarak büyük farklar vardır.
Büyük ve küçük harflerin kullanımı ile ilgili kurallar şunlardır:
] Her cümlenin ilk kelimesi büyük harfle başlar. Büyük harfle başlamayan bir kelime dizisi, öncesi yazılmamış ya da silinmiş bir cümle zannedilebilir.
“Bir gün, istiklâl ve cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, içinde bulunacağın vaziyetin imkân ve şeraitini düşünmeyeceksin!”
“Ömür, yarınlara bağlanan ümitlerle geçip gitmekte, gafilcesine kavgalarla, gürültülerle, didinmelerle tükenip durmadadır. Sen aklını başına al da, ömrünü, şu içinde bulunduğun bugün say.” (Mevlâna)
„ Noktayla, iki noktayla, üç noktayla, soru ve ünlem işaretleriyle biten cümlelerden sonra gelen cümleler büyük harfle başlar.
─Ah, bilsen biz senin ıstırabını ne iyi anlıyoruz! Biz ki her şeyi görür ve anlarız. Düşün, bir elbiseyle bir vücut arasındaki esrarlı rabıtayı düşün. O elbise ki terzinin elinden vücudun basit hendesesine göre yapılmış mânasız bir kalıp hâlinde çıkar ve sonra bir vücuda yapışıp onun bütün hareketleriyle yaşamaya başlayınca ne hâle gelir, düşün! Başlangıçta hiçbir şey ifade etmeyen elbiseler atılacağı güne kadar vücudun her hareketini saniyesi saniyesine kaydeden korkunç bir hâfızadır. Birçok oturuş şekillerinin kabarttığı diz kapaklarımızı düşün! Her duygunun hususi bir biçim verdiği omuzlarımızı düşün! Kambur vaziyetlerinde nasıl arkaya toplandığımızı, bütün mafsal yerlerinde nasıl halkalaştığımızı düşün! Vücudun sonsuz hareketleri içinde bize düşmeyen pay hangisidir? Bunların içinde sefaletlerin, açlıkların, ihtirasların, cinayetlerin, coşkunlukların, kahkahaların alnımıza çizdiği hep hususî bir çizgi vardır. İnsanlar sanırlar ki, bizim üstümüzdeki her çizgi, her intiba, bir diğer çizgi veya intiba ile silinir, hepsi birbirine karışır, manasız bir halita olur ve sonunda biz eskimiş bulunuruz. Eskiriz, fakat insanlardan evvel eskidiğimiz için onlardan daha ince ve hassas olan biz, bütün çizgiler ve intibalarımızı hep birbirinin içinde saklarız. Bu böyle bir halitadır ki, bunun düğümünü ele geçirebilen göz onu çözdükçe, doğumumuzdan ölümümüze kadar bütün hayatımızı, zamanın atomları içinde sıkıştırır ve bu korkunç, ah, bu korkunç hafıza küpü içinde, mazinin, birbirinin üstünden akan küçük yılanlar hâlinde nasıl kaynaştığını görür. Fakat o göz kimde vardır? Kimsede… Yalnız bizde… Biz, ki her şeyi görür ve anlarız, seni görüyor ve anlıyoruz… Bize artık hikâyeni anlatma!… Ne lüzum var? Biz onu biliyoruz. Ben sana kendi hikâyemi ne diye anlatayım? Sen de onu bilirsin. Beni bir ölünün üstünden çıkardılar. Burada satın alacak adam bekliyorum. Öbürü tıpkı benim gibi, bugün bir ölünün üstünden çıkmadıysa yarın ikinci gün veya üçüncü gün çıkacak. Düşün, düşün, biz insanlardan evvel eskidiğimiz hâlde kaç insan eskitiyoruz? Bizim ıstırabımızı düşün! Biz vücutsuz kalan bir elbise miyiz, yoksa elbisesiz kalmış bir ıstırabın vücudu mu?
(Necip Fazıl, Eski Elbiselerin Hafızası)
Orhun Kitabesi’nde Türk hakanı şöyle diyor: Türk Tanrısı, Türk milleti yok olmasın diye atalarımı gönderdi ve beni gönderdi. Ben hakan olunca gündüz oturmadım, gece uyumadım.
(Ziya Gökalp, Türkçülüğün Esasları)
„Bu işaretler asıl cümlenin içinde, yani iç cümlede ise sonraki kelime büyük harfle başlamaz:
“Durun!” diye bağırdı annem.
Bu kez çocuk, “Bu peri midir, melek mi?” diye düşünerek, öğretmene hayranlıkla baktı.
„İki noktadan sonra cümle gelmiyorsa, örnekler sıralanıyorsa bunlar büyük harfle başlamaz:
Bazı mastarlar kalıcı nesne adı olmuşlardır: yemek, çakmak, dolma, dondurma, kavurma, buluş…
„Örneklerle başlayan cümleler de büyük harfle başlar:
Bilgisayar, sinema, tiyatro, internet, fotoğraf gibi hobiler, pahalılık yüzünden lüks gibi görülmektedir.
„Cümle içerisinde başkasından aktarılan ve tırnak içinde verilen cümleler de büyük harfle başlar:
Atatürk gençliğe seslenirken ilk önce “Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir.” demektedir.
„Tırnak içinde verilen söz tam bir cümle değilse veya cümlenin baş kısmı verilmemişse büyük harfle başlamaz.
Nabi’nin “……… var içinde” redifli gazeli açıklanacak.
„İki kısa çizgi veya iki virgül arasında verilen ara sözler, ara cümleler, açıklama cümleleri büyük harfle başlamaz.
Bu konuda kararlı olduktan sonra –geç karar vermiş olsan da- başarıya ulaşırsın.
Başımın ağrısı yazları –sıcaklardan olmalı- daha da artar.
Kalıcı konutları bu yıl sonuna kadar –geçen seneki lâf- yetiştireceklermiş.
Çıkmamız gereken uygar milletler seviyesini –ki bu seviyeye hâlâ çok uzağız- Mustafa Kemal hedef olarak göstermişti bize.
Bu işi 2000 sununa kadar bitireceklerini –inanılacak gibi değil- söylüyorlar.
Bu adam, seni temin ederim, sahtekârın biridir.
Cihan yıkılsa, emin ol, bu cephe sarsılmaz.
„Rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime büyük harfle başlamaz.
1998 yılında ortaokulu bitirdim.
] Şiirde her mısra (birkaç mısra bir cümle oluştursa da) büyük harfle başlar. Küçük harfle başlatılmış bir mısraın ilk kelimesi veya kelimeleri silinmiş veya yazılmamış zannedilebilir. Günümüz şiir kitaplarında bu kurala çoğunlukla uyulmamaktadır:
…
Bir de baharlar bilirim,
Apartman odalarında büyüyen çocukların bilmediği bilemeyeceği.
Anadolu bozkırlarında
İstanbul’dan çıkıp, Diyarbekir’e doğru, tekerleri
Yamalı asfaltları bir ağustos susuzluğuyla içen
Cesur otobüs pencerelerinden
Bilinçsiz bas kaymasıyla görülen
Evrensen kadınların iki büklüm çapa yaptıkları tarla kenarlarında
Çıplak ayakları yumuşak topraklara batmış ırgat çocuklarının
Bir ellerinde bayat bir ekmeği kemirirken
Diğer ellerinde sarkan yemyeşil bir soğanla gelen.
] Bütün özel isimler (özel ismi oluşturan her kelime ve onları niteleyen, tanıtan unvanlar) büyük harfle başlar. Büyük harfle başlamazsa cins ismi zannedilebilirler:
„ Kişi adları ve soyadları, takma adlar, kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri, unvanlar ve meslek adları, tarihî kişilerin adlarından önce gelen unvan ve lâkaplar büyük harfle başlar:
Ali, Meltem, Mehmet, Meral, Yasemin, Uğur, Barkın…
Binbaşı Ömer, Doktor Kenan, Mütercim Asım, Ankaralı Âşık Ömer…
Mustafa Kemal Atatürk, Mehmet Akif Ersoy, Nazım Hikmet Ran, Yavuz Bülent Bakiler, Kâmuran İnan, Victor Hugo, Halil Cibran…
Nedim, Fuzulî, Bakî, Muhibbî (Kanuni), Demirtaş (Ziya Gökalp), Tarhan (Ömer Seyfettin), Aka Gündüz (Hüseyin Avni, Eniz Avni), Kirpi (Refik Halit), Deli Ozan (Faruk Nafiz), Halide Salih (Halide Edip), Server Bedi (Peyami Safa), İrfan Kudret (Cahit Sıtkı), Mehmet Ali Sel (Orhan Veli)…
Sayın Kenan Evren, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, Hamdi Bey, Mustafa Efendi, Zeynep Hanım, Bay Ali Çiçekçi, Prof. Dr. Mehmet Kaplan, Doktor Behçet Uz, Mareşal Fevzi Çakmak, Yüzbaşı Cengiz Topel…
Fatih Sultam Mehmet, Mimar Sinan, Yavuz Sultan Selim, Genç Osman, Deli İbrahim, Avcı Mehmet, Nişancı Mehmet Paşa, Aslan Yürekli Richard, Deli Petro…
„Akrabalık adları bildiren kelimeler büyük harfle başlamaz. Ancak akrabalık kelimeleri başta gelirse büyük harfle başlar.
Fahriye abla, Ayşe teyze, Numan amca…
Nene Hatun, Baba Gündüz, Dayı Kemal…
„Resmî yazılarda saygı bildiren sözlerden sonra gelen makam mevki, unvan bildiren kelimeler büyük harfle başlar:
Sayın Bakan, Sayın Başkan, Sayın Profesör, Sayın Vali…
„ Kurum, kuruluş, kurul, müessese, makam, üniversite isimleri:
Türkiye Büyük Millet Meclisi, Mamak Anadolu Lisesi, Yeşilay Derneği, Türk Dil Kurumu, Ege Üniversitesi, Kars Valiliği, Mamak İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü, Bakanlar Kurulu, Emek İnşaat, Millî Kütüphane, Türk Ocağı…
„Kurum, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm vb. ifade eden kelimelerden herhangi biriyle belli ve özel bir kurum, kuruluş vb. kastedildiği zaman bu kelime büyük harfle başlatılabilir:
Bu yıl Meclis yine boş, faydasız ve sadece milletvekillerinin işine gelecek şeylerle uğraşacak gibi.
Son yıllarda Bakanlık, kendi elemanları aleyhine çalışmaya başladı.
„ Millet, kavim, boy, oymak, din, mezhep isimleri ve bunlara mensup olanlara verilen isimler:
Türk, Türkler, Yunan, İngiliz, Çeçen, Ruslar, Alman, Arap…
Oğuz, Kazak, Tatar, Özbek, Tacik…
Müslüman, Musevî, Hıristiyan…
Müslümanlık, İslâm, Musevîlik, Hıristiyanlık…
Şiilik, Budizm, Malikîlik, Hanefîlik…
Hanefî, Şafiî, Alevî, Budist, Katolik…
„Din ve mitoloji kavramlarını karşılayan özel adlar büyük harfle başlar. Bazı dinî kavramlar küçük harfle başlar. Tanrı kelimesi özel isim olarak kullanılmıyorsa küçük harfle başlar:
Allah, Tanrı, Cebrail, Zeus, Kibele…
cennet, cehennem, uçmak, tamu, sırat köprüsü…
Eski Yunan tanrıları…
„ Dil ve lehçe isimleri:
Türkçe, Farsça, Fransızca, Macarca, Fince, Tibetçe, Kırgızca, Özbekçe, Tatarca, Oğuzca…
„ İl, İlçe, Semt, mahalle, cadde, bulvar, sokak, pasaj, çarşı, park isimleri (bunlarda geçen tüm kelimeler) büyük harfle başlar:
Sivas, Ankara, İstanbul, Mamak, Yenişehir, Şirinevler, Dikimevi, Atatürk Bulvarı, İvedik Caddesi, Gönül Sokak, Şaziyem Pasajı, Kuyumcular Çarşısı, Güvenpark, Altınpark, Kuğulu Park…
„Saray, köşk, han, kale, köprü, anıt vb yapı adlarına ait bütün kelimeler büyük harfle başlar:
Topkapı Sarayı, Çankaya Köşkü, Ankara Kalesi, Galata Köprüsü, Atakule…
„ Devlet, ülke ve bölge isimleri:
Türkiye, Türkiye Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri, Afganistan, İran, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti…
Batı Almanya, Batı Trakya, Güney Yemen, Doğu Avrupa, Doğu Anadolu Bölgesi, İç Anadolu (Bölgesi), Ege, Marmara…
Not: Yön bildiren kelimeler bir bölge veya ülke adından önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük yazılır.
Kuzey Kıbrıs’a tatile gittik.
Kıbrıs’ın kuzeyine tatile gittik.
Doğu Anadolu’nun coğrafyası…
Anadolu’nun doğusundaki dağlar…
„ Kıta isimleri:
Avrasya, Asya, Avrupa, Afrika, Amerika, Antarktika, Arktika, Avustralya.
„ Deniz, okyanus, göl, akar su, boğaz, geçit isimleri:
Akdeniz, Karadeniz, Manş Denizi, Büyük Okyanus, Atlas Okyanusu
Van Gölü, Hazar Denizi, Beyşehir Gölü, Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Seyhan, Fırat, Nil, İstanbul Boğazı,Panama Geçidi, Süveyş Kanalı …
„ Dağ, tepe, ova, yayla isimleri:
Elmadağ, Uludağ, Ağrı Dağı, Erciyes (dağı), Everest Tepesi, Çukurova, Konya Ovası…
“Çanakkale Boğazı, Gülek Geçidi, Haymana Ovası, Konya Ovası, Van Gölü, Ağrı Dağı” gibi her iki harfi de büyük yazılan özel isimlere dikkat edilirse, birinci kelimenin zaten il olarak mevcut olduğu; ikinci kelime eklenince oluşan ismin o ile ait ama yeni ve özel bir varlığı karşıladığı görülür. Yani iki kelime birden kastedilen varlığa aittir. Meselâ Çanakkale Boğazı sadece Çanakkale kelimesiyle ifade edilemez.
Hâlbuki Hürriyet gazetesi, Marmara denizi, Altay dağları, Nil nehri, Ankara şehri, Fırat nehri, Erciyes dağı gibi örneklerde birinci kelime büyük, ikinci kelime de küçük harfle başlamaktadır. Bunun sebebi bu kelimelere eklenen ikinci kelimelerle yeni bir özel isim oluşturulmuş olmamasıdır. Hürriyet zaten bir gazete adı; Nil zaten bir nehir adı; Ankara zaten bir şehir adı; Erciyes zaten bir dağ adıdır. Erciyes dağı, Erciyes kelimesi ile de ifade edilir.
„ Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar. Ancak dünya, güneş ve ay kelimeleri terim olarak (astronomi ve coğrafya terimi) kullanılıyorsa özel isim olduğu için büyük; diğer anlamlarında (gerçek, mecaz, yan, eş, deyim vb.) kullanılıyorsa cins ismi olduğu için küçük harfle başlar:
Merih, Mars, Jüpiter, Venüs, Küçükayı, Halley…
Ay’ın yakından çekilmiş fotoğrafları insanlığı pek şaşırtmıştı.
Yazın Güneş ışınları Dünya’ya dik olarak gelir.
Türkiye’nin birçok yerinde insanlar Güneş tutulmasını seyretti.
Sabahtan beri dünya kadar yer dolaştık.
Şair sevgilisinin yüzünü aya benzetir. (ayın kendisine değil, görünüşüne)
„ Kitap, gazete, mecmua, eser, kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge isimleri büyük harfle başlar. Bunlara dahil olmayan kelimeler küçük harfle başlar:
Tercüman (gazetesi), Zaman (gazetesi); Nokta (dergisi), Aktüel (dergisi); Türk Dili (dergisi), Virgül; Yaprak Dökümü, Semerkant; Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, Türk Ansiklopedisi; Halı Dokuyan Kızlar (tablosu), Düşünen Adam (heykeli), Medenî Kanun, Borçlar Hukuku…
„ Hayvanlara takılan özel isimler:
Düldül, Sarıkız, Fino, Tekir, Karabaş, Yumoş, Minnoş…
„Yer ve millet adlarıyla kurulan birleşik kelimelerdeki özel adlar büyük harfle başlar.
Antep fıstığı, Brüksel lâhanası, Hindistan cevizi, İngiliz anahtarı, Maraş dondurması, Van kedisi…
] Yazı başlıkları, konu adları büyük harfle başlar:
İmlâ Kuralları, Dil Bilgisinin Bölümleri, 19. Yüzyılda Türk Edebiyatının Seyri…
] Gazete ve dergiler konu başlıklarında sadece ilk kelimeyi büyük harfle başlatırlar:
Kamyon eve girdi, Büyük seçim yarın…
] Kitap, gazete, dergi isimleriyle konu başlıklarındaki “ile, ve, de, ya da, ki” bağlaçlarıyla soru ekinin küçük yazılması gerekir:
Başarmak ve Kazanmak, Türk Dili ve Edebiyatı, Karga ile Tilki, Ya Devlet Başa ya Kuzgun Leşe, Ben de Yazdım…
] Kitap, gazete, dergi isimleri ve konu başlıkları -dikkat çekmek için- bütünüyle büyük harfle yazılabilir. Bu durumda aralardaki “ile, ve, de, ya da, ki” bağlaçlarıyla soru ekinin küçük yazılması gerekir:
BAŞARMAK ve KAZANMAK, TÜRK DİLİ ve EDEBİYATI, KARGA ile TİLKİ…
(Başka bir bilgi: Yazı başlıkları tamamen büyük harfle yazılmışsa, bağlaçlar da tamamen büyük harfle yazılır. Başlıkların sadece baş harfleri büyük yazılmışsa, bağlaçlar küçük harfle başlar.)
] Mektuplarda ve resmî yazılarda hitapların ilk kelimeleri büyük harfle başlar:
Aziz kardeşim, Canın anneciğim, Sevgili kardeşim Hakan…
] Ay ve gün adları, belirli bir tarih belirttiğinde büyük; bunun dışında küçük harfle başlar:
Bu yıl 2 Eylül’de döneceğiz.
15 Kasım 1999 Pazartesi günü konferans yapılacak.
Bu yıl temmuz sıcaklarında kavrulduk.
Bu sokakta salı günleri pazar kurulur.
]Levhalar ve açıklama yazıları büyük harfle başlar. Yazı birkaç kelimeden oluşuyorsa ilk kelime büyük harfle başlar. Yazı rakamla başlamışsa ondan sonraki kelime küçük harfle başlar.
Giriş, Çıkış, Müdür, Müdüriyet, Vezne, Başkan, Doktor
Otobüs durağı, Şehirler arsı telefon…
III. kat, IV. sınıf, I. blok…
]Kurultay, sempozyum, panel vb toplantıları bildiren özel adlar büyük harfle başlar:
Manas Bilgi Şöleni, Uluslar Arası Türk Dili Kurultayı…
]Millî ve dinî bayramlarla bayram niteliği kazanmış günler büyük harfle başlar. Ancak genel nitelik arz edenler küçük harfle başlar:
Cumhuriyet Bayramı, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Nevruz Bayramı, Anneler Günü, Öğretmenler Günü, Tıp Bayramı,
tiyatro günü, kitap haftası, film haftası, sağlık haftası, dil kurultayı.
] Çağ, dönem ve tarihî olay adları büyük harfle başlar:
Cilâlı Taş Devri, İlk Çağ, Millî Mücadele, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı…
] Özel isimlerden türetilen isim, sıfat ve fiiller büyük harfle başlar ve ekleri de kesme işareti ile ayrılmaz. Bu özel isimler türetilen kelimenin içinde kalıyorsa büyük harfle başlamaz:
Türkleşmek, İslâmlaşmak, Türkolog, Darvinci, Sivaslı, Ankaralı, Türkçecilik, Avrupalı…
Panislâmizm, Panturanizm, Pantürkizm…
„Özel isim kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa küçük harfle başlar. Müzik terimleri için de bu geçerlidir:
acem, acemi, hicaz, nihavent, amper, jul, allahlık, donkişotluk…
acembuselik, acemaşiran, bayatî, hicazkâr, türkü, varsağı…
2. Kısaltmaların Yazımı
Kısaltma; bir kelime, terim veya özel adın içerdiği harflerden biri veya birkaçı ile daha kısa olarak ifade edilmesi ve sembolleştirilmesidir. Yapılan kısaltmaların benimsenmesi, yaygınlaşması ve herkes tarafından anlaşılması gerekir.
AA, AB, ABD, age., AGİK, AIDS, aids, AKM, Alb., Alm., anat., AOÇ, AP, APS, Apt., Ar., Ar. Gör., ark., Asb., ASELSAN, Asist., ASKİ, AŞTİ, AT, Atğm., ATO, AÜ, AÜ, AÜ, Av., B (batı), B. (bay), bağ., BAĞ-KUR, BBC, BCG, BDT, bk. (bakınız), BM, Bn. (bayan), BOTAŞ, Bşk., C. (cilt), DGM, dm, EKG, ed. (edebiyat), FIFA, Fr., g, GAP, gr, HABITAT, Hz., İETT, KBB, km, l, m, Mah., MKE, No. veya Nu., öl., sn (saniye), TIR, TL, yy., zool.
„ Kurum, kuruluş, müessese, makam, üniversite adlarının kısaltmalarında bütün harfler büyüktür. Harfler arasına nokta koymaya gerek yoktur.
TRT, TBMM, İTÜ, DSİ, TDK, TTK, MEB, AÜ DTCF, DAÜ, D, B, K, G, KB, GB, KD, GD (son sekizi yön adı)
Bu kısaltmalardan sonra gelen çekim ekleri kesme ile ayrılır. Ekler son harfin okunuşuna göre belirlenir; kelimenin uzun şeklinin okunuşuna göre değil:
MEB’e, TBMM’nin, DTCD’ne değil DTCF’ye, İTÜ’nden değil İTÜ’den
]Bazı kısaltmalar da kelime gibi oluşturulmuştur.
ASELSAN, BOTAŞ, İLESAM, SEKA, TÖMER, TEDAŞ
Bunlara getirilen ekler de düz okunuşa göre belirlenir:
ASELSAN’da, BOTAŞ’a, İLESAM’ın, SEKA’nın, TÖMER’den, TEDAŞ’ta
]Nokta kullanılan kısaltmalar da vardır. Bunlardan sonra getirilen ekler kesmeyle ayrılmaz:
K.K.K., M.Ö., M.S., P.K., T.C.
„ Özel isim veya unvan olan bir kelime birkaç harfle kısaltılıyorsa yalnız ilk harf büyük yazılır.
Prof., İst., Doç., Dr., Av., Alb., Gen.
Alm. (Almanca), İng., Kocatepe Mah., Güniz Sok.
Bu kısaltmalara ek getirilirken kelimenin uzun şeklinin okunuşu esas alınır; ekler kesmeyle ayrılmaz:
İst.da, Alm.yı, İng.ye
„ Özel isim olmayan kelimelerin kısaltması küçük harfle başlar.
C. (cilt), s. (sayfa), bkz.(bakınız), vb. (ve benzeri), vs. (ve saire), is. (isim), sf. (sıfat), hz. (hazırlayan), çev. (çeviren), ed. (edebiyat), fiz. (fizik), kim. (kimya)
Bu kısaltmalara ek getirilirken kelimenin uzun şeklinin okunuşu esas alınır; ekler kesmeyle ayrılmaz:
vb.leri, vs.den, is.ler, sf.lar, hz.da, çev.e, ed.ı, fiz.le, kim.da
„Elementlerin ve ölçülerin kısaltmalarında nokta kullanılmaz:
C, Ca, Fe, m, mm, cm, km, g, kg, l, mg…
Bu kısaltmalara ek getirilirken kelimenin uzun şeklinin okunuşu esas alınır; ekler nokta kullanılmadığı için kesmeyle ayrılır:
m’ye, mm’de, cm’yi, km’ye, g’dan, kg’dan, l’de, mg’ı
„Sert sessizle biten kısaltmalara ünlüyle başlayan ek getirildiğinde okunuşta sondaki sert ünsüz yumuşamaz:
AGİK’in (agiğin değil agikin), TÜBİTAK’a (tübitağa değil tübitaka)
Ancak “birlik” kelimesiyle kurulan kısaltmalarda yumuşama görülür:
ÇUKOBİRLİK’e (çukobirliğe)
3. Ek-Fiilin Yazımı
Ek-fiil isimlerin yüklem olmasını sağlayan ektir..
a. Ek-fiil (imek fiili) eklendiği kelimeye bitişik de yazılabilir ondan ayrı da… Ama genellikle bitiştirilir. Ayrı yazıldığı zaman ünlü uyumlarına uyup uymadığına bakılmaz. Bitişik yazılan ek-fiil “büyük ve küçük ünlü uyumu” kurallarına uyar.
1. Sessiz harfle biten kelimeye bitiştiriliyorsa, başındaki “i” düşer:
rahatsız idim→rahatsızdım,
çocuk ise→çocuksa,
Serkan imiş→Serkan’mış,
koşar iken→koşarken
Suçlanan ben imişim→benmişim
Biz imişiz→bizmişiz
Meğer sen ne çalışkan imişsin→çalışkanmışsın
Çalışkan imişsiniz→çalışkanmışsınız
Adam yirmi yıldır evine hasret imiş→hasretmiş
2. Sesli harfle biten kelimeye bitiştiriliyorsa, başındaki “i” düşer ve yerine “y” kaynaştırma harfi gelir: [1]
Bir güzelin hayranı i-di-m→hayranıydım, hayranı idik→hayranıydık
Zeki idi→zekiydi
Ali imiş→Ali’ymiş,
Hasta ise→hastaysa,
Nöbetçi iken→nöbetçiyken,
Merhametli imişler→merhametliymişler
Merhametliler imiş→merhametlilermiş
b. Fiillere getirildiğinde onların birleşik zamanlı çekimlerini yapmayı sağlayan ek-fiil bitişik de ayrı da yazılabilir:
çalışmış i-di-k→çalışmıştık
okuyor i-se→okuyorsa
okuyor i-miş-ler/okuyorlar imiş→okuyorlarmış
4. “ile” Edatının (Hem edat, hem bağlaç)Yazımı
Edat ve bağlaç olarak kullanılır.
Yazılışları bakımından aralarında fark yoktur.
Bu kelime kendinden önceki kelimeye bitişik de yazılabilir, ondan ayrı da…
Bitişik yazılan “ile” kelimesi “büyük ve küçük ünlü uyumu” kurallarına uyar. Ayrı yazıldığında ünlü uyum kuralları aranmaz:
arabası ile→arabasıyla, konu ile→konuyla,
annem ile babam→annemle babam
Ünlüyle biten kelimelere bitiştirildiğinde, baştaki “i” ünlüsü düşer ve yerine “y” kaynaştırma harfi gelir:
Bora ile→Bora’yla, sopa ile→sopayla, dava ile→davayla, arkadaşı ile→arkadaşıyla, dolayısı ile→dolayısıyla…
Ünsüzle biten kelimelere bitiştirildiğinde, sadece baştaki “i” ünlüsü düşer, büyük ünlü uyumuna göre “la” veya “le” şeklinde kullanılır.
Murat ile→Murat’la, cam ile→camla, deve ile→deveyle…
5. “mi” Soru Ekinin Yazımı
Hem isimlere hem de fiillere getirilen bir çekim ekidir.
„ “-mİ”, kendinden önceki kelimden her zaman ayrı (bir kelime gibi) yazılır:
Gelecek miydin? (fiile)
Sen misin? (isme)
Geldi mi?, okuyor mu?, onlar mı?, özgün mü?…
Sen burada mısın?
Bizi duyuyor musunuz?
İzmir mi yoksa İstanbul mu daha güzel?
Ağlasam sesimi duyar mısınız mısralarımda?
„ Eklendiği kelimenin son sesine, dolayısıyla büyük ve küçük sesli uyumu kurallarına uyar:
Salı mı? Sen mi? O mu? Ölü mü?
„ Soru ekinden sonra gelen ekler kendisine bitişik yazılır.
Seni çağıran bu çocuk muydu?
„ Soru anlamı vermediği zamanlarda da ayrı yazılır.
Yağmur yağdı mı dışarı çıkmak isterim.
Güzel mi güzel bir evi var.
6. “dE” Bağlacının ve “-dE” Hâl Ekinin Yazımı [2]
“de” bağlacı ve “de” eki birbirinden kolayca ayırt edilebilir. Aşağıda, dikkat edilmesi gereken noktalar da verilmiştir.
a. “dE” Bağlacı
Her zaman kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı ve “de, da” şeklinde yazılır; bitiştirilmez, “te, ta” şeklinde yazılmaz.
“ya” ile birlikte kullanıldığında da ayrı yazılır: “ya da”
İsimlerden sonra da kullanılabilir, fiillerden sonra da.
Kelimenin son hecesine kalınlık-incelik bakımından uyar.
Ama ünsüz uyumuna bağlı değildir, yani –te, -ta şekilleri yoktur.
Gölgende ban da bana da yer ver.
Ateşten kızaran bir gül arar da
Gezer bağdan bağa çoban çeşmesi.
Bu soruyu Ali de mi bildi?
Sorsan da söylemem.
Çalış da çalış…
Büyüyecek de bana bakacak.
Çalışıp da kazanacaksın.
Alacak ya da [3] almayacak.
b. “-dE” Hâl Eki
İsim çekim eklerindendir.
İsmin bulunma hâlini yapan hâl ekidir.
Yer ve zaman bildirir.
Sesli uyumlarına uyar.
“dE” bağlacının yalnız “de”, “da” biçimleri varken; “-dE” hâl ekinin “-de”, “-da”, “-te”, “-ta” biçimleri vardır. Bunun sebebi ekin bitişik yazılıyor olmasıdır.
Yapım eki olarak da kullanılabilir:
Eski İstanbul’da ne güzel günler yaşanmış.
Saat yedide mi gelecekmiş?
Her şey yerli yerinde.
Suyu bir yudumda içti.
Siz ayakta kaldınız.
Çamaşırları elde yıkıyormuş.
Yılda yirmi gün izni var.
Yüzde yetmiş başarı vardı.
Ayda yılda bir uğrar oldu.
Elde avuçta ne varsa bitti.
Parmak kalınlığında yaprakları var.
Peyami Safa’nın “Sözde Kızlar”ını okudun mu?
7. “ki” Bağlacının, “-ki” İlgi Zamirinin ve “-ki” Yapım Ekinin Yazımı
Aşağıda bu bağlacın ve iki ekin birbirinden ayırt edilmesi için dikkat edilmesi gereken noktalar da verilmiştir.
a. “ki” Bağlacı
Sadece “ki” biçimi vardır.
Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır.
Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır.
“ki” ile başlayan bir ara cümle asıl cümlenin içinde kısa çizgiler arasında verilebilir:
Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli-
Yağmur yağmadı ki mantarlar ortaya çıksın.
Atatürk diyor ki: …
Bir şey biliyor ki konuşuyor.
Ben ki hep sizin için çalıştım.
Sınavı kazanabilir miyim ki…
Baktım ki gitmiş.
Ancak bu bağlaç birkaç örnekte kalıplaşarak bitişik yazılmaktadır.
belki, çünkü (ünlü uyumuna girmiş), hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki.
b. “-ki” İlgi Zamiri
Ek hâlindeki tek zamirdir.
Eklendiği kelimeye -ki sadece isim tamlamasında tamlayana eklenir- bitişik yazılır ve bir ismin (tamlananın) yerini tutar.
Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece –ki şekli vardır:
senin kalemin→seninki, Ali’nin eli→Ali’ninki, onun düşüncesi→onunki…
c. “-ki” Yapım Eki
İsimlere eklenerek yer ve zaman bildiren sıfatlar türeten ektir.
Zaman bildiren kelimelerin sonuna doğrudan eklenirken, yer bildiren sıfatlar türetirken “-dE” hâl ekiyle birlikte kullanılır.
Sadece –ki ve az da olsa –kü şekilleri vardır:
bu yılki sınav, yarınki maç, dünkü film, bugünkü aklım…
masadaki kitaplar, duvardaki saat, evdeki hesap…
8. Birleşik Kelimelerin Yazımı
a. Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler
b. Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler
9. İkilemelerin Yazımı
İkilemeler genellikle ayrı yazılır. Araya hiçbir noktalama işareti de konmaz.
Anlata anlata, ev bark, çoluk çocuk, ufak tefek,
Eş dost yüzümüze gülmez mi?
O adam hatır gönül dinlemez.
Bu zamanda ev bark edinmek zor.
Delikanlıda boy pos yerinde.
Marangoz eğri büğrü tahtaları rendeledi.
Bu adamın neyin nesi olduğunu bilen yok.
O kadar üzülme, beterin beteri var.
Yıllar yılı dost bildiğin insanlar hani?
Boşu boşuna herkesi telâşlandırdın.
Meydandaki kalabalığı görünce coştu da coştu.
Bitişik yazılan ikilemeler de vardır:
cırcır (böceği), cızbız, civciv, çıtçıt, dırdır, fırfır, fısfıs, hımhım, hoşbeş, şıpşıp (terlik), yüzgöz (olmak)…
darmadağınık, darmaduman, karmakarışık.
10. Sayıların Yazımı
Sayılar rakamla yazılabildikleri gibi harfle de yazılabilir.
]Küçük sayılar, yüz ile bin sayıları ve daha çok edebî karakter taşıyan metinlerde geçen sayılar harfle gösterilir.
İki hafta sonra, haftanın beşinci günü, üç ayda bir, dört kardeş, üçüncü sınıf, yüz yıllık tarih, bin yıldan beri…
Yaş otuz beş, yolun yarısı eder.
]Buna karşılık saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılar ile büyük sayılarda rakam kullanılır.
Öğleden sonra saat 17.30’da, 1.500.000 lira, 25 kilometre, 150 kg, 15 metre kumaş, 60.000.000.000 insan…
Saat ve dakikaların metin içinde harfle yazılması da mümkündür.
Saat dokuzda, dokuzu beş geçe, yediye çeyrek kala, sekizi on dakika üç saniye geçe, meselâ saat onda…
]Sayılar daha çok Arap rakamlarıyla gösterilir:
25, 150, 15.000…
Romen rakamları, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, kitap ve dergi ciltlerinde ve kitapların asıl bölümlerinden önceki sayfaların numaralandırılmasında kullanılır. Bu tür örneklerde Arap rakamlarının (harflerinin değil) kullanılması da mümkündür. Hükümdar adlarında kullanılan rakamlar hükümdarın adından önce gelir.
XX. yüzyıl, III. Selim, XIV. Louis, V. Karl, I. Cilt…
]Rakamlardan sonra getirilen ekler kesme işareti (‘) ile ayrılır:
Saat 10.30’da, 1972’de, 2000’den, 12’nci…
]Sıra sayıları harfle de gösterilebilir, rakamla da:
beşinci, yirmi ikinci…
Rakamlardan sonra, sıra belirtmek üzere nokta da kullanılabilir, “-ncİ” eki de:
16., 20., XXI., 16’ncı, 121’inci, 110’uncu…
]Üleştirme sayıları harfle gösterilir:
ikişer, yedişer, dokuzar, üçer üçer, onar onar, ellişer bin lira, yüz yirmi yedişer milyon…
]Beş ve beşten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır. Gruplar arasına nokta da konabilir:
22 605, 111 548 600,
22.605, 111.548.600
]Sayılarda kesirler virgülle ayrılır:
15,2 5,26
]Harflerle yazılan birden fazla sayının her biri ayrı yazılır.
Yüz yirmi beş milyon, on altı, yedi yüz iki,
Ancak para ile ilgili işlem ve belgelerde (senet, çek vb.) harflerle yazılan sayıların tamamı, aralarına sonradan başka harfler konmasın diye birbirine bitişik yazılır:
onbirmilyonyediyüzaltmışikibindokuzyüzkırkaltı
11. Tarihlerin Yazımı
a. Tarihler zaman birimi olarak en kısadan en uzuna doğru sıralanır: gg.aa.yyyy:
30 Haziran 1998
30.06.1998
30/06/1998
b. Gün, ay, yıl rakamlarının arasına nokta ya da eğik çizgi konur:
11.12.1999=11/12/1999
c. Tarihlerde aylar harfle de rakamla da yazılabilir. Ayların adı harfle yazılırsa gün, ay ve yıl arasına işaret konmaz:
2 Eylül 2000=02.09.2000
12. Pekiştirmeli Kelimelerin Yazımı
Pekiştirme sıfatları ve zarfları bitişik yazılır:
dümdüz, sapsarı, mosmor, kapkara, apaçık, tertemiz, çepeçevre, sapasağlam, darmadağınık, yapayalnız, çırılçıplak, çepeçevre
13. Düzeltme İşaretinin Kullanımı
Düzeltme işareti Türkçe olmayan kelimelerde kullanılan bir işarettir. Bu işaret hem uzatma hem de inceltme görevinde kullanılır. İnceltme görevi sadece “g, k, l” ünsüzleri için; uzatma görevi de “a, i ve u” ünsüzleri için söz konusudur.
a. İnceltme görevi
„Bazı yabancı kelimelerde -Türkçede kalın ünlülerle birlikte kullanılmayan- ince ünsüzler (g, k, l) vardır. Bu ünsüzlerin ince olduğunu, yani ince okunmaları gerektiğini kendilerinden hemen sonra gelen kalın ünlülerin (a, u) üzerine düzeltme işreti koyarak anlarız. Bu ünsüzlerin ince okunmasının gereği asıllarının öyle oluşu; amacı da yanlış anlam çıkarılmasını engellemektir:
dergâh, gâvur, ordugâh, tezgâh, yadigâr, rüzgâr, yegâne
bekâr, dükkân, hikâye, kâfir, kâğıt, kâr, kâtip, mekân
mahkûm, mezkûr, sükûn, sükût,
ahlâk, evlât, felâket, hâlâ, hilâl, ilâç, ilân, ilâve, iflâs, ihtilâl, istiklâl, kelâm, lâkin, lâle, lâzım [4], mahlâs, selâm, sülâle, telâş, villâ, vilâyet
billûr, üslûp, velût
Batı dillerinden alınan kelimelerde de durum böyledir.
plâj, plân, plâk, klâsik, lâhana, lâik (a kısa okunur) , lâmba, Lâtin, melânkoli, reklâm…
Ses yansımalı kelimeler için de aynı kural geçerlidir.
lâklâk, lâpa lâpa, lâp lâp, lâkırdı, lâppadak…
Eğer bu kelimelerden bazılarında düzeltme işareti kullanılmazsa aynı harflerle yazılan başka kelimelerle karıştırılabilir ve yanlış anlamalara yol açılabilir ki bu kelimelerin anlamları çok farklıdır:
Hâlâ il hala
Kâr ile kar
b. Uzatma görevi
Türkçede uzun ünlü yoktur. Arapça ve farsçadan alınan ve uzun ünlü barındıran kelimelerde uzun ünlünün üstüne gerektiğinde düzeltme işareti konur.
Düzeltme işaretinin üç türlü uzatma görevi vardır:
Birincisi: Düzeltme işaretinin bu görevi uzun ünlüleri göstererek yine aynı harflerle yazılan kelimelerin birbirinden ayırt edilmelerini sağlamaktır. Eğer bu kelimelerde düzeltme işareti kullanılmazsa aynı harflerle yazılan başka kelimelerle karıştırılabilir ve yanlış anlamalara yol açılabilir ki bu kelimelerin anlamları çok farklıdır. Zaten bu kelimelerin hepsinin aynı harflerle, hem kısa hem de uzun ünlülerle yazılan şekilleri vardır:
Âdet : gelenek, alışkanlık adet : sayı
Yâr : sevgili yar : uçurum
Âlem : dünya, evren alem : bayrak
Şûra : danışma kurulu şura : şu yer
Hâlâ : şimdi hala : babanın kız kardesi
Bu kelimelerin tümü (sadece uzun ünlü ile yazılanları veriyorum):
“âciz, âdem, âdet, âkit, âlâ, âlem, âli, âlim, âmâ, âmin, âşık, âyan, bâtın, dâhi, dâhil, dâr, fâni, hâdis, hâk, hâkim, hâl, hâlâ, hâsıl, hâşâ, hayâ, mâni, nâkil, nâr, nâzım, rahîm, sâdır, sâri, şâhıs, sûra, tâbi, vâkıf, vâris, vâsi, yâd, yâr”
Not: ”katil” (öldürme) ve “katil” (öldüren) kelimeleri aynı şekilde yazıldıkları ve birbirine karıştırılma ihtimali olduğu hâlde, öldüren anlamındaki “katil” kelimesindeki uzun a, düzeltme işareti olmadan kullanılır. Bunun sebebi, düzeltme işareti kullanıldığında “k”nin ince (ke) telâffuz edilebileceği endişesidir. Aynı endişe gasıp, kaide, kail, kadir, kelimeleri için de geçerlidir. Bu kelimelerin hangi anlamda kullanıldığı, telâffuzdan ve cümlenin anlamından çıkarılabilir.
İkincisi: Arapça kelimeleri sıfat yapan ve yine Arapça bir ek olan nispet “i”sini belirtme hâl ekinden ve iyelik ekinden ayırt etmek için bu “i”nin üzerine konur. Bu harfin üzerinde kullanılmasının gereği aslının öyle oluşu; amacı da yanlış anlam çıkarılmasını engellemektir:
Abbasî, adlî, anî, adî, ailevî, an’anevî, askerî, bedenî, dünyevî, cevabî, edebî, ebedî, fizikî, garbî, hakikî, ırkî, ilmî, irsî, kalbî, mahallî, nebatî, örfî, ruhî, sun’î, şarkî, tarihî, ulvî, ümmî, vasatî, yabanî, zihnî…
Söyleyişte kısa olan nispet “i”lerine düzeltme işareti konmaz. Çünkü bunlardaki “i”ler çekim ekiyle karıştırılmaz.
çengi, çini, tiryaki, zenci, Kutsi, Necmi, Ruhi…
Bazı Türkçe kelimelerde de nispet “i”si bulunabilir. Bu kelimelerde ikinci heceler de uzun okunur.
altunî, bayatî, gümüşî, kurşunî…
Türkü, varsağı, Hüsnü, Lütfü, kırmızı gibi kelimelerde nispet “i”si ünlü uyumlarına uymuştur.
Nispet “i”si alan kelimelere ek getirildiğinde düzeltme işareti olduğu gibi kalır.
ciddîleşmek, resmîlik, millîlik, mahallîleşme…
Eğer bu kelimelerdeki nispet “i”lerinin üzerine düzeltme işareti konmazsa belirtme hâl ekiyle veya iyelik ekiyle karıştırılabilir:
(Türk) askeri, askeri gördüm, askerî elbise
(Türk) tarihi, tarihi bilirim, tarihî eserler
(onun) zihni zihni geliştirir zihnî meseleler
Üçüncüsü: Aynı harflerle yazılan, fakat hem farklı dillerden olan hem de işlevleri ve okunuşları farklı olan “bi”leri ayırt etmek için kullanılır. Farsça olan ve yokluk anlamı veren “bî” ön ekinde kullanılır; bu ön ekin “ile” anlamı veren Arapça “bi” ön ekinden ayırt edilmesi sağlanır:
bîçare, bîvefa, bîtaraf;
bihakkın, bizatihi, bilumum…
14. İki Şekilde Yazılabilen Kelimeler
Bazı kelimelerin söylenişinde “ğ”nin “v”ye dönüştüğü görülür. Bunları iki şekilde yazılması ve okunması doğrudur.
döğmek→ dövmek; göğermek→ gövermek; oğmak→ ovmak; öğmek→ övmek; söğmek→ sövmek, öğün→ övün…
Söyleyişte ğ→v değişimi görülen bu kelimeleri “v”li yazmak daha uygundur.
15. Yabancı Kelimelerde Büyük “i”nin Yazımı
Lâtin harflerini kullanan yabancı milletlerin yazı sistemlerinde büyük “i harfi noktasız yazılır. Ibsen, Indiana… Türkçe metinlerde de bu isimler bu şekilde yazılır. Ancak bu isimler sözlüklerde “i” sırasında yer alır.
16. Ses Değişikliği Görülen Bazı Kelimelerin Yazımı
„Ünlü daralması görülen Türkçe kelimeler:
söyle-yor→ söylüyor,
anla-yor→ anlıyor,
yaşa-yor→ yaşıyor,
de-yor→ diyor
de-e→ diye
de-en→ diyen,
de-e-lim→ diyelim,
ye-en→ yiyen,
ye-ince→ yiyince,
ye-ecek→ yiyecek,
kork-ma-yor→ korkmuyor,
gel-me-yor→ gelmiyor…
Birden çok heceli olan kelimelerde de sadece söyleyişte daralma vardır, atlayarak (→atlıyarak), başlayan (→başlıyan), yaşayacak (─yaşıyacak),
atlamayalım (─atlamıyalım), gelmeyen (─gelmiyen), gizleyeli (─gizliyeli)…
„Ünlü düşmesi olan kelimeler:
ağız→ ağzı, burun→ burnu, koyun (bağır, döş)→ koynuna, alın→ alnı,
oğul→ oğlu, gönül→ gönlüm, beniz,→ benzi, ömür→ ömrüm, cürüm→ cürmü,
hüküm→ hükmü, fikir→ fikri…
ileri-le-mek→ ilerlemek, koku-la-mak→ koklamak,
kavuş-ak→ kavşak, uyu→ uyku, devir-→ devril-…
nerede→ nerde, burada→ burda, şurada→ şurda…
kayıp→ kaybolmak, emir→ emretmek, keşif→ keşfetmek, sabır→ sabretmek…
gönülden gönüle, ağıza, buruna, babadan oğula örneklerindeki gibi ekte geniş ünlü varsa hece düşmesi olmayabilir.
oyunu, koyunu vb. hece düşmesi olmayan kelimelerdir.
Özel isimlerde –hâliyle- hece düşmesi olmaz:
Gönül’e, Ömür’ü…
„ Ünsüz türemesi görülen kelimeler:
aff→ af→ affetmek, affı
hiss→ his→ hissetmek, hissi
zann→ zan→ zannetmek ,zannı
redd→ ret→ reddetmek, reddi
şıkk→ şık→ şıkkı,
zemm→ zem→ zemmetmek,
hall→ hal→ halli, halletmek…
fiat→ fiyat, faide→ fayda, zaif→ zayıf,
repertuar→ repertuvar, lâboratuar→ lâboratuvar,
konservatuar→ konservatuvar, tual→ tuval, tualet→ tuvalet…
Bu kelimelere benzeyip de ünsüz türemesi görülmeyen kelimeler:
Duayen, fail, faiz, fuar, fuaye, kuaför, lâik, puan, suare…
„ Ünsüz düşmesi görülen kelimeler:
Türkçede ikiz ünsüz bulunmaz. Bu yüzden Arapçadan dilimize geçmiş olan ve sonunda ikiz ünsüz bulunduran kelimeler yalın durumunda kullanıldığında ünsüzlerden biri düşer.
hakk→ hak, redd→ ret, hiss→ his, zann→ zan, zemm→ zem, hall→ hal, şıkk→ şık, afv→ af…
Alıntı kelimelerden ft, st ünsüz çiftleriyle bitenlerin bir kısmında t sesi söyleyişte düşme eğilimi gösterse de yazıda korunur.
çift, rast, serbest…
Farsça “hane” kelimesiyle yapılan birleşik kelimelerde “ha” hecesi korunmalıdır.
Hastahane, pastahane, postahane, muayenehane, yazıhane, sarphane, dökümhane, yatakhane, yemekhane, dershane, eczahane…
Fransızca’dan dilimize girmiş olan sürpriz kelimesindeki r, yazıda da konuşmada da korunur.
„ n→m değişimi görülen kelimeler:
Türkçe veya yabancı kelimelerde b’den önce gelen n sesi m’ye dönüşebilmektedir.
saklanbaç→ saklambaç, dolanbaç→ dolambaç, anbar→ ambar, canbaz→ cambaz, anber→ amber, çeharşenbe→ çarşamba, pencşenbe→ perşembe, çenber→ çember, sünbül→ sümbül, penbe→ pembe, tenbel→ tembel, menba→ memba…
İstanbul, Safranbolu, Zeytinburnu, düzenbaz, sonbahar, bin bir, binbaşı, onbaşı gibi kelimelerde söyleyişte m’ye doğru bir kayma olmasına rağmen yazda yine “n” olarak korunur.
„ i→ı dönüşümü görülen bazı Arapça kelimeler. Bunlarda “k” sesi daima kalın okunur.
inkılâp, inkıyat…
„ b→p değişmesine uğratılan Arapça kelimeler:
“s”den sonra gelen “b”, “p”ye dönüşür.
nispet, ispat, kispet, müspet, naspetmek, tespit, tespih…
“s”den sonra gelmeyen “b”ler ise olduğu gibi kalır.
Makbul, ikbal, tatbik, teşbih…
„ c→ç değişmesi görülen ve görülmeyen Arapça kelimeler:
eçhel, içtihat, içtimaî, meçhul…
mescit, tescil, teşci…
„ d→t değişmesi görülen yabancı kelimeler
Farsça “-dar” soneki bulunduran kelimelerde d, t’ye dönüşür.
emektar, minnettar, silâhtar, taraftar…
Bazı Arapça kelimeler:
metfun, methal, methiye, tetkik…
Bazı Arapça kelimelerde “d” korunmuştur:
takdim, takdir (taktir farklı anlamdadır), takdis, tasdik, tekdir…
„ “din” kelimesiyle kurulmuş Arapça isimler:
Seyfettin, Necmettin, Hayrettin…
„ “abd” kelimesiyle kurulmuş olan ve “u”lu veya “ü”lü kullanılan Arapça isimler:
Abdullah, Abdurrahman…
Abdülkadir, Abdülkerim, Abdülaziz, Abdülhamit, Abdüsselâm…
17. Hem Ayrı Hem Bitişik Yazılabilen Ekler
Ek-fiilin çekimleri olan “iken, ile, ise” kelimeleri kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Ama bunların bitişik yazılış şekilleri de vardır: -ken, -le, -se. Bitişik yazılırken araya kaynaştırma harfi de girebilir.
Ama bu eklerden sadece “–ken”, hiçbir zaman ünlü uyumlarına uymaz; her kelimeden sonra “iken” ya da “–ken” olarak yazılır.
Alır iken→ alırken, okulda iken→ okuldayken,
gelenler ile→ gelenlerle, Ali ile→ Ali’yle, çanta ile→ çantayla
olacak ise→ olacaksa, okumalı ise→ okumalıysa…
18. Ünlü Uyumlarına Aykırı Olan Eklerin Yazımı
„-yor (şimdiki zaman eki): Sadece –yor şeklinde yazılır, ünlü uyumlarına aykırıdır.
geliyor, biliyor, istiyor, gizliyor…
„-ken (zarf-fiil eki): Ünlü uyumlarına aykırıdır. Sadece –ken şeklinde yazılır.
alırken, koşarken, bakarken… [5]
„-leyin (isimden zarf yapan ek): Ünlü uyumlarına aykırıdır.
sabahleyin, akşamleyin
„-(İ)mtırak (sıfattan sıfat yapan ek):
yeşilimtırak [6], mavimtırak, ekşimtırak…
„-ki (Aitlik eki, ilgi zamiri ve sıfat yapan ek): “bugünkü, dünkü, öbürkü” kelimeleri hariç –ki eki ünlü uyumlarına aykırıdır; -ki şeklinde yazılır ve okunur.
onunki, yukarıdaki, akşamki…
„-Taş (isimden isim yapan ek):
meslektaş, ülküdaş…
„-gil (aile bildirir): [7]
halamgil, dayımgil, baklagiller…
19. Alıntı Kelimelerde Kesme İşaretinin Kullanılması-Kullanılmaması [8]
Bazı Arapça kelimeler gırtlak ünsüzü taşıdıkları, Türkçede de bu özelliği anlaşılacak şekilde telâffuz edildiği için kesme işreti barındırırlar:
“an’ane, an’anevî, bid’at, cür’et, cür’etkâr, cüz’î, iz’an, kat’î, kat’iyen, kat’iyet, kıt’a, kur’a, Kur’an, mel’un, mes’ul, mes’uliyet, mes’ut, meş’ale, sun’î, sür’at, şer’î, vak’a.”
Alıntı olup da kesmesiz kullanılan bu yapıda kelimeler de vardır.
defa, defetmek, heyet, menetmek, mesele, neşe, neşet, sanat…
Aşağıdaki kelimelere iyelik ekinin getirilmesi, aslında kelimenin sonunda bulunup da dilimizde eriyen gırtlak ünsüzünü ortaya çıkarır ve kesme işaretini gerektirir. (Bu kelimelerdeki ekler iyelik ekidir.)
cem→ cem’i, cüz→ cüz’ü, kat→ kat’ı, men→ men’i, nev→ nev’i, tab→ tab’ı…
Sonunda gırtlak ünsüzü bulunan kelimeler iyelik ekini –ı, -i biçiminde alırlar. Bunlardan cami ve mâni kelimeleri camisi ve mânisi şeklinde de olabilir. Bunlar yalın hâlde kullanıldıklarında sonlarında tek ünlü vardır.
bayi→ bayii, cami→ camii veya camisi, mâni→ mânii veya mânisi,
memba→ membaı, mısra→ mısraı, sanayi→ sanayii…
Bu kelimelere yönelme hâl eki getirildiğinde araya y sesi girebilir de girmeyebilir de. Her iki kullanış da doğrudur:
bayiye, bayie; camiye; camie; membaya, membaa; mevzuya, mevzua, mısraya, mısraa…
bayiyi, bayii; camiyi; camii; membayı, membaı; mevzuyu, mevzuu, mısrayı, mısraı…
Bazı Arapça kelimelerde kısa ünlüden sonra gelen gırtlak ünsüzü dilimizde kaybedilerek ondan önceki ünlü uzun okunur.
dava, mamur, mana, memur, resen, tamim, tecil, tediye, tehir, telif, tesir…
20. Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi
Satır sonunda, yer kalmadığı için yarım kalan kelimelerin bölünmüş olduğunu, yani devamının altta olduğunu göstermek için satır sonunda kısa çizgi kullanılır:
… O zaman gördü ki, küçük çocuk, memleketlisi, minimini yavru ağlıyor. Ses-
sizce, titreye titreye ağlıyor.
Birleşik kelimeler de tek kelime gibi telâffuz edilerek heceleme buna göre yapılır.
……………………………………………………………………………………. ba-
şöğretmen Atatürk …………………………………………………………. il-
kokuldayken ………………………………………………………Karaosma-
noğlu’nun……………………………………………………..
Kelimeler satır sonunda ve başında bir tek harf kalacak şekilde bölünmez. Aşağıdaki gibi kullanımlar yanlıştır:
…………………………………………………………………………………..a-
rabayla ………………………………………………………………………u-
çurtmamızın ………………………………………………………….cami-
i …………………………………………………………………………….niha-
î………………………………..
Doğruları şöyle olacaktır:
……………………………………………………………………………..ara-
bayla ……………………………………………………………………uçurt-
mamızın ……………………………………………………………………ca-
mii ………………………………………………………………………….ni-
haî………………………………
Özel isimlerde ve rakamlarda kesme işareti satır sonuna geliyorsa ve kesme işaretinden sonraki kısmın alt satıra geçmesi gerekiyorsa bu durumda kısa çizgi kullanılmaz:
……………………………………………………… Geçen yıl Ankara’
daki akrabalarımıza ………………………………………………1996’
da ………………………………………….
Gırtlak ünsüzü için kesme kullanılan kelimelerde kesmeli heceler satır sonuna getirilmez.
………………………………………………………………………….meş’-
aleyi değil …………………….meş’a-
leyi olacak ……………………. kur’-
dan değil …………………….kur’a-
dan. olacak
“de” ve “ki” bağlacı ile “mi” soru ekinden önceki kelime satır sonunda kalıyor da bu ek ve bağlaçlar alt satıra iniyorlarsa araya (satır sonuna) kısa çizgi konmaz:
…………………………………………………………….. önünde kitap
da yoktu ………………………………………………………. gördüm
ki söylüyorum ……………………………………………………………………………. geçen yıl
mı kazanmış?
Özgün imlâsıyla yazılan yabancı kelimeler satır sonunda kendi dillerinin kurallarına göre bölünür.
21. Alıntı Kelimelerin Yazımının Dilimize Uyarlanması-Uyarlanmaması
„Dilimize mal olmuş yabancı kelimeler Türkçede söylendiği gibi yazılır.
kulüp, kent, kamu, duvar, merdiven, çamaşır, pencere, kitap, iskele, banka, sigorta, sandalye…
Dilimize mal olan ya da olmayan bazı kelimeler söylendiği gibi yazılmamaktadır:
beysbol, blender, funya, çikolata, entelektüel, firkateyn, fosseptik, kampus, master, mönü…
„İki ünsüzle biten bazı Arapça ve Farsça kelimelerin son iki ünsüzü arasına ünlü girer:
emr→ emir, keşf→ keşif, azl→ azil, nakl→ nakil, hükm→ hüküm, bahs→ bahis, fikr→ fikir, nutk→ nutuk, sabr→ sabır, şahs→ şahıs, şehr→ şehir, ilm→ ilim, zehr→ zehir.
Bu kelimelere ünlüyle başlayan bir ek veya yardımcı fiil eklendiğinde, sonradan konan ünlü, yazılışta da okunuşta da düşer.
emir→ emretmek
keşif→ keşfi
azil→ azli
nakil→ nakledilmek
hüküm→ hükmü
bahis→ bahsimiz
fikir→ fikrin
nutuk→ nutku
sabır→ sabretmek
şahıs→ şahsı
şehir→ şehrim
ilim→ ilminiz
zehir→ zehri
zikir→ zikreylemek
„İçinde iki veya daha fazla ünsüzün yan yana bulunduğu yabancı kelimeler olduğu gibi yazılır:
alafranga, apartman, biyografi, elektrik, gangster, orkestra, telgraf…
„İki ünsüzle başlayan ve iki ünsüzle biten batı kökenli kelimeler olduğu gibi yazılır.
gram, gramer, grup, kral, kredi, kritik, plân, pratik, problem, program, proje, prova, psikoloji, slogan, spor, stil, stüdyo, trafik, tren…
film, aks, form, lüks, modern, natürmort, risk, slayt, teyp…
„Bazı yabancı kelimelerde kelime başında veya iki ünsüz arasında ünlü türemiştir. Bunlar da bu yeni şekilleriyle kullanılırlar:
iskarpin, iskele, istasyon, iskelet, istatistik, kulüp…
„Ön ek, son ek veya edat bulunduran yabancı kelimelerle iki kelimeden oluşan yabancı kelimeler:
alelhusus, alelâcele, bîçare, bilâistisna, bilvesile, bîvefa, ilelebet, lâdinî, lâkayt, naçar, namağlûp, namevsut, namüsait, namütenahi,
Panislâmizm, Panturanizm, Pantürkizm,
reorganizasyon, sürrealizm, realizm, romantizm…
otobiyografi, telekart, telekonferans, bankamatik…
„Batı kökenli kelimelerin içindeki ve sonundaki “g” sesi korunur:
lig, org, morg, biyografi, dogma, magma, monografi, paragraf, program, arkeolog, demagog, diyalog, jeolog, katalog, monolog, psikolog, Türkolog, ürolog…
Ancak “coğrafya, fotoğraf, topoğraf” kelimelerinde “g”ler “ğ”ye dönmüştür.
„Ödünçlemeler (dilimize mal olmamış kelimeler) özgün imlâları ile yazılır:
by-pass, center, centrum, check-up, fuel-oil, pipeline, pizza, spaghetti…
„Bilim, sanat ve uzmanlık dallarında kullanılan terimler de özgün imlâları ile yazılır.
„Yabancı dillerden alıntı yapılan deyim ve sözler özgün imlâları ile yazılır.
Mesele falan değildi öyle,
To be or not to be kendisi için; (OV)
22. Yabancı Özel Adların Yazımı
a. Arapça ve Farsça özel adların yazımı
„Türkler tarafından kullanılan kişi adları Türkçedeki söylenişine göre yazılır:
Ahmet, Bedrettin, Fuat, Mehmet, Necmettin, Ömer, Rıza, Saadettin
Aynı isimlerin Araplar ve Farslar tarafından kullanıldığı belirtilecekse yumuşak ünsüzler korunur. Bu imlâ, bilimsel çalışmalarda da kullanılabilir:
Ahmed, Bedreddin, Fuad, Muhammed, Necmeddin, Saadeddin,
„Arapça ve Farsça yer adları Türkçe söyleyişe göre yazılır:
Cezayir, Fas, Filistin, Mısır, Suudi Arabistan, Bağdat, Cidde, Halep, İsfahan, İskenderiye, Medine, Mekke, Şam, Şiraz
b. Lâtin alfabesini kullanan milletlere ait özel isimlerin yazılışı
Yabancı özel adlardan türemiş akım adlarıyla dilimizde eskiden beri Türkçe biçimiyle kullanılan kişi ve yer adları Türkçe söyleyişe göre yazılır. Bunların dışındaki yabancı özel adlar özgün imlâlarıyla yazılır. Bu kelimelerdeki özel karakterler ve işaretler de mümkün olduğunca (baskı sırasında bulunabiliyorsa) korunur:
Napolyon, Şarlken, Atina, Brüksel, Cenevre, Londra, Marsilya, Münih, Paris, Roma, Selânik, Venedik, Viyana, Hollânda…
Alain, Beethoven, Byron, Shakespeare, Nice, New York, Rio de Janerio, Molière…
Marksist, Dekartçılık, Kartezyenizm…
realist, realizm, romantizm, dadaizm, fütürizm vb.
c. Yunanca adların yazımı
Yunanca isimler, Yunan harflerinin Lâtin alfabesindeki karşılıkları kullanılarak yazılır:
Homeros, Herodotos, Sokrates, Aristoteles, Platon, Papandreu…
Bazıları dilimiz söyleyişine uyarlanarak kullanılmaktadır:
Herodot, Sokrat, Aristo, Eflâtun, Pisagor, Öklid
d. Rusça adların yazımı
Rusça isimler, Rus harflerinin Lâtin alfabesindeki karşılıkları kullanılarak yazılır:
Çaykovski, Gogol, Puşkin, Tolstoy, Petersburg
Ancak “Moskva” kelimesi dilimizde “Moskova” olarak kullanılmaktadır.
Rusçadan alınan bazı kelimelerin yazımı:
Enisei→ Yenisey
Dostoevskiy→ Dostoyevski
Çexov→ Çehov
e. Çince ve Japonca adların yazılışı
Çince ve Japonca adlar, Türkçede yerleşmiş biçimlerine göre yazılır. Kişi isimlerinde tire kullanılır [9]:
Pekin, Şanghay, Tokyo, Hiroşima, Osaka, Sun Yat-sen, Lin Yu-tang…
23. Diğer Türklere Ait İsimlerin Yazımı
Türk devlet ve topluluklarına ait isimler, ünlüler bakımından Türkiye Türkçesine, ünsüzler bakımından ilgili Türk toplumundaki kullanıma göre yazılır:
Azerbaycan, Özbekistan, Taşkent, Semerkant, Bakû, İslâm Kerimov, Nebi Hazri…
Saparmurad Niyazov, Gasım Gasımzade…
Öteden beri tanınan şahısların isimleri Türkçedeki yaygın imlâları ile yazılır:
Cengiz Aytmatov…
Lâtin alfabesinde bulunmayan harfler kullanılmaz:
Baxtiyar→ Bahtiyar, Baykoñur→ Baykonur…

Bazı giyim ve kırtasiye ürünlerinin en uygun fiyatları TL olarak şöyle:

GİYİM
İlköğretim
Önlük 20
Ceket 40
Yakalık 1
Pantolon 10
Ayakkabı 25

Lise
Ceket 60
Pantolon 25
Gömlek 15
Süveter 15
Ayakkabı 40

KIRTASİYE
Defter 1,5
Pastel boya 3
Abaküs 3
Sulu boya 3
Kuru boya 5
Matara 5
Çanta 5
Kalem kutusu 5
Boyama kitabı 1
Kalem, silgi,
Cetvel takımı 20
Parmak boya 5
Beslenme çantası 5

Buna göre, otomobillerin hız sınırları, şehirlerarası çift yönlü karayollarında saatte 90 kilometre, bölünmüş yollarda saatte 110 kilometreye çıkartıldı. Minibüs ve otobüslerin hız sınırları ise şehirlerarası çift yönlü karayollarında saatte 80 kilometre, bölünmüş yollarda saatte 90 kilometre, otoyollarda saatte 100 kilometre olarak belirlendi.

Siyah beyazlı kulüp, bir süredir temas halinde bulunduğu yabancı forvet adaylarından istediği sonucu alamayınca Fatih Tekke için görüşmelere başladı. Ve golcü futbolcudan olumlu yanıt aldı.Bu gelişmeler sonrası siyah beyazlı kulüp Tekke’nin kulübü Rubin Kazan’dan cevap beklemeye başladı.

Sözleşmenin şartlarının ve Fatih Tekke’nin alacağı ücretin önümüzdeki saatlerde Siyah-beyazlı kulüp tarafından açıklanması bekleniyor.

Selçuklular, 23 Mayıs l040′da Gaznelilere karşı kazandıkları Dandanakan Meydan Savaşından sonra Horasan’da bağımsız bir devlet kurdular. Türk ve dünya tarihi bakımından büyük ve önemli sonuçlar doğuran bu zaferden sonra Selçuklular, Merv kentinde topladıkları Büyük Kurultay’da, Türklerin İslamiyet’ten önceki devirlerden beri sahip oldukları dünya hakimiyeti ülküsü uyarınca gerek doğuda , gerekse batıda fetihlere girişmeyi kararlaştırdılar .İlk Selçuklu Sultanı Tuğrul Beyin önderliğinde batı yönünde (özellikle Anadolu) yapılan fetihler, dünya ve özellikle Orta-Doğu tarihi bakımından büyük bir önem kazanmıştır.

Sultan Tuğrul, devletin başkentini Nişabur’dan Rey (Tahran yakınlarında) kentine naklettikten sonra beraberinde bulunan Selçuklu Şehzade, Emir ve Türkmen Beylerini batı yönündeki ülkelerin fethiyle görevlendirdi .Bu Selçuklu Kumandanları, birkaç yıl içinde Hemedan, İsfahan, Hazar Denizi bölgesi, Azerbaycan ve Doğu-Anadolu bölgesinden Güney-Kafkaslara kadar olan yerleri istila ettiler. Bu başarılı Selçuklu akınlarından sonra Tuğrul, ülke içindeki bazı huzursuzlukları ortadan kaldırıp devletin merkeziyetçi kudretini hakim kıldıktan sonra bizzat harekete geçerek Anadolu’nun fethine başladı. 0, 1054 yılında Anadolu sınırlarını aşarak Van Gölünün Kuzey-Doğusundaki Muradiye ile Erciş’i fethetti ; Malazgirt’i kuşattı ise de alamadı. Sultan Tuğrul’un üç kola ayırdığı ordu birlikleri , bir yandan Kafkas, Canik, Tercan ve Sasun dağlarına ve Erzincan’a kadar ilerlerken, bir yandan da Çoruh Vadisi ötesindeki memleketleri istila etti ; bu harekat sırasında Bizans kuvvetleriyle başarılı çarpışmalarda bulundular .Sultan Tuğrul, kış mevsiminin yaklaşması dolayısıyla ilkbaharda yeniden harekata başlamak üzere ele geçirilen tutsak ve ganimetlerle Anadolu’dan ayrıldı ; bu dönüş sırasında Adilcevaz da fethedildi .

Sultan Tuğrul’un ayrılmasından sonra onun buyruğuyla Anadolu’da Selçuklu kumandanlarının yönettiği kuvvetler, istila ve fetih hareketlerine devam ettiler. Bu istila ve fetihler 1057-1063 yılları arasında aralıksız olarak sürüp gitti .Sultan Tuğrul devrinde gerçekleştirilen akınlar sonunda Sivas’a kadar olan Bizans kale ve müstahkem yerleri büyük ölçüde tahrip edildi ve böylece bu bölgelerdeki Bizans savunma gücüne telafisi güç, ağır darbeler indirildi.

Sultan Tuğrul’un ölümünden ( Eylül 1063) sonra Büyük Selçuklu Devleti Sultanı olan Alp Arslan, ülke içindeki birlik ve huzuru sağladıktan sonra Sultan Tuğrul devrinden beri yapıla gelen Anadolu seferlerini devam ettirmek üzere, ordusuyla başkent Rey’den Azerbaycan’a geldi (Şubat 1064). Daha sonra 0, Urmiye Gölü’nün kuzey-doğusundaki Merend’e ulaştı; ordusunu iki koldan harekete geçirdi .Bizzat başında bulunduğu kolla ilerleyip, Selçuklu istilası sebebiyle Bizans’ın Anadolu’daki hakimiyetinin çökmesinden faydalanarak Bizans’a karşı Lori ve çevresinde bağımsız bir Ermeni Prensliği kurma savaşı vermekte olan Giorg’u Selçuklu tabiiyetine aldı. Daha sonra Gürcistan’a yürüyen Sultan Tiflis ve Çoruh ırmağı arasındaki yerleri istila ederek Gürcistan’ın kuzey ucuna kadar ilerledi .Daha sonra Alp Arslan güneye inerek Kars taraflarındaki Akşehir (Sepidşehr) ve yöreleri ile (Temmuz 1064) , Bizans kuvvetlerinin şiddetli savunduğu Allaverdi şehrini hücumla ele geçirdi ; bölgedeki gürcü prensliğini Selçuklu vasalı durumuna getirdi. Öte yandan oğlu Melikşah, vezir Nizamülmülk ve Yakuti ile birlikte, Anberd, Sürmeli ve Hagios Georgio kale ve kentleri ile kutsal sayılan Meryemnişin’i fethetmeyi başardı. Daha sonra Alp Arslan kaynaklarda “asla ele geçirilemez” şeklinde vasıflanan Anı kalesini fethetmeyi başardı. Sultan, kent ve kalesinin yönetimine atamalar yaptıktan sonra yer yer yıkılan surları tamir ettirdi ve şehirde bir de mescit yaptırdı. Şehirdeki Hıristiyan din adamlarına hiç dokunmayarak baş vergisi (Cizye) karşılığında onlara aman verdi (Ağustos 1064) . Sultan Alp Arslan, fethettiği Ermeni ve Gürcülerin oturduğu Bizans memleketlerinin yönetimlerini beraberinde sefere katılan vasal emirlere verdi .Sultan Alp Arslan, ülke içinde ortaya çıkan bazı huzursuzluklar sebebiyle ve ayrıca doğu sınırlarında bir takım fetih seferleri yapmak amacıyla Anadolu’dan ayrıldı. Selçuklu emir ve kumandanlarının giriştikleri akınlar sonunda ( 1068 yılına kadar) , Malatya’ya kadar olan Bizans kaleleri büyük ölçüde tahrip edildi .Bununla beraber Selçuklu emir ve kumandanlarına “Anadolu fetihlerine devam etmeleri” hususunda emirler verdi .Sultan Alp Arslan bazı Türk Kavimlerinin (Alan, Hazar , Komuk v. s .) Selçuklu vasalı Şeddadoğullarının memleketlerini istila etmelerinden ( 1065) sonra 1 067 /68, yılında ikinci kez Aras’ı geçip Gürcistan’a girerek İslam memleketlerine saldıran Gürcü şakilerin kalelerini feth ile onları etkisiz hale getirdi. Daha sonra da Tiflis, Rustov v.s. kent ve kalelerini fethetti. Bunun üzerine Gürcü hükümdarı Bagrat Selçuklu vasallığını kabul etmek zorunda kaldı. Esas planı “Anadolu’da geniş çapta fetihler yaparak Bizans’a ağır darbeler indirmek” olan Sultan Alp Arslan ülkesinin doğu sınırlarında ortaya çıkan karışıklıklar sebebiyle Anadolu’dan ayrıldı. Bununla birlikte 0, Kutalmışoğulları Mansur ve Süleyman ile Yakuti ve Erbasan ( Erbasgan) adlarındaki Selçuklu Şehzadelerini “Anadolu’da fetih hareketlerini sürdürmekle” görevlendirdi .Adları geçen bu Selçuklu Şehzadeleri ve onlarla birlikte olan Afşin, Sandak, Ahmetşah, Demleçoğlu Mehmet ve Dudu oğlu gibi iş bilir ve ünlü Türkmen Beylerinin Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde giriştikleri akınlar 1069 yılı boyunca sürüp gitti .Bu akınları durdurmak amacıyla yeni Bizans imparatoru Romanos Diogenes, Anadolu’ya Bizans kuvvetleri gönderdi ise de hiçbir başarı sağlayamadı. Bunun üzerine imparator , çeşitli uluslardan hazırladığı bir orduyla Mart 1068′de Anadolu ve Kuzey-Suriye’ye bir sefer düzenledi ise de başarılı olamadı. Bununla birlikte 1070 yılında yeniden sefere çıkmak isteyen imparatora saray erkanı engel oldu .Bunun üzerine 0, Manuel Komnenos’u kalabalık bir Bizans ordusuyla Anadolu’ya gönderdi .Bu Bizans kumandanı da gittikçe artmakta olan Selçuklu akınları sebebiyle başarılı olamadı. Bunun üzerine imparator , Anadolu’daki bütün Selçuklu asker hareketlerine son verip onları güya bu ülkeden çıkarmak amacıyla hazırladığı büyük bir orduyla bizzat harekete geçmiştir .Malazgirt’te yapılan savaşta ( 26 Ağustos 1071 ) , Sultan Alp Arslan’ın yönettiği Selçuklu ordusu tarafından kesin bir yenilgiye uğratılmış, kendisi de tutsak alınmıştır.

ÇAĞRI BEY’İN ANADOLU SEFERİ

Selçuklu devletinin kurulmasından önce, Selçuklu ailesi , Maveraünnehr’de, Karahanlı ve Gazneli devletlerinin şiddetli takip ve baskıları altında, çok güç şartların yarattığı ümitsizlik içinde hayatlarını sürdürmekteydiler. işte bu bakımdan Selçukluların yeni bir yurt arama ve edinme zorunluluğu duydukları anlaşılıyor .Fakat bu yurt neresi olabilirdi ? Yukarıda genel çizgileriyle görüldüğü üzere Türkistanlı Müslüman Türk gazilerinin Küffar Bizans’a karşı uzun yıllar gaza yapmış oldukları Anadolu ülkesi, bu nedenle, Türk ellerinde bilinmekte idi .Bu itibarla Selçukluların vaktiyle soydaşlarının Bizans’la mücadelelerde bulundukları Anadolu’ya ilerde yurt edinme amacıyla, bir keşif seferi yapılması kararını vermiş oldukları anlaşılıyor .Bu kararın uygulanması , yani keşif seferi görevi Tuğrul Beyin kardeşi ve Sultan Alp Arslan’ın babası Davut Çağrı Bey’e verildi .Tuğrul Bey, Selçuklu ailesiyle birlikte aşılması güç, bu sebeple de savunması kolay olan uzak çöllere çekilirken çağrı Bey, 3000 Türk atlısıyla Maveraünnehr’den batı yönüne Anadolu’ya hareket etti .0, 1015 yılında, Gaznelilerin yönetiminde bulunan Horasan’ı daha önceleri buraya yerleşmiş olan ve kendisine katılan Türkmenlerle (Oğuzlar) , Bura Valisi Arslan Cazib’in takibine rağmen, adeta bir yıldırım hızıyla geçip Acem 1rak’ına ( Zağanos Dağlarının doğu bölgesi) girmeyi başardı. çağrı beyin bu harekatını haber alan ve bu sıralarda Hindistan’ da fetihler yapmakta olan Gazne Sultanı Mahmut, çağrı beyin geçişine engel ola- maması sebebiyle, Arslan Cazib’e son derece de kızarak onu şiddetle azarladı. Çağrı Bey, burada pek fazla durmayarak Azerbaycan yoluyla doğu-Anadolu topraklarına girdi .Fakat daha önceki yıllarda, doğu-Anadolu ve Azerbaycan’da bulunan Bizans’a tabi küçük Ermeni ve Gürcü Prenslikleri, birbirleriyle sürekli çatışmalarda bulundukları gibi, bu bölgelerdeki Müslüman Beyliklerle de işbirliği ve ittifak yapmaları sebebiyle, vasal statülerine rağmen, Bizans’la ciddi bir anlaşmazlık ve isyan halinde bulunuyorlardı. Bunu fırsat bilen Bizans’la imparatoru 11. Basil ( Basileios) , büyük bir orduyla harekete geçerek bazan savaş, bazan da anlaşmalar yoluyla, bu Ermeni ve Gürcü Prens1iklerini, yönetim bakımından doğrudan doğruya Bizans’a bağladı ve hatta Van Gölü havzasında oturan 40 bin Ermeniyi , Bizans’ın geleneksel siyaseti uyarınca Orta-Anadolu’ya zorla göç ettirerek özellikle Sivas ve Kayseri kent ve yörelerine yerleştirdi .işte bu bakımdan Azerbaycan ve Doğu-Anadolu’da vasal da olsa, artık ne bir Ermeni, ne de bir Gürcü Prensliği mevcut idi ; ancak bunların prensleri , Bizans yönetici ve kumandanları olarak görev yapmakta idiler .Böyle bir siyasi ortamda Çağrı Bey, kumandasındaki atlı kuvvetlerle artık doğrudan doğruya Bizans yönetiminde bulunan Doğu-Anadolu sınırlarını aşıp Van Gölü Havzasına girdi .ilk olarak Anadolu’ya giren, özellikle Ermeni kaynaklarında belirtildiği üzere, “Mızrak, ok ve yaydan oluşan silahları çekili, beli kemerli, uzun ve örülü saçlı, rüzgar gibi uçan Türk atlıları” karşısında Bizans komutanı Senekerim’in gönderdiği kuvvetler , “Yağmur gibi atılan oklar” karşısında kesin bir yenilgiye uğradılar. Bunun sonucunda bazı kaleler dışında Van Gölü havzasının büyük bir kesimi Türk kuvvetlerinin kontrol ve denetimi altına girdi. Buralarda, kendisine artık hiçbir Bizans kuvvetinin karşı koyamadığı Çağrı Bey, kuzeye yönelip Gürcülerin oturdukları Nahçıvan taraflarına yürüdü. Bizans’ın Gürcü asıllı kumandanı Liparit’in savaşa cesaret edememesi sonucunda Çağrı Bey, bütün bu kesimi kolayca hakimiyet ve denetimi altına almayı başardı. Daha sonra 0, Dovin şehrinin güneyindeki Nik topraklarına yürüyerek kendilerine karşı koymaya çalışan Beçni kalesi Bizans Kumandanı Vasak Pahlavuni’nin kuvvetlerini bozguna uğratıp darmadağın etti , hatta bu kumandan bozgun sırasında , kaçarken Türk askerleri tarafından öldürüldü . Böylece Çağrı Bey, güneydeki Van Gölü Havzasından başka Nahçıvan ve Nik topraklarını da istila ve akınlara uğrattı. Sonuç olarak Çağrı Bey, ilerde yurt edinilmesi amacıyla, başarıyla tamamladığı bu keşif seferi sonucunda, yolu üzerinde aldığı takviyelerle birlikte ancak beş-altı bin atlıyı bulan ve o devir için dahi küçük sayılabilen bir Türk Birliğini, Bizans’ın doğu-Anadolu’daki kuvvetlerinin durduramayacak bir derecede olduğunu, böylece bizzat ve fiilen tespit etmiş oldu. Çok geçmeden Çağrı Bey, Arslan Cazib’in aldığı, emir üzerine, kendisini yakından izlemesinden mahirane bir şekilde sıyrılmayı başardı; 0, geldiği güzergah olan Azerbaycan ve Horasan üzerinden Maveraünnehr’e dönüp, devlet kurma yolunda mücadeleler yapmakta olan kardeşi Tuğrul Beye ulaşarak (1021) yaptığı keşif seferi hakkında ona geniş bilgi verdi ve “Biz, buradaki güçlü devletlerle yani Karahanlı ve Gazneli devletleriyle mücadele edemeyiz, ancak Horasan, Azerbaycan ve Doğu Anadolu’ya gidip oralarda hükümran olabiliriz, çünkü oralarda bize karşı koyabilecek hiç bir kuvvete rastlamadım” diyerek onu batı yönüne harekete teşvik etti ; ve gerçekten Selçuklu devleti , olayların çağrı Bey’in düşündüğü biçimde gelişmesi sonucunda, Horasan’da kurulmuş, fetihler batı yönünde yapılmış ve dolayısıyla Anadolu’nun bir Türk yurdu haline getirilmesi gibi mutlu bir tarihi sonuç hasıl olmuştur.

Bazı Türkmen kitleleri, Karahanlı ve Gazneli Türk devletlerinin baskı ve sıkıştırmaları sebebiyle, zaman zaman Anadolu’ya girip akınlarda bulunmuşlar, ancak Bizans’ın karşı koyması sonucunda , yeniden Azerbaycan ve İran’a geri dönmek zorunda kalmışlardır. Bununla birlikte onlar , bu ülkelerde de rahat bir yaşam sürdürememekte, sürekli bir mücadele halinde bulunmakta idiler. Selçuklu devletinin 26 Ağustos 1040 Dandanakan Zaferi’nden hemen sonra , Horasan’da kurulmasına kadar geçen dönemde, Anadolu’da girişilen bu Türkmen hareketleri, sadece bir akın ve istila niteliği taşır. Devletin kurulmasından sonra Türkistan’dan adeta seller gibi akan büyük Oğuz (Türkmen) kitleleri, Karahanlı ve GazneIi devletlerinin engellemeye çalışmalarına rağmen, is1am ülkelerine yayılmaya başladı ; öyle ki bu ülkeler , onları alamayacak bir duruma geldi .Bunun zorunlu bir sonucu olarak Selçuklu Sultanları (Özellikle Tuğrul Bey) , bir millet halinde gelmekte olan bu büyük Türk Kitlelerini, ”Küffar Bizans’ın Anadolu’suna yöneltme ve burada yerleştirme” planlarını yapıp uyguladılar; böylece çok önceleri, yine Türkler tarafından yapılmış olduğunu gördüğümüz cihat hareketleri bir tür devam ettirilmiş oluyordu .Ayrıca X .Yüzyılda, Bizans karşısında eski kudretini kaybederek savunma durumuna geçen is1am alemi, Selçuklu devletinin sahip olduğu kuvvet ve kudret sayesinde, yeniden canlanıp üstünlük ve hakimiyet kazanmıştır. Artık Anadolu’da, bu kez müslüman Türklerin (Selçuklular) Bizans’la mücadeleleri başlayacak ve dolayısıyla yapılan başarılı fetihler sayesinde bu ülke Türkleşecek ve bir Türk yurdu haline getirilecektir. Tuğrul Bey, Alp Ars1an ve Melikşah gibi büyük ve kudretli Selçuklu Sultanları, bu planı uygulamada, ciddi ve sürekli bir çaba içinde görünmüşlerdir.

İLK TÜRKMEN (OĞUZ) AKINLARI

Gazne hükümdarı Sultan Mahmut, Karahanlılar’la yaptığı anlaşma uyarınca, Selçuklu Başbuğu Arslan (İsrail) Yabgu’yu düzenlediği bir şölen sırasında yakalatıp Hindistan’daki Kalincar kalesinde hapsettikten sonra, ona bağlı olan ve kaynaklarda Balhan, Irak ve Navekiyye (Yabgulu) adlarıyla anılan Türkmenlerden büyük bir kısmını Horasan’a yerleştirdi .Bu Türkmenler’in daha önce SamanoğulIarı devrinde buraya gelmiş olan soydaşları Türkmenlerle birleşip kendilerini pek rahat bırakmayan Tus kenti Gazneli Valisi Arslan Cazib’i bozguna uğratmaları üzerine, Sultan Mahmut bizzat harekete geçerek onları ağır bir yenilgiye uğrattı ve pek çoklarını öldürttü ( 1028) .Bunlardan bazı zümreler , savunması daha kolay olan dağlara ve çöllere çekilirken, iki bin çadırlık başka bir kitle ise, Azerbaycan’a gelip bura hükümdarı Vehsudan’ın hizmetine girdiler ve onunla birlikte Anadolu’ya akınlara başladılar. Acem Irak’ı Valisi bulunan Sultan Mahmut’un oğlu Mesut, Horasan’daki diğer Türkmenleri hizmetine aldı ; babasının ölümü üzerine, Gazne Sultanı olurken ve olduktan sonra onlardan son derecede çok faydalandı. Bununla birlikte, bir süre sonra Rey kenti Gazneli Valisi Taşferraş’ın, ileri gelen Türkmen Başbuğlarından Yağmur Bey’i öldürtmesi sebebiyle, sayıları 10 bini geçen buradaki Türkmenler, Kızıl, Boğa, Anasıoğlu, Dana, Göktaş ve Oğuzoğlu Mansur gibi başbuğların yönetimleri altında, Gaznelilere karşı harekete geçtiler ve kendilerine karşı sevk edilen bütün Gazneli kuvvetlerini yenilgiye uğrattılar. Daha sonra bunlardan bir bölüğü, Acem Irak’ında kalmışsa da asıl büyük bir kitle, 1036 yılında, Azerbaycan’a gelerek buradaki soydaşlarıyla birleştiler. Bu Türkmenlerden bazı zümreler ayrılıp doğu ve güneye yönelirlerken Azerbaycan’da kalan büyük gruplar, Aras ırmağını geçip Erran bölgesine gelerek bura hükümdarı Fadlun ve oğlu Ebulesvar ile birleştikten sonra ( 1037 yılında) Doğu-Anadolu’daki bazı Ermeni zümrelerinin oturdukları yörelere akınlarda bulundular. Ayrıca bu Türkmenler, Bizans Kumandanı II.Bagrat’ın Müslümanların elinde bulunan Tiflis’i kuşatması sırasında, ona karşı savaşa katıldılar ve onu geri çekilmek zorunda bıraktılar ( 1038) .Bunlardan başka , Ebulheyca Hezbani’nin yönetimindeki Urmiye’de bulunan Türkmenler , Van Gölü havzasına akınlar yaparak Bizans Generali Haçik’in kumandasındaki kuvvetleri yenilgiye uğrattılar, hatta Haçik de bu çarpışmalar sırasında hayatını kaybetti .Elcezire’de ve Musul yörelerinde harekatta bulunan başka bir Türkmen zümresi de 1042/43 yılında kuzeye yönelerek Aras ırmağı yörelerindeki Beçni kalesine saldırdılar. Fakat Anı Bizans Valisi Gagik’in karşı harekata girişmesi üzerine, kaleyi ele geçiremediler ; ancak Ermenilerin oturdukları kesimlere ve özellikle Murat ve Dicle ırmaklarının kolları üzerindeki yörelere akınlar yaparak pek çok tutsak ve ganimet ele geçirdiler. Azerbaycan ve Doğu-Anadolu bölgelerine giren bu Türkmenler-Selçuklu Sultanı Tuğrul’un buyruğu üzerine, genellikle, buradaki Selçuklu vasalı emirlerle birlikte Bizans’a akınlarda bulunmaktan geri kalmadılar.

TÜRKMEN AKINLARI

Bundan önceki bölümde, Azerbaycan’a gelip bura hakimi Vehsudan ile işbirliği yaparak Bizans’a karşı Anadolu’ya akınlarda bulunduğunu gördüğümüz Türkmenler , 30 kadar başbuğlarını öldürmesi sebebiyle onunla savaşa giriştilerse de başarılı olamadılar ( 1041 ) .Bu yüzden Azerbaycan’dan ayrılmak zorunda kalan bu Türkmenler , Urmiye’ye gidip oradaki soydaşları diğer Türkmenlerle birlikte Hakkari yörelerine başarılı akınlar yaptılar. Bununla beraber kendilerini takip için harekete geçtiğini sandıkları Sultan Tuğrul’un kardeşi İbrahim Yınal’ın batı yönünde fetihler yapmak amacıyla Rey kentine ulaşması sonucunda, buradan hareketle Azerbaycan’a gitmekte olan diğer bazı kalabalık Türkmen zümreleriyle birleşip güney-batı yönüne hareket ettiler. Böylece çok kalabalık bir hale gelen bu Türkmen kitlesi , Buhtan ırmağı taraflarındaki sarp ve yüksek dağları geçip, Erzen ve Batman sularını besleyen dağlık yörelere eriştiler ve buraları yağma akınlarına uğrattılar. Bu kalabalık kitlenin bir bölüğü, Anasıoğlu ve Boğa adlı beylerin kumandasında, daha güneye inip Diyarbakır , Silvan, Erzen ve Mardin arasındaki yörelerde harekatta bulunarak kontrolleri altına aldılar ; diğer bir bölüğü ise Cizre’ye yörelerini erişip akınlara tabi tuttular. Cizre Valisi Mervanlı Süleyman, buralarda konaklayan Türkmenlerin beyi Oğuzoğlu Mansur’a bir ulak göndererek ” Kışı burada geçirmelerini , ilkbaharda da diğer Türkmenlerle birlikte Suriye’ye gitmelerini” teklif etti .Süleyman, Mansur Bey’in bu teklifi kabulü dolayısıyla düzenlediği bir şölen sırasında, onu tutuklatıp hapsettirdi .Bunun üzerine Mansur’un buyruğu altındaki Türkmenler, oraya buraya dağıldı, önemli bir kısmı da Musul yönüne hareket etti .Bunun üzerine harekete geçen Musul Emiri Ukayloğlu Karvaş, Mervanlı Emiri Nasruddevle Ahmed’den de yardım ve destek alarak bu Türkmenlere saldırıya geçti; yapılan savaşta, müttefiklerin ağır bir yenilgi ve bozguna uğramaları ( 1042) sonucunda Türkmenler, Sincar ve Nusaybin yörelerini yağmaladıktan başka Cizre’ye de başarısız bir kuşatma girişiminde bulundular. Daha sonra, onların Diyarbakır ve yörelerine yayılmaları üzerine, bura Emiri Nasruddevle Ahmed, Cizre’de tutsak bulunan Mansur Bey’i Silvan’a yanına getirttikten başka bölgedeki diğer Türkmen Beylerine ulaklar gönderip “Mansur Bey’i serbest bırakacağını, topraklarda çekildikleri taktirde de kendilerine pek çok mal ve para vereceğini” bildirdi. Onun bu teklifinin kabulü üzerine, Mansur Bey, tutsaklıktan kurtulup Türkmenlerine kavuştu .Bununla beraber kendilerine gönderilen mal ve paraların azlığı sebebiyle Türkmenler, yeniden harekete geçerek Nusaybin, Sincar ve Hapur yörelerine yağma akınlarına uğrattılar. Öte yan- dan Musul’a yürüyen başka bir Türkmen grubu , 1043 yılında şehir hakimi Karvaş’ı yenilgiye uğrattıktan sonra Musul’u feth ile yörelerine yağma akınlarında bulundular; feodal bağları sebebiyle, ele geçirdikleri yerlerde Bağdad Abbasi Halifesi ve Selçuklu Sultanı (Tuğrul Bey) adlarına hutbe okutmaya başlattılar. Özellikle İslam memleketlerine yöneltilen bu Türkmen hareketleri sebebiyle başta Abbasi Halifesi olmak üzere, 1rak Büveyhoğulları Hükümdarı Celalüddevle, Musul Emiri Karvaş ve Diyarbakır Emiri Nasruddevle, bu sıralarda başkent Nişabur’da bulunan Tuğrul Bey’e şikayetlerde bulunarak ” Bu akınların durdurulmasını” talep ettiler; Tuğrul Bey de onları haklı bulmuş, şikayetlerini dikkate alarak teselli etmiştir .Sultan özellikle Selçuklu vasalı Mervanlı Emirine ” Kullarımdan ( Tabilerimden) bazı zümrelerin (Türkmenlerin) senin memleketine girip bir takım yağma akınlarında bulunduklarını haber aldım. Sen bizim uç emirimizsin; onlara para, mal v.s. gibi istedikleri şeyleri vermelisin, böylece Küffarla (Bizans) mücadelede onlardan faydalanabilirsin” dedikten başka ona, “Türkmenlerin, Diyarbakır ve yörelerinden çekilmelerini sağlayacağı hususunda” söz verdi .Esasen Tuğrul Bey , Türkmenlerin daha Azerbaycan’da bulundukları sırada, onların ileri gelen beylerine ulaklar gönderip ” Katına gelmelerini” istediyse de onlar , Sultan’ın elçisini bir süre alıkoyduktan sonra, onunla Sultan’a şu mesajı gönderdiler. “Bizleri hep birlikte huzurunda toplayıp, yapmış olduğumuz hareketlerin cezası olarak tutuklamak niyetindesiniz, bu sebeple bizler , korku ve endişe duyduğumuz için katınıza gelmek çekiniyoruz. Siz, bizim hükümdarımız olarak bizlerin mutlaka huzurunuza gelmesini isteyecek olursanız biz buna razı olmayacağız, Anadolu ve Suriye’ye çekilerek kendimizi kurtaracağız .” Öte yandan Musul’u ele geçirdiğini gördüğümüz bir kısım Türkmenler , hakimiyet alanlarını sürekli olarak genişletmekteydiler. Bunun üzerine Musul Emiri Karvaş, komşu Arap emirlerinden de geniş yardım sağladıktan sonra, bu sırada Diyarbakır yörelerinde bulunan Boğa ve Anasıoğlu Beylerden yardım alan bu Türkmenleri 1044 yılında ağır bir yenilgiye uğrattı ; böylece Musul’dan çekilmek zorunda kalan Türkmenler , diğer soydaşlarının bulunduğu Diyarbakır taraflarına gittiler. Bu olayı haber alan ve bu sıralarda, devletin başkenti yaptığı Tahran yakınlarındaki Rey kentinde bulunan Sultan Tuğrul, Türkmenlere yeniden ulak göndererek “İslam memleketlerine akınlar yapmamalarını, Azerbaycan dönüp bu ülkede Yaylak ve Kışlalar kurduktan sonra Selçuklu emir ve kumandanları ile birlikte Bizans’a gazalara girişmelerini” bildirdi .Sultanın buyruğunu alan Oğuzoğlu Mansur , Göktaş, Anasıoğlu, Boğa v.s. gibi Türkmen Beyleri, beraberlerindeki Türkmen zümreleriyle birlikte Diyarbakır yörelerinden ayrılarak daha kuzeye yönelip Bizans’a ait İI, İlçe, Bucak ve Köyleri yağmaladıktan sonra Erciş’e ulaştılar; daha sonra onlar , buradan Azerbaycan’a geçebilmek için, birçok armağanlar gönderdikleri Van Gölü bölgesi Bizans Valisi Stephanos (Sitefanos) ‘tan izin istedilerse de 0, bunu kabul etmeyip Türkmenlere saldırdı. Yapılan savaşta Bizans kuvvetleri yenilgiye uğradığı gibi Stephanos da tutsak alındı ( 1045) .Bunun üzerine Türkmenler , hiç bir engelle karşılaşmaksızın Azerbaycan’a döndüler. Böylece sultanın buyruğunu yerine getiren ve dolayısıyla affedilen Anasıoğlu ve Boğa, sultandan, Diyarbakır ve yörelerinin dirlik (ıkta) menşurunu aldıktan sonra yeniden, fakat bu kez sultan adına, bu bölgeye gelerek başta Amid olmak üzere, diğer il ve ilçelere kuvvetler yerleştirdiler; daha sonra da Silvan’a giderek Mervanlı emiri Nasruddevle Ahmet ile bölgenin yönetimi konusunda müzakerelerde bulundular. Fakat bu sırada, bu iki Türkmen beyi, yaptıkları bir kavga sırasında birbirlerini öldürdüler. Bunu fırsat bilen Mervanlı emiri, tabi olduğu sultana “karşı koyma” gibi bir duruma düşmemek için, Büveyhoğulları hükümdarı Ebu Kalicar Fenahüsrev’i harekete geçirterek memleketlerindeki bu Türkmenleri buralardan uzaklaştırmayı başardı. Görüldüğü üzere, kısmen Bizans, kısmen de İslam memleketlerine karşı yapılmış olduğu bu Türkmen hareketleri, federal bünye gereği, Selçuklu devletine tabi olmalarına rağmen, devletin fetih planlarına uygun olarak yapılmamış ve dolayısıyla da genellikle devletin kontrol ve denetiminden uzak kalmıştır.

SELÇUKLU ORDUSUNUN HAREKATI

Sultan Tuğrul devrinde de bir süre devam eden Türkmen akınlarından sonra artık düzenli Selçuklu orduları, Anadolu’nun istila ve fethine girişeceklerdir. Dandanakan zaferini müteakip Büyük Selçuklu Devletinin kurulmasından bir süre sonra kararlaştırılan fetih planları uyarınca , batı yönündeki fetihleri yürütme görevini bizzat üstlenen sultan Tuğrul, devletin başkentini Nişabur’dan Rey kentine nakletti ( 1043) .Böylece Anadolu’da, düzenli Selçuklu ordularının seferleri ve dolayısıyla fetihleri başlayacaktır. Birinci bölümde kısmen dolaylı olarak görüldüğü üzere, Emevi ve Abbasi devirlerinde, Anadolu’nun ve özellikle İstanbul’un fethi amacıyla yapılan girişimler, Bizans’ın şiddetle direnişi sebebiyle başarılı olamamış ve dolayısıyla Anadolu’nun fethi de gerçekleşememişti .Fakat bir yüzyıl sonra, kuruluşundan itibaren, eski ruh ve kudretini kaybeden İslam aleminin, taze ve diri kuvveti olarak, bütün yükünü üzerinde taşıyan Selçuklu Devleti , daha önceleri gerçekleştirilemeyen Anadolu’nun fethi görevini üzerine alıp başarıyla sonuçlandırılacaktır.

Anadolu’nun istila ve fethi harekatını bizzat yeni başkent Rey’den yönetmeye başlayan sultan Tuğrul, amcası Yusuf Yınal’ın oğlu İbrahim Yınal’ı Hemedan, İsfahan il ve yörelerinin, diğer amcası Arslan Yabgu’nun oğulları Kutalmış ve Resultekin’i Hazar Denizi bölgesinin , öteki amcası Musa Yabgu’nun ( İnanç Bey) oğlu Hasan ile kardeşi çağrı Beylin oğlu Yakuti’yi de Azerbaycan’ın fethiyle görevlendirdi ; ayrıca bu Selçuklu Şehzadelerinin buyrukları altına , kalabalık Türkmen kuvvetleri de verildi. Bu sıralarda, Doğu-Anadolu ve Azerbaycan’da, yönetimleri Bizans’a bağlanan Ermeni ve Gürcü halkları ile Müslüman Şirvan şahlar ( Derbent ve Hazar Denizi kıyılarında) , Şeddadoğulları (Nahçivan, Dübeyl ve Gence illerinde) ve Caferoğulları ( Tiflis’te) beylikleri bulunuyordu .İbrahim Yınal , birkaç yıl içinde, Hemedan, İsfahan ve yörelerini fethettikten sonra Dicle ırmağı kıyılarına kadar harekatını başarıyla sürdürdü Öte yandan Kutalmış da Geylan ve Tarim bölgelerini fethettikten sonra, ileri harekatına devamla, Aras ırmağını geçerek Erran ve Gürcistan’a girmeyi başardı. Bu arada Kutalmış, Bizans İmparatoru IX. Konstantin Monomak’ın, Gürcü asıllı kumandanı Liparit yönetiminde sevk ettiği ordunun , Şeddadoğulları beyliğinin başkenti Dovin’i kuşatıp sıkıştırması sonucunda , onları savunma amacıyla , harekete geçerek Liparit’i Gence önlerinde kesin bir yenilgiye uğratıp çekilmek zorunda bırakmış idi .Öte yandan şehzade Hasan, Pasin ve Erzurum yörelerini istila ile daha önce imparator II. Basil tarafından Ermeni yönetimine son verilip sınırları genişletilmek suretiyle Grek Vaspurakan’ı (Grek Vaspurakania) haline getirilen Van Gölü havzasını istilaya başladı. Selçuklu-Bizans barış antlaşmasına rağmen girişilen bu harekat üzerine, Vas Purakan Bizans Valisi Aaron, kalabalık Türk Ordusu karşısında, Gürcistan Bizans Valisi Kekavmenos’tan yardım sağladı. Her iki taraf arasında, 1047/48 yılında , Büyük Zap suyu yörelerinde yapılan savaşta , pusuya düşürülen Selçuklu kuvvetleri yenilgiye uğradı ; Şehzade Hasan ve yakın arkadaşları şehit olarak hayatlarını kaybettiler. Selçuklu ordusunun bozgununa, Şehzade Hasan ve arkadaşlarının şehit olmalarına son derece üzülen sultan Tuğrul, Azerbaycan Genel valiliğine atadığı İbrahim Yınal’ı Erran bölgesinde başarılı fetihlerde bulunmakta olan Kutalmış ile birlikte, Anadolu’da fetihler yapmak ve bozguna uğratılan Selçuklu ordusunun öcünü almak amacıyla ; seferle görevlendirdi .Derhal hareket geçen İbrahim Yınal , Kutalmış’la birlikte Bizans kaynaklarının 100 bin kişi olduğunu ifade ettikleri büyük bir Selçuklu ordusuyla harekete geçerek 1048 yılında, Anadolu topraklarına girdiler. Bir yıldırım hızıyla ilerleyen Selçuklu ordusu karşısında ne yapacaklarını şaşırtan Vaspurakan ve Gürcistan Bizans Valileri Aaron ve Kekavmenos, imparator IX .Konstantin’den acele yardım istediler. Bunun üzerine imparatorun emriyle bütün Gürcü kuvvetlerini toplayan Bizans Generali Liparit, derhal Aaron ve Kekavmenos’la birleşti ; bu arada Kekavmenos’un barış önerisi İbrahim Yınal tarafından reddedildi .Bunun üzerine, Rum, Ermeni ve Gürcülerden oluşan aşağı yukarı 35 bin kişilik Bizans ordusu, Hasankale yörelerindeki Ügümi köyünde Karargah kurdu .Bu sıralarda İbrahim Yınal ve Kutalmış’ın yönettikleri Selçuklu ordusu Aras ırmağını izleyerek birkaç kale ve müstahkem mevkii fethederek Erzurum (Eski adı Kalikala) yönüne doğru ileri hareketlerine devam ediyorlardı. Çok geçmeden Erzurum’a erişen ve şehri bir saldırı ile fetheden Selçuklu ordusu , buradan Bizans ordusunun bulunduğu Pasin ovasındaki Hasankale önlerine gelip karargah kurdu .Böylece her iki taraf savaşa hazır duruma gelmiş idi. Bizans ordusunun sağ kanadında Katakalon, sol kanadında Aaron ve merkez hattında da Liparit yer almışlardı. İki büyük bölümden oluşan Selçuklu ordusunun bir bölümüne İbrahim Yınal, öteki bölümüne de Kutalmış kumanda ediyordu .18 Eylül 1048′de her iki taraf arasında şiddetli bir savaş başladı. Bütün bir gün ve bir gece devam eden çarpışmalar sonucunda Bizans ordusu ağır ve kesin bir bozguna uğratıldı. Başkomutan Liparit de tutsak alındı. Ölüm ve tutsaklıktan kurtulabilen Bizans ordusunun bir kısım Rum, Ermeni ve Gürcü askerleri, Van ve Ani kalesine güçlükle sığınabildiler. İbrahim Yınal tutsak Liparit’i, ele geçirilen değerli ganimetlerle, bu sırada başkent Rey’de bulunan sultan Tuğrul’a bizzat götürüp, ,, Bizans’a indirilen bu ağır darbeyi ve zaferi” müjdeledi .Sultan da bu önemli başarısından dolayı kendisini kutlamış hatta ona 40 bin altın başarı ödülü vermek istemişse de İbrahim Yınal bunu kabul etmemiştir.

BİZANS’LA YAPILAN BARIŞ

Hasankale yenilgisi ve ayrıca Balkanlar’da Turak komutasında başlayan Peçenek Türklerinin istilası sebebiyle sıkışık duruma düşen imparator Konstantin, Sultan Tuğrul’a bir elçi gönderip barış önerisinde bulundu ; ayrıca, daha önce Bizans, fakat şimdi ise Selçuklu vasalı olan Diyarbakır emiri Nasruddevle Ahmed’e de başvurarak “Barış için Sultan katında aracılık yapmasını istedi .Sultan , kendisine çok değerli armağanlar getiren ( ilgili kaynaklarda bu armağanlar hakkında geniş bilgiler yer almaktadır. ) Bizans elçisini, Şeyhülis1am Ebu Abdullah ile birlikte huzuruna kabul etti ; imparatorun, Liparit için gönderdiği kurtuluş akçasını ( Fidye-i necat) almayarak onu karşılıksız olarak elçiye tes1im etti .imparatorun barış önerisini kabul eden Sultan Tuğrul , Bizans’la düzenlenecek olan barış antIaşmas1nı konuşmak ve imza etmek için Abbasi halifesi Kaaim Biemrillah’ın akrabası Şerif Ebulfazl Nasır başkanlığında bir heyeti, Bizans elçisiyle birlikte İstanbul’a imparatora gönderdi

( 1049 /50) .imparator Konstantin ile Selçuklu elçisi aras1nda yapılan birçok müzakereler sonucunda :

1 -Emeviler devrinde Mesleme bin Abdülmelik tarafından yaptırılan cami ve medrese tamir edilecek,

2 -Şiı Fatımi halifeliği adına okutulan hutbe, Abbasi halifesi ve Selçuklu Sultanı adına değiştirilecek,

3 -Cami mihrabına, eski Türk hakimiyet simgesi olan ve Sultan Tuğrul’un kullandığı “ok ve yay” işaretleri işlenecek, şeklindeki maddeler aynen kabul edildi; fakat ”Bizans’ın vaktiyle Abbasi halifeliğine ödediği yıllık verginin bu kez, Selçuklu devletine ödenmesi” maddesi uzun müzakerelere rağmen imparator tarafından reddedildi. Bu önerinin kabul edilmemesi sebebiyle, Selçukluların Anadolu’da yeniden istila hareketlerine başlayabileceklerini düşünen imparator, özellikle Doğu-Anadolu’daki Bizans kale ve müstahkem yerlerin kuvvetlendirilmesini ve askeri birliklerin artırılmasını emretmek zorunda kaldı.

Sultan Tuğrul, başkenti Hemedan olmak üzere, kendine ayrı bir hakimiyet bölgesi sağlamak amacıyla harekete geçen kardeşi İbrahim Yınal’ın isyanını bastırdıktan ve böylece devletin merkeziyetçi kudretini sağlamlaştırdıktan sonra Anadolu seferine girişti .Esasen Tuğrul Bey, bir yandan gittikçe artan Türkmen nüfusu ve dolayısıyla Anadolu’yu yurt edinme zorunluluğu, öbür yandan da imparatorla yapılan barışta tam bir anlaşma olmaması sonucunda Bizans’ın Anadolu’ya yeni kuvvetler göndermesi sebebiyle, Anadolu’nun fetih harekatına yeniden başlamak gereğini ve zorunluluğunu duymuş idi .Sultan Tuğrul, 1054 yılında, kuvvetli bir orduyla harekete geçerek Anadolu sınırlarını aşıp, Van Gölü’nün kuzeydoğusundaki bugünkü Muradiye ( Eski adı Bergiri) , daha sonra da Erciş’i kısa bir kuşatmadan sonra fethetti. Sultan, Van Gölü’nün kuzeyindeki ilerleyişine devam ederek sağlam surlarla çevrili büyük bir kalesi bulunan Malazgirt önlerine gelip karargah kurarak şiddetle kuşatmaya başladı. Kale, Bizans kumandanı Vasil tarafından savunuluyordu. Sultan, kalenin bir an önce düşmesini sağlamak amacıyla, bir yandan lağımlar kazdırırken bir yandan da Bitlis’ten getirttiği büyük mancınıkı kurdurup kaleyi dövdürmeye başlattı ; öte yandan vali Vasil de karşı savunma önlemleri almakta idi .Fakat çok geçmeden, öğle vakti, Selçuklu askerlerinin çadırlarına çekilip dinlenmekte oldukları sıralarda, hile ile büyük mancınıka yaklaşan bir Norman fedaisinin koynunda sakladığı kükürt-petrol karışımı maddeleri süratle fırlatması sonucunda, mancınık alevler içinde yanmaya başladı. Norman askeri derhal takip edildiyse de yakalanamadı. Bunun üzerine Sultan, yeniden kuşatmayı şiddetlendirdi , fakat savunucuların karşı hareketleri sebebiyle kuşatmayı kaldırdı. Bu sıralarda Sultan Tuğrul’un üç yönden sevkettiği kuvvetlerden ilki, kuzeyde Kafkaslar’a, batıda Canik ormanlarına, güneyde Tercan, Hanzit ve Erzincan’a kadar ilerlerken, ikinci kol, Oltu yörelerinden geçip Çoruh ırmağı vadisinin ötesindeki memleketleri istilaya uğrattı; geri dönüşleri sırasında Bayburt yörelerinde kendilerine saldıran ücretli bir Frank kuvvetiyle savaştılar; çarpışmalar sırasında Selçuklu kuvvetleri komutanı şehit edildi ise de Türk kuvvetleri başarılı bir şekilde geri çekildiler. Kars yönünde ilerleyen üçüncü Selçuklu birlikleri, buranın Bizans valisi Gagik ile giriştikleri bir savaşta, Bizans kuvvetleri adeta yok edildi .Öte yandan Malazgirt kuşatmasını kaldırdığını gördüğümüz Sultan Tuğrul, ordusuyla Kars’a gelerek şehri bir süre kuşattıktan sonra Pasin ovasından geçerek Erzurum yörelerine, hatta daha doğu da bulunan Ügümi’ye değin ileri harekatını sürdürdü; bu bölgede hiçbir Bizans kuvveti, kendisine karşı çıkıp savaşmaya cesaret edemedi .Kuzey-doğu Anadolu’daki harekatını böylece tamamlayan Sultan Tuğrul, güneye inerek yeniden Malazgirt’e gelip kuşatmaya başladı. Şiddetle çarpışmalar sırasında, dört yüz kişinin kullandığı büyük Selçuklu mancınığının attığı iri taş ve kaya parçalarının surlarda açtığı gedikten şehre saldıran Selçuklu askerleri, başarılı olamayarak geri çekilmek zorunda kaldılar. Sultan Tuğrul, kış mevsiminin yaklaşması sebebiyle, baharda yeniden gelip fetihlere devam etmek amacıyla, kuşatmayı yeniden kaldırdı. Giriştiği bu sefer sırasında elde ettiği pek çok ganimetlerle buradan hareketle yolu üzerindeki Adilcevaz’ı fethettikten sonra Anadolu’dan ayrıldı.

DAHA SONRAKİ HAREKAT

Sultan Tuğrul, özellikle Bağdat askeri valisi (Sıhne) Şii inançlı Arslan Besasiri’nin Abbasi halifeliğine karşı giriştiği isyankar hareketler sebebiyle, Anadolu’dan ayrıldıktan sonra Selçuklu vasalı Erran Valisi Ebulesvar , 1055 /56 yılında Türk kuvvetlerinin yardım ve desteğiyle, Anadolu’da akınlara devam ederek Anı ve yörelerini istila etti .Bunun üzerine Bizans imparatoru Konstantin’in gönderdiği general Nikephoros, Dübeyl ve Gence yörelerine kadar ilerleyerek Ebulesvar’ı yenilgiye uğratıp onunla ” Bizans vasallığını kabul etmesi” şartıyla bir antlaşma imzaladı. Öte yandan, Sultan Tuğrul, imparatorluk içinde ortaya çıkan çeşitli buhranlar sebebiyle, Anadolu fetih harekatını bizzat yönetememekle birlikte görevlendirdiği Selçuklu Şehzade, emir ve Türkmen beyleri Anadolu’da Bizans’a karşı askeri harekatı sürdürmekte idiler. Şöyle ki ; beraberinde kalabalık bir Türkmen kuvveti olduğu halde, Azerbaycan ve Anadolu sınır boylarına gelen Çağrı Bey’in oğlu Yakuti, Anadolu’ya akınlara başladı. Yakuti’nin emirlerinden olan Sabuk (Belki Sunduk veya Saltuk) 1057 yılında, Doğu-Anadolu’ya sürekli veya başarılı akınlar yaptı. Anadolu’daki Rumeli ve Makedonya kuvvetleri komutanlığına atanan general Nikephoros Bryennios’un çabaları, Sabuk’un harekatını durdurmaya yeterli olamadı ve bu yiğit Türk emiriyle yaptığı bütün çarpışmalarda yenilgiye uğra- maktan kurtulamadı. Yine Yakuti’nin sevk ettiği diğer Selçuklu birlikleri , 1058 yılında , Kars yörelerine akınlarda bulundular ; Kars ve Anı kalelerini kuşattılarsa da fethedemediler. Daha sonra da bu kuvvetler, Pasin ovasına inerek bu kesimdeki birçok kent ve kaleleri kuşatıp sıkıştırdılar’, bunlardan Ügümi’yi fethettiler. Başka bir Selçuklu birliği, Malazgirt ve Muş taraflarına akınlarda bulundu. Yine aynı yılda, Yakuti’nin Azerbaycan ve Erran’dan sevk ettiği başka bir Selçuklu birliği, Anadolu sınırlarını aşarak Erzurum yörelerine, daha sonra da Erzincan ve Kemah’a kadar ilerleyip ele geçirdi .Bu arada Harput yörelerine de akınlarda bulundu .Bu kuvvetlerden bir kol, Çoruh ve Kelkit vadisi yoluyla ilerleyerek Şebinkarahisar (Şarki Karahisar)’ı ele geçirdi .Üç bin kişilik bir kuvvetin başında bulunan kahraman Türk emiri Dinar , Fırat ırmağı yönünde hareketle Malatya’ya ulaştı. Az sayıda bir Bizans atlı birliğinin savunmaya çalıştığı, fakat yok edildiği şehir kolaylıkla fethedildi, yöreleri akınlara uğratıldı. Emir Dinar’ın bu çarpışmalar sırasında şehit olduğu rivayet ediliyor ( 1058) .Şehirde on gün kadar kalan ve çeşitli yönlere akınlarda bulunan Selçuklu kuvvetleri, doğu Anadolu ve Azerbaycan’a dönüşleri sırasında da Bizans kent ve kalelerini , onlarla giriştikleri birçok çarpışmalar sırasında, tahribata uğramaktan geri kalmadılar.

1059 Yılında, Sultan Tuğrul’un buyruğuyla Anadolu’ya Selçuklu akınları yeniden başladı. Şehzade Yakuti, beraberinde Horasan Saları, Kapar ( Belki Emiri Kebir) , Ermeni kaynaklarındaki imlasıyla Kicaciç ve yine Sabuk adlı Selçuklu emirleri olduğu halde, Selçuklu ordusuyla Van Gölünün kuzeyinden Anadolu topraklarına girdi. Horasan Saları, Urfa’yı kuşattıysa da Antakya Dükü Khaçator’un müdahalesi üzerine, başarılı olamadı. Bununla birlikte Anadolu’nun kuzey bölgelerinde, emir Sabuk’un kumandasında ileri harekatına devam eden Selçuklu birlikleri, Bizans kumandanları Atom ve Ebu Sehl’in yönetiminde bulunan Sivas üzeri- ne yürüdüler. Şehrin kilise ve kulelerini Bizans ordu çadırları sanan ve sebeple bir süre duraklayan Selçuklu kuvvetleri, Temmuz 1059′da her iki kumandanın Develi’ye kaçmaları sebebiyle, Şehri ve kalesini hiçbir direnişle karşılaşmaksızın ele geçirdiler ; şehri ancak bir hafta süreyle ellerinde tutan Türk kuvvetleri , pek çok tutsak ve ganimet ele geçirdiler. Öte yandan İsaakios Komnenos’dan (1054-1059) sonra Bizans imparatoru olan X.Konstantin Dukas (1059-1067), söz- konusu Selçuklu askeri hareketlerini durdurmak amacıyla , general Pankaras’ı görevlendirdi .Harekata geçen Pankaras, Anadolu’dan elde ettikleri tutsak ve ganimetlerle Erran ve Azerbaycan’daki kışlaklarına dönmekte olan Selçuklu kuvvetlerine bir takım saldırılarda bulundu ; fakat giriştiği bütün çarpışmalarda ağır darbeler yiyerek perişan ve darmadağın edildi ( 1061 ) .Bu sürekli yenilgi ve başarısızlıklar sonucunda imparator Konstantin Dukas, başta Sivas ve Malatya olmak üzere, Anadolu’daki belli başlı Bizans kentlerinde bulunan Sur ve kalelerin yeniden onarılması hususunda, Doğu Eyaletleri Valilerine emirler göndermekten başka hiçbir önlem alamadı.

Sultan Tuğrul 1062 yılında, Azerbaycan ve Erran’a gelerek buraları yeniden kendisine tabi kıldıktan ve özellikle, sürdürülen Anadolu harekatını inceleyip denetledikten sonra 1rak’a gitmek üzere, bu bölgeden ayrıldı. Bununla birlikte Anadolu’da akınları devam etmek üzere, Şehzade Yakuti’yi yeniden görevlendirdi . Yakuti, beraberinde, Horasan Saları, Ermeni kaynaklarındaki imlasıyla Cemcem ( Belki Erzurum’da türbesi bulunan Cemceme Sultan) ve İsuli ( Belki Anasıoğlu) adlı emirler olduğu halde, Anadolu’ya giriş Ergani’nin kuzeyindeki Bagim, Tulhum ve Ergani’yi istilaya uğrattı ; daha sonra Selçuklu vasalı Diyarbakır emiri Nasr ile birlikte Dicle ve Fırat ırmakları havzalarına akınlarda bulundu .imparator Dukas, bu akınları durdurmak amacıyla Normandiyalı General Herve ile Urfa Valisi Tavdanos’u görevlendirdi ise de Selçuklu akıncıları tutsak ve ganimetlerde Azerbaycan’daki üslerine döndükleri için herhangi bir çarpışma olmadı. Bununla birlikte bu iki Bizans generali, emir Nasr’ın Türk kuvvetlerinden de yardım alıp savunduğu Amid’i şiddetle kuşatıp sıkıştırdı. Şehrin Rum kapısı tarafında yapılan çarpışmalar sırasında, Türk başbuğlarından Hacı Başara şehit olduğu gibi, general Tavdanos’da hayatını kaybetti ; bu çarpışmalarda her iki taraf da ağır kayıplar verdiler .Böylece bu Bizans karşı harekatı da pek başarılı olmadan sona ermiş oldu.

İlk Selçuklu Sultanı Tuğrul devrinde, Selçuklu devletinin fetih planları uyarınca, Anadolu’da ırmak vadileri boyunca düzenli bir şekilde sürdürülen Selçuklu askeri hareketleri , Kızılırmak’a kadar uzatıldı. Bu hareketler, tam anlamıyla bir fetih niteliği taşımayıp, daha sonraki yıllarda yapılacak olan fetih ve yerleşme hareketlerine uygun bir zemin hazırlaması bakımından önemlidir. Gerçekten bu akın ve istilalar sonucunda, batıda Sivas’a kadar olan Bizans kale ve müstahkem mevkileri, büyük çoğunlukla tahrip edilmiş, böylece, bu bölgelerdeki Bizans savunma gücüne ağır darbeler indirilmiştir. Esasen Sultan Tuğrul, gerek devlet içinde ortaya çıkan huzursuzluk (Özellikle İbrahim Yınal ve Kutalmış İsyanları) , gerekse Bağdad Abbasi Halifeliğini ciddi şekilde tehdit eden olaylar (Arslan Besasiri İsyanı) sebebiyle, Anadolu’nun Fethiyle bizzat ilgilenememiş, ancak görevlendirdiği Selçuklu Prens ve Emirlerinin gerçekleştirdikleri askeri hareketler , genellikle bir akın ve istila etkinliklerinden ibaret kalmıştır.

SULTAN ALP ARSLAN DEVRİNDE YAPILAN AKINLAR VE FETİHLER

Büyük Selçuklu devletinin ilk Sultanı Tuğrul’un ölümü ( Eylül 1063) üzerine o sıralarda Horasan Selçuklu Genel Valisi bulunan Alp Arslan, vezir Kündiri’nin kardeşi Süleyman’ı Selçuklu tahtına geçirme teşebbüsünü süratle bertaraf ile büyük Selçuklu devleti sultanı olmayı başarmış idi .Ayrıca 0, saltanat iddiasıyla Sultan Tuğrul devrinin sonralarına doğru harekete geçerek bu amacını sürdürmekte olan amcası Arslan Yabgu’nun oğlu Kutalmış’ı da bertaraf etti ( 1064 yılı başları) .Böylece ülke içinde huzur ve sükunu sağlamış oldu .

ALP ARSLAN’IN SEFERİ

Sultan Alp Arslan, yönetiminde düzeni sağladıktan sonra devletin fetih planlarına uygun olarak Sultan Tuğrul zamanında yapılan Anadolu seferlerini sürdürmek amacıyla , Şubat 1064′de, başkent Rey’den hareketle Azerbaycan’a geldi .Burada ordusuna katılan kalabalık Türkmen kuvvetleriyle Urmiye Gölü’nün kuzey- doğusundaki Merend kentine geldiği zaman, Anadolu’ya sürekli akınlar yapmakta olan Emir Tuğtekin, huzuruna çıkıp giriştiği akınlar ve Anadolu’ya ulaşan belli başlı yollar hakkında kendisine bilgi arz etti .Tuğtekin’den başka, Sultan Tuğrul zamanından beri Anadolu’daki Selçuklu askeri harekatını yönetmekte olan kardeşi Yakuti ve daha önce adları geçen Selçuklu emir ve Türkmen beyleri de kendisine katılmış olmalıdırlar. Çok geçmeden Nahçıvan’a gelen Alp Arslan, Aras ırmağını teknelerden oluşturulan bir köprüden geçirttiği ordusunu iki kola ayırdı. Bizzat yönettiği ordusunun ilk koluyla ilerleyerek Selçuklu istilası sebebiyle Bizans’ın Anadolu’daki hakimiyetinin çökmesinden faydalanarak Lori kentini başkent yapıp yeniden bir prenslik kurmaya çalışan Ermeni Prensi Davidoğlu Giorg’un “Yıllık vergi verme” karşılığında Selçuklu vasalı olması” önerisini kabul etti. Daha sonra Sultan, Gürcistan topraklarına girerek Kangarnı, Kartlı ve Javakhet (Tiflis-Çoruh ırmağı arası) bölgesini istila ile Gürcistan’ın kuzey uçlarına kadar ileri harekatını sürdürdü .0 , Kür ırmağı yönündeki dağlık Trialet’i istila ettiği sıralarda, ordu- sunun öncü kuvvetleri, batı yönündeki Kür ırmağının Cek kolu üzerindeki Kveliskür’e kadar ilerlemişlerdi. Sultan Alp Arslan, Şavsat üzerinden geniş bir yay çizmek suretiyle geçerek güney yönüne inip Panaskert çayı üzerinde bulunan aynı addaki kente ulaştı. Daha sonra 0, Kartlı-Kars arasındaki Akşehir ( Sepidşehr: yörelerini de ele geçirdi. (Temmuz 1064) Bundan başka Sultan, Gürcü kuvvetlerinin savunduğu Borçala ırmağı kıyısında bulunan Allaverdi kentini de şiddetli çarpışmalardan sonra hücumla ele geçirmeyi başardı; şehirden pek çok ganimet ve tutsak ele geçirildi .Bu arada Selçuklu kuvvetleri, Gürcü Prensi IV. Bagrat Pakrat’ı yakalamak üzere idiler ; fakat prens, Kafkas dağlarına kaçarak canını güçlükle kurtarabildi .Bununla birlikte 0, sultana bir elçi heyete göndererek ,, itaat ve tabiiyetini” arz edip ”Selçuklu devletine yıllık vergi vermek” şartıyla barış isteğinde bulundu. Onun bu teklifini kabul eden Alp Ars1an, ileri harekatını durdurarak Aras ırmağı havzasına geldi. Bu harekat sırasında sultan, ele geçirilen zengin ganimeti başkent Rey’e gönderdi .Öte yandan sultanın oğlu Melikşah, beraberinde Yakuti, vezir Nizamülmülk ve Horasan amidi Muhammed Bin Mansur olduğu halde, emrine verilen Selçuklu kuvvetleriyle Aras ırmağı yönünde ilerleyip Bizans kuvvetlerinin savunduğu Anberd ( Buirakan)’i şiddetli bir kuşatmadan sonra ele geçirdi ; çok geçmeden Sürmeli ve Hagios Georgio kalelerini de aynı şekilde fethetti .Daha sonra 0, kaynaklarda Farsça imlasıyla kaydedilen Meryemnişin (Belki Şirek’teki Marmaraşin)’i kuşattı. Pek çok Hıristiyan din adamının yaşadığı bu kutsal ve sağlam surlara sahip olan ünlü şehir , günlerce süren ve gece gündüz yapılan çarpışmalardan sonra fethedildi .Bu önemli kalenin alınması ve dolayısıyla oğlunun başarısına son derece de sevinen Sultan Alp Ars1an , oğlunu ve veziri Nizamülmülk’ü huzuruna çağırtıp onları kutladı. Çok geçmeden sultan, oğlunun kumandas1ndaki kuvvetleri de yanına alarak yine Bizans yönetimindeki Anı kalesi üzerine yürüdü .Arpaçay üzerinde bulunan, yüksek ve sağlam surlar , içi su dolu derin hendeklerle korunan Doğu-Anadolu’nun bu ünlü kalesi Bizans generalleri Bagrat ve Grigor tarafından savunulmakta idi .Bizans birlikleri , şehir dışında karargah kurup kaleyi kuşatma hazırlıklarına başlayan Selçuklu askerlerine karşı saldırıda bulundularsa da yenilgiye uğrayıp kaleye kaçmak zorunda kaldılar. Çok geçmeden kaleyi kuşatan Selçuklu kuvvetleri, özellikle lağımcılar ile, kalenin karşıs1na kurulan tahtadan bir kule üzerindeki mancınığın ve stratejik önemi haiz noktalara yerleştirilen okçuların gece gündüz azimle savaşmaları sonucunda ve dolayıs1yla Büyük Sultan Alp Ars1an’ın uyguladığı mahirine savaş taktiği sayesinde, kaynaklarda ,, As1a zapt edilemez” biçiminde nitelenen Anı kalesini fethetmeyi başardılar. Fethinden sonra sultan şehir ve kalenin yönetimlerine Muhammed b.Mansur ve hadimi Şems’i atadı; çarpışmalar s1rasında yıkılan surların, tahrip edilen şehrin onarılması hususunda onlara emirler verdi ve şehirde bir mescit yaptırdı. Tes1im olan Hıristiyan din adamları ve halk, baş vergisi (Cizye) ödemek şartıyla canlarını kurtardılar (Ağustos 1064) .Bizans İmparatorIuğu’nun ve dolayıs1yla Hıristiyan aleminin bu ünlü kentinin Müs1üman Türklerin eline geçmesi, Hıristiyan dünyasında derin üzüntü yaratmas1na karşılık is1am aleminde büyük sevinç gösterilerine neden olmuştur.

Sultan Alp Arslan, gerçekleştirdiği bu sefer sonucunda, fethettiği Ermeni ve Gürcülerin oturdukları çeşitli Bizans memleketlerinin yönetimlerini beraberinde sefere katılan yasal emirlere bıraktı. Şöyle ki ; Van Gölü Havzası, Nahçıvan emiri Ebu Dülef’e, Anı ve yöreleri Dübeyl emiri Minuçehr’e, Gürcistan’ın bir kısmı Gence Valisi Fadlun’a, bir kısmını da Tiflis emirliğine.

Sultan Alp Arslan, başta Bağdad Abbasi Halife Kaaim Biemrillah olmak üzere bütün İslam hükümdar ve emirlerine birer Fetihname göndererek küffara karşı kazandığı başarılar ve yaptığı fetihler hakkında bilgi verdi. Bu haber üzerine halifelik başkenti Bağdat ve öteki İslam memleketlerinde büyük sevinç gösterileri yapıldı Ayrıca halife, sultana fetihler babası ( Ebulfeth) unvanını gönderdi Sultan Alp Arslan, gerçekleştirdiği Doğu-Anadolu ve Gürcistan seferinden sonra ülke içinde ortaya çıkan birtakım huzursuzluklar ve özellikle ülkenin doğu sınırlarında fetihler yapmak amacıyla, Anadolu’dan ayrıldı. Bununla birlikte çok önem verdiği Anadolu fethine devam edilmesi hususunda gerekli emirler vermekten geri kalmadı

SELÇUKLU KOMUTANLARININ HAREKATI

Sultan Alp Arslan’ın buyruğu gereğince, daha önceleri de Anadolu’da akınlarda bulunan Horasan Saları, Ergani yörelerindeki Tulhum ve Siverek kalelerini başarısız bir kuşatmadan sonra Urfa’ya yürüyerek bu yörelerde birtakım yerleri ele geçirdikten başka Antakya dükünü yenilgiye uğrattı, fakat Urfa’yı kuşatma girişimi başarılı olamadı ( 1 5065/66) .0, aynı yıl içinde yeniden Urfa yörelerine akınlarda bulunarak Kısas ( K’sos=Aksos) ve Celeb’i kuşattıktan başka Diphisar’ı ele geçirdi ; bunun üzerine karşı harekatta bulunan dört bin kişilik bir Bizans kuvvetini de bozguna uğrattı. Bu kumandan, aynı yılda, üçüncü kez, Urfa yörelerine akınlar yaparak tutsak ve ganimetler ele geçirdi .Daha sonra bu Selçuklu emiri, Diyarbakır’a gelerek şehrin Hevve Kapısı önlerinde karargah kurdu. Bura emiri Nizamüddin’le müzakerelerde bulunmak üzere, şehre girdiği zaman hile ile yakalanıp beraberindekilerle birlikte öldürülerek cesetleri bir kuyuya atıldı. Bu sebeple bu kuyu Horasan Saları Kuyusu ( Bi’rü Saları Horasan) adıyla anılmıştır.

Bu sıralarda Karahanlı devletinin Batı kolu hükümdarı Ebu İbrahim I.Tamgaç Han’ın ( 1058-1067/68) oğullarından biri olması mümkün olan Hanoğlu Harun, Selçuklu hizmetinde olarak, bin Oğuz atlısıyla Anadolu sınırlarını aşıp Diyarbakır yörelerine akınlarda bulundu .Daha sonra 0, Haleb’deki Selçuklu vasalı Arap Mirdasoğulları emirleriyle (Atiyye ve Mahmut) birlikte Bizans’a karşı akınlara girişti ; Halep için stratejik bakımdan önemli olan Artah ve İmm kalelerini fethettikten başka, Kuzey-Suriye’ye bir sefer yapan Bizans imparatoru Romanos Diogenes’e karşı da başarılı savaşlarda bulundu (1064/65-1067/68) .

1066 Yılında, Selçuklu devlet adamlarından Hacip Gümüştekin sultan Alp Arslan’ın emriyle beraberinde Afşin, Ahmetşah ve daha bazı Selçuklu emir ve Türkmen Beyleri olduğu halde Murat ve Dicle ırmakları havzalarından ilerleyerek El cezire bölgesine inip Ergani ve Nizip yörelerindeki birtakım kaleleri ele geçirdi. Nusaybin’e başarısız bir kuşatma harekatında bulundu. Daha sonra 0 Fırat ırmağını geçip Adıyaman yörelerini akınlara uğrattı. Bunun üzerine Bizans uç kumandanı Aruandanos, Selçuklu kuvvetlerinin önünü kesip bir baskın girişiminde bulundu ise de Hoşin kalesi yörelerinde yapılan çarpışmalarda Bizanslılar ağır bir yenilgiye uğradılar. Aruandanos da tutsak alındı; fakat daha sonra 40 bin altın kurtuluş akçası karşılığında serbest bırakıldı. Bu başarılı hareketlerden sonra Gümüştekin ve diğer emirler, büyük ganimet ve tutsaklarla birlikte Anadolu’da Selçuklu askeri üssü haline gelen Ahlat’a döndüler. Fakat burada emir Afşin Gümüştekin’le bozuşup yaptıkları kavga sırasında onu öldürdü .Sultan Alp Arslan’ın kendisini cezalandıracağından korku ve endişeye kapılması sebebiyle 0, buyruğu altında bulunan çok sayıdaki Türkmen atlılarıyla batı yönüne hareketle Anadolu’da akınlara başladı. Bu sırada Karargahını Amanos dağlarında kuran Afşin’in kuvvetlerinden bir kısmı Gaziantep’in kuzey-batısındaki Dülük’ü ele geçirdi .Başka bir kısmı (bin kişilik) da Antakya yörelerine inip geniş yağma ve talan hareketlerinde bulundu (Ağustos 1067) .Afşin, daha sonra kuzeye Malatya’ya yönelerek burada karşılaştığı bir Bizans birliğini yenilgiye uğratıp darmadağın etti .Daha sonra Tohma suyu vadisi boyunca ileri harekatına devam ederek Kayseri’ye gelip kenti geçici olarak ele geçirdi .Bunu izleyen günlerde Afşin Karaman yörelerine de akınlar yaptıktan sonra Toros ve Gavur dağları yoluyla Kuzey-Suriye’ye gelerek Anadolu’dan ele geçirdiği çok sayıdaki ganimet ve tutsakları önemli bir ticaret merkezi olan Halep pazarlarında sattı (1067 sonları).Daha sonra Haleb’den ayrılan emir Afşin ertesi yıl (1068) yeniden Antakya üzerine yürüyerek yörelerine akınlarda bulundu .Onun bu harekatı sırasında, Halep ve Antakya yörelerinde akınlara uğratılmadık hiçbir yer kalmamış, dolayısıyla sayısız ganimet ve tutsak ele geçirilmiş idi ; ayrıca 0, Antakya Bizans Valisinden 100 bin altın ve savaş aletleri aldı. Çok geçmeden sultan Alp Arslan, Afşin’in Bizans’a karşı giriştiği bu çok başarılı akınları sebebiyle ona bir mektup yollayıp kendisini affettiğini bildirdi .Antakya yörelerinde harekatta bulunduğu sıralarda sultanın bu af mektubunu alan Afşin, onun huzuruna çıkmak üzere atlı kuvvetleriyle birlikte buradan ayrıldı ( Nisan 1068) . Bütün bu Selçuklu akınlarını durdurmak ve özellikle Doğu ve Güney Anadolu’da tahrip edilen kaleleri onartmak amacıyla Doğu orduları Başkomutanlığına atanan Nikephoros Botaniates Sivas, Malatya, Divriği ve diğer kent ve ilçelerin kalelerini tamir ettirip kuvvetlendirdi , fakat hiç durmaksızın sürüp giden Selçuklu akınlarını önlemeyi başaramadı.

BİZANS’TA DURUM

Esasen Anadolu’daki Selçuklu istila hareketlerinin başlangıcından beri Bizans’ta iç karışıklıklar ve buhranlar sürüp gitmekte idi .Özellikle imparator Konstantin X .Dukas’ın bu sıralarda ölümünden ( 1067) sonra vasiyeti gereğince karısı Evdokia üç oğlu adına Bizans tahtına geçmişti .Bununla birlikte Bizans sarayındaki çeşitli grupların devlet yönetimine gelişigüzel karışmaları sonucunda imparatorluk içindeki eyaletler ihmale uğramış, özellikle ordu kendi kaderiyle baş başa bırakılmıştı. Anadolu’da bakımsız ve dağınık bir halde bulunan Bizans kuvvetleri, çoğu zaman yiyecek ve giyecek bulma amacıyla kent ve ilçeleri yağmalamakta idiler. işte bütün bu sebeplerle imparatorluğun öteki eyaletlerinde olduğu gibi Anadolu’da da Selçuklu istila hareketlerini önleyecek bir Bizans ordusu sanki yok gibiydi .imparatorluk içinde gittikçe artan ve ciddi boyutlara ulaşan tehlikelerin önlenememesi sebebiyle Evdokia’nın niyabeti ancak yedi ay sürdü. Saraydaki askeri kanadın baskısı sonucunda imparatoriçe askeri aristokrasiye mensup Kayseri’li bir general olan Romanos Diogenes ile evlenmek zorunda kaldı. Böylece, daha önce tahtı ele geçirmek amacıyla, başarısız bir girişimde de bulunmuş olan Romanos Diogenes, Ocak 1068′de Bizans imparatoru oldu .Bu suretle amacına ulaşabildi .Bununla birlikte o daha önceki imparatorlar gibi devleti içine düştüğü bu ciddi durumdan kurtarma yolunda pek fazla bir varlık gösteremedi .Çünkü o bomboş bir hazine, yıllardan beri yüzüstü bırakılmış bir ülke, perişan ve darmadağın bir ordu ile karşı karşıya gelmiş idi .Bununla birlikte iktidarı bir türlü elinden bırakmak istemeyen karısı Evdokia ile arası açılan imparator sarayı terk ederek Anadolu yakasına geçerek özellikle Selçuklu istilasını durdurma planları yapmaya başladı.

ALP ARSLAN’I N İKİNCİ SEFERİ

Sultan Alp Ars1an, Kuzeyden inen gayri Müslim Türk Alan, Komuk, Sarir ve bir kısım Hazarların Selçuklu Vasalı Şeddadoğulları ve Şirvanşahların memleketlerini istila etmeleri sebebiyle 1067/68 yılında Horasan’dan büyük bir orduyla hareket edip ikinci kez Aras ırmağını geçerek Gürcistan ülkesine girdi. Beraberinde Veziri Nizamülmülk ve Kafkasya Fatihi Emir Sav tekin bulunuyordu .Bu sıralardaki Şeddadoğulları emiri Fadlun ile Şirvanşahlar hükümdarı Feriburz sultana itaatlarını yenilediler. Alp Ars1an’ın derhal Şeki ve yörelerine yürümesi üzerine Aphaz ve Gürcüler buradan çekildiler. Sultan, yöredeki ormanları yaktırmak suretiyle burada üs1er kurup gizlenen Gürcü Şakilerinin kalelerini fethetti .Savaşa girişmeye cesaret edemeyen Gürcü Prensi Bagrat kaçtığı gibi Şeki Hakimi Akhastan (Agasartan) da tes1im olmak zorunda kaldı, hatta is1amiyeti kabul etti. Daha sonra sultan, onun yönetimindeki memleketlere yürüyerek bir buçuk ay zarfında başta Tiflis ve Rustov olmak üzere birçok kent ve kaleleri fethetti .Çok geçmeden Bagrat II Yıllık Vergi Ödeme” şartıyla Selçuklu Vasallığını yeniden kabul etti. Bu arada Selçuklu akıncıları, Trabzon’a kadar olan yörelere akınlarda bulundular. Bu sıralarda Derbendiler’le Şirvanşahlar arasında çıkan anlaşmazlık ve savaşlardan istifade eden Gürcüler , Khartli’ye yürüyüp Tiflis’i yeniden ele geçirdiler , hatta emir Fadlun’u da tutsak aldılar ( Temmuz 1068) .Bunun üzerine Sultan Alp Arslan’ın Nisan 1069′da emir Savtekin’in kumandasında gönderdiği bir ordu, Gürcüleri yenilgiye uğrattığı gibi Fadlun’u da tutsaklıktan kurtardı; ayrıca Sultan, Derbend yönetimine emir Yağma’yı bir menşurla atadı. Esas amacı, bütün Gürcü ve Aphaza memleketlerini fetih ile Selçuklu sınırları içine aldıktan sonra Anadolu’da bizzat fetihler yapmak ve dolayısıyla Bizans’a ağır darbeler vurmak olan Sultan Alp Arslan, Karahanlı hükümdarının ölümü üzerine, imparatorluğun doğu sınırlarında ortaya çıkan karışıklıklar sebebiyle, fetih planlarını tam anlamıyla gerçekleştiremeden geri dönmek zorunda kaldı. Bununla beraber ordusunun bir kısmını Anadolu sınırlarında bırakarak, Kutalmışoğlu Mansur ve Süleyman ile kardeşi Azerbaycan Genel Valisi Yakuti, eniştesi Erbasan (Erbasgan) ve Anadolu’da giriştiği akınlarla ün salan emir Sunduk (Sandak)’ı fetih hareketlerini devam ettirmekle görevlendirdi .Derhal askeri hareketlerine yeniden başlayan bu Selçuklu Şehzade, emir ve Türkmen beyleri, Bizans’a sürekli akınlarda bulundular.

BİZANS’IN KARŞI HAREKATI

Yeni Bizans imparatoru Romanos Diogenes, gittikçe artan Selçuklu akınlarını durdurmak amacıyla, büyük bir çaba göstererek Anadolu’dan özellikle memleketi olan Kayseri yörelerinden çok sayıda asker topladığı gibi, Rumeli’deki Uz (Hıristiyan Oğuzlar) ve Peçenek Türklerinden de kuvvetler sağladı. Ayrıca, Frank, Alman, İskandinav ve İtalya Normanlarından ücretli askerler tuttu . Çeşitli milletlerden çarçabuk oluşturulan bu Bizans ordusu gerçek bir birlikten yoksun idi . Romanos Diogenes, Mart 1068′de Suriye yönüne hareket etti o Kayseri’ye gelmeden önce Selçuklu kuvvetlerinin Niksar’ı alarak yağma ettiklerini haber alınca yolunu değiştirip Sivas’a, oradan da Divriği yönüne yürüyüşüne devamla bu bölgelerde kendisine saldıran Selçuklu kuvvetlerini geri çekilmek zorunda bıraktı. Kazandığı bu ilk başarıdan sonra imparator , Maraş’a gelip buradan, Fırat boylarına gönderdiği birliklerle sol ard yanını güvence altına almak istediyse de bu yörelerde harekatta bulunan Selçuklu emiri Has İnal, bu kuvvetleri yenilgiye uğratıp, imparatorun bu harekat planını uygulamasına engel oldu o Çok geçmeden Kuzey- Suriye’ye gelen imparator Halep ve yörelerine ağır bir şekilde yağma ve tahrip akınlarına uğrattı, daha sonra 0, kuzey Suriye’nin en önemli kalelerinden birine sahip olan ve Umurtekin adlı bir Selçuklu emirinin savunduğu Menbic’i ele geçirdi. Bu sıralarda Hanoğlu Harun ve Selçuklu vasalı Halep Mirdasoğulları emiri Mahmut, Türkmen ve Arap kuvvetleriyle Halep yörelerindeki Bizans askerlerine saldırıp onları yenilgiye uğrattılar o Bunun üzerine derhal Halep yörelerine gelen imparator , Türkmen ve Arap kuvvetleriyle şiddetli bir savaşa girişti ; çarpışmalarda her iki taraf da ağır kayıplar verdi ( Kasım 1068) .Bu savaştan sonra imparator , daha önce Hanoğlu Harun tarafından fethedilen Artan ve İmm kalelerini yeniden ele geçirdi, sonra da Çukurova’ya indi .Bu sıralarda emir Afşin, Ahmetşah’la birlikte Orta-Anadolu yönünde akınlara başlayarak Sakarya ırmağı vadisine kadar ileri harekatını sürdürdü ; İstanbul-Çukurova yolu üzerinde önemli bir konuma sahip olan Emirdağ yörelerindeki ünlü Amuriyye (Amorion) kentini ele geçirerek yerle bir etti .Bunu haber alan ve son derece de üzülen imparator , Afşin’in yolunu kesmek amacıyla, derhal harekete geçtiyse de Afşin’in bir yıldırım hızıyla sürdürdüğü harekat sebebiyle, bunu başaramadı ve kış mevsiminin gelmesi sonucunda da İstanbul’a dönmek zorunda kaldı.

SELÇUKLU EMİRLERİNİN AKINLARI

Romanos Diogenes’in İstanbul’a dönmesinden bir süre sonra 1069 yılında, Afşin, Sunduk, Ahmet şah, Türkman, Demleçoğlu Mehmet, Duduoğlu, Serhenkoğlu ve Arslantaş komutasındaki Selçuklu kuvvetleri doğu, güney-doğu ve güney bölgelerinden Anadolu’ya akınlara başladılar. Bu akınları önlemek üzere imparatorun gönderdiği kuvvetler , Türk atlı birlikleri tarafından tamamen bozguna uğratıldılar. Bunun üzerine imparator Manuel Komnenos komutasında Sivas’a, Philaretos Brachamios ( Filaretos Bırahamiyos) kumandasında da Malatya’ya iki ordu sevk ettikten başka , üçüncü bir orduyla da bizzat harekete geçerek Kayseri yörelerine geldi ; buralarda harekatta bulunan bir Selçuklu birliğini geri püskürttü ve Fırat ırmağına kadar harekatını sürdürdü. Onun esas amacı, Anadolu’ya yapılan akınlarda, Selçuklu harekat üssü olan Ahlat’ı almak, Doğu ve Güney Anadolu’daki Selçuklular tarafından fethedilen belli başlı kaleleri yeniden ele geçirmek ve dolayısıyla Selçuklu kuvvetlerini Anadolu’dan çıkarmak idi .Bu planını gerçekleştirmek üzere imparator , Harput yörelerine geldiği zaman Selçuklu kuvvetleri de Malatya’ya saldırarak kenti savunan Philaretos’u yenilgiye uğratıp perişan ettiler; çok az bir askeri birlikle kaçmayı başaran bu Bizans generali bin bir güçlükle imparatora katıla bildi .Buna rağmen Romanos Diogenes, Murat suyu boyunca ilerleyerek Palu’ya geldi .Fakat öte yandan ardı arkası kesilmeyen akınlarla Anadolu içlerine akmakta olan Selçuklu kuvvetleri , başta Karaman ve Konya olmak üzere, birçok il ve ilçeleri istila ile ele geçirmeyi başarmakta idiler. Özellikle Orta-Anadolu’nun önemli kenti olan Konya’nın fethini haber alan imparator , daha ileri gitmekten vazgeçerek Selçuklu kuvvetlerinin dönüş yollarını kesmek amacıyla, Sivas üzerinden Kayseri’ye geldi .imparatorun bu planını tespit eden Selçuklu kumandanları, onun bütün çaba ve önlemlerine rağmen Toros dağları geçitlerinden güneye inerek Kuzey-Suriye’deki hareket üsleri olan Haleb’e ulaşmayı başardılar. Böylece Romanos Diogenes, giriştiği bu ikinci seferde de başarılı olamayarak İstanbul’a döndü. Bununla birlikte 0, bitip tükenmeyen bu Selçuklu akınlarını durdurmak amacıyla 1070 yılında, yeniden Anadolu’ya bir sefer düzenlemek istediyse de kendisine yakın olan bazı saray erkanı buna engel oldu .Bunun üzerine imparator , Doğu-Anadolu orduları Komutanlığına atadığı Manuel Komnenos’u kalabalık bir orduyla Anadolu’ya gönderdi. Bu sıralarda, Sultan Alp Arslan’a isyan sebebiyle arası açılan eniştesi (Sultanın kız kardeşi Gevher Hatun’un kocası) Erbasan, Navekiyye (Yabgulu) adlı kalabalık bir Türkmen kitlesinin başında olarak Sultanın emriyle kendisini izleme ve yakalamakla görevlendirilen Afşin ve diğer Selçuklu emirlerinin önünden batı yönüne kaçarak Kızılırmak kıyılarına kadar ulaşmış idi .Erbasan, yolunu kesme harekatına girişen Manuel’i Sivas yörelerinde bozguna uğrattı, hatta onu, Nikephoros ( Nikeforos) Melissenos ve daha bazı Bizans generalleriyle birlikte tutsak aldı. Bununla birlikte Erbasan’ın Selçuklu emirleri tarafından izlenmekte olduğunu öğrenen tutsak Manuel, onu Bizans’a sığınması hususunda ikna etti .Bunun üzerine Erbasan, Manuel ve diğer Bizans generallerini serbest bıraktı ve sultanın gazabından korkup endişe etmesi sebebiyle, ailesi ve bazı yakınlarıyla birlikte İstanbul’a gitti. imparator Romanos Diogenes, onu sanki bir müttefik devlet bakanı imiş gibi çok parlak bir törenle karşılayıp kabul etti ; böylece tarihte ilk kez bir Selçuklu Şehzadesi Bizans’a sığınmış oluyordu .Öte yandan Erbasan’ı izlemekte olan emir Afşin, batı yönünde ileri harekatına devamla Kayseri-Sivas kesimindeki kent, kale ve ilçeleri bir yıldırım hızla çiğneyip istila ettikten sonra Afyon-Uşak-Denizli kesimine girip Honas ve Laodicea kentlerini yakıp yıkarak Marmara Denizi kıyılarına kadar ileri harekatını sürdürdü. Çok geçmeden Kadıköy’e kadar gelen Afşin, İstanbul’a imparatorabir elçi göndererek “Selçuklu- Bizans Devletleri arasında barış olduğunu ve bu sebeple, sultana isyan halinde bulunan Erbasan’ı, beraberindekilerle birlikte kendisine teslim etmesini” sultan adına bildirdi ise de kabul edilmedi. Bunun üzerine Afşin, 1070 yılı sonbaharında, gidişinde olduğu gibi, dönüşünde de Bizans kent ve kalelerini adeta yerle bir etti .0, giriştiği bütün bu harekat sırasında ele geçirdiği sayısız ganimetlerle kışı Anadolu’da geçirdikten sonra Ahlat’a döndü ve Sultan Alp Arslan’a “Erbasan ve Bizans” hakkında bilgi verdi .

Leonardo da Vinci
Floransa yakınlarında, Vinci’de dünyaya gelen Leonardo, çocukluğundan başlayarak desen, matematik ve doğa bilimleri alanında büyük bir yetenek gösterdi. Floransalı ressam, heykeltıraş ve kuyumcu Verrocchio’nun atölyesinde yetişti, resim, heykel ve dekorasyon öğrendi.
1482′de Milano’ya, Sforza’nın sarayına giderek orada geniş çapta çalışmalara girişti: resim yaptı, heykel yonttu, Milano ve Pavia katedrallerinin mimari sorunlarıyla ilgilendi. Dük tarafından şenlikleri düzenlemekle görevlendirildi, tiyatro dekorları, şenlikler ve turnuvalar için kostümler çizip gerçekleştirdi, sarayı eğlendirmek için yeni oyunlar icat etti. Aynı zamanda matematik, jeoloji, şehircilik ve hidrolik sorunlarıyla yakından ilgilendi, “Resim Üstüne İnceleme” adlı bir de kitap yazdı. 1516′da Fransa’ya gitti. “Kralın başressamı, mühendisi ve mimarı” olarak atandı ve Cloux Şatosu’na yerleşti, iki yıl sonra orada öldü.
Birinci Leonardo: Benzersiz Sanatçı
Resim, Leonardo da Vinci’nin sanatında önemli bir yer tutar. Onun bütün araştırmalarının yüce amacı resimdi. Nitekim bu amaçla yeni bir üslup geliştirip kabul ettirdi: tuvalleri gölge ve ışık yığınları halinde işlenmiş, düzenli geometrik kompozisyonlar halindedir; eritilmiş, yumuşatılmıştan kenarlar, bir çizgiyle belirlenmemiş, hafif gölgelerle belirlenmiştir. Hafifletilmiş, örtülmüş olan renkler derin bir gizem ve şiir izlenimi yaratır. Leonardo resimlerinde ruhun sırlarını, tutkuları, duyguları vermeğe çalışır.
İkinci Leonardo: Bilgin ve Araştırıcı
Leonardo, bilimin her alanında öncüdür. “Defter”lerinde yer alan krokiler ve notlar, olağanüstü çalışmalarının kanıtlarıdır. Bilgisi, doğaya ilişkin gözlem ve deneye dayanır. Yukarıda sözü edilen bilim dallarından başka, astronomi, botanik ve biyoloji ile de ilgilenen bilgin, cesetleri kesip inceleyerek anatomi alanındaki bilgileri de geliştirdi. Optikte ve mekanikte perspektifi, ışığı ve hareketi inceledi.
Üçüncü Leonardo: Mühendis ve Mucit
Teknik alanda yaptığı yenilikler sayılamayacak kadar çoktur, çağdaşlarınca pek az yararlanılan birçok makine projesi yapmıştır. El arabası, zırhlı savaş aracı ve tırtıllı taşıtlar onun eseridir. On kadar silâh ve makinenin de kuramsal planını yapmıştır: uçan makineler (uçağın ve helikopterin atası), su altında gidecek makineler (perdeli ayaklar, dalgıç elbiseleri, denizaltılar) gibi. Taşınabilir evler fikri de onundur; ayrıca birçok alet düşünmüştür: krikolar, pompalar, saatler v.b. Tarihte, yaşamı boyunca bunca şey öğrenmiş ve keşfetmiş insan pek azdır.

İktisat Kongresi Sergisi’nden alınan ilham ile dört yıl sonra 4 Eylül 1927’de Mithat Paşa Sanat Mektebi’nde Dokuz Eylül Sergisi açıldı. 12.000 m² kapalı ve 13.000 m² açık bir alanda açılan bu sergiye, 195 Türk firması, 71 Ticaret Odası, borsalar, resmi ya da yarı resmi kuruluşlar ile Polonya, Almanya, Rusya, Amerika, İngiltere, İtalya, Fransa, İsviçre ve Macaristan’dan 72 firma olmak üzere toplam 338 firma katıldı. Bir yıl sonra yine aynı mekanda açılan İkinci Dokuz Eylül Sergisi ise bir öncekine göre gerek katılımcı gerekse ziyaretçi sayısı açısından daha başarılı geçti.

1929’daki Dünya Buhranı’nın Türkiye’deki etkileri 1930-1932 yılları arasında ciddi bir iktisadi krize dönüştü ve bu yıllarda Dokuz Eylül Sergileri açılamadı.

1933 yılında ulusal mahiyette hazırlanan ve “Dokuz Eylül Panayırı” adını alan üçüncü sergi, panayır için özel olarak hazırlanan Cumhuriyet Meydanı’ndaki alanda açıldı. 1934 ve 1935 yıllarında ise Dokuz Eylül Panayırı uluslar arası bir mahiyet kazanarak, “Arsıulusal İzmir Panayırı” adı ile yine aynı alanda açıldı.

1936 yılındaki panayırın, yangın alanında oluşturulması düşünülen Kültürpark’ta açılmasına karar verildi. Bu amaçla 1935 panayırı kapanır kapanmaz yoğun olarak faaliyete geçilerek 01 Ocak 1936’da Kültürpark’ın temeli atıldı. Böylelikle 1936’da altıncısı düzenlenen panayır, “Arsıulusal İzmir Fuarı” adı ile 360.000 metrekarelik Kültürpark’taki yeni yerinde Başbakan İsmet İnönü tarafından 01 Eylül’de görkemli bir törenle açıldı.
Fuar kapandıktan sonra ve 1937 yılı boyunca Kültürpark’ın hazırlık çalışmalarına devam edildi. Bir yandan Sağlık Müzesi inşaatı sürerken diğer yandan Paraşüt Kulesi yapılıyor, Fuar alanındaki pavyonların çevresinde belediye tarafından yollar, havuz, gazino ve bahçeler hazırlanıyordu.

20 Ağustos 1937’de fuar “ İzmir Enternasyonal Fuarı” adını alarak, dönemin Ekonomi Bakanı Celal Bayar tarafından açıldı. 20 Ağustos 1939’da yine parlak bir törenle açılan dokuzuncu İzmir Enternasyonal Fuarı, tam on üçüncü gününde ne yazık ki tüm dünyayı derinden sarsacak olan bir olayın başlangıcına tanık oldu: 01 Eylül’de Almanya’nın Polonya’ya saldırması ile İkinci Dünya Savaşı başladı.

1940 ve 1941 yıllarında İkinci Dünya Savaşı dünyada tüm hızıyla devam ediyor, her geçen gün yeni bir cephe açılıyordu. Dünyada böylesi sıcak gelişmeler yaşanırken 1940 ve 1941 yıllarında İzmir Enternasyonal Fuarı uluslar arası özelliğini koruyarak açılmaya devam etti. Ancak İkinci Dünya Savaşı’nın sürmesi nedeniyle 1942 yılında hükümet kararıyla İzmir Enternasyonal Fuarı açılamadı. Fuar döneminde İzmir’e alışık olduğu ziyaretçi akınını sağlamak üzere bu kez “Kültürpark Eğlenceleri” hazırlandı.

1943 yılında tekrar uluslar arası mahiyette açılan İzmir Fuarı, 1944 yılında milli mahiyette açıldı. Ne yazık ki savaşın tüm dünyada ve ülkemizdeki olumsuz etkilerinin sürmesi nedeniyle 1945 ve 1946 yıllarında da İzmir Fuarı’nın yine milli mahiyette açılmasına karar verildi. İzmir Fuarı tekrar uluslar arası özelliğine 1947 yılında kavuşabildi. 1948 yılında İzmir Enternasyonal Fuarı, Uluslararası Fuarlar Birliği’ne (UFI) üye oldu.

1950’li yıllardan itibaren günümüze kadar kesintisiz bir şekilde açılmaya devam eden İzmir Enternasyonal Fuarı, bu yıl 76. kez kapılarını açacak olmanın mutluluğu ve gururunu yaşıyor.

İZFAŞ Kısa Tarihçe: İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı Fuarcılık çalışmaları 1990 yılı’ na kadar “İzmir Büyükşehir Belediyesi Fuarlar ve Turizm Müdürlüğü” tarafından yürütülmüştür. İzmir Enternasyonal Fuarı ve ihtisas fuarlarını daha çağdaş ve modern yapıya dönüştürmek amacıyla, İzmir Büyükşehir Belediyesi önderliğinde, Türkiye Odalar ve Borsalar birliği, Ege Bölgesi ve Sanayi Odası, Ege İhracatçılar Birliği, İzmir Ticaret Odası ve İzmir Ticaret Borsası ortaklığı ile 7 Şubat 1990 tarihinde yeni bir örgütlenme kurulmuştur. İzmir’i “Fuarlar ve Kongreler Kenti” yapmak amacıyla yola çıkan uluslararası bu kuruluş kısa adı ile İZFAŞ’tır.

 ABD’de 24 Haziran’da satışa sunulan iPhone 4, Turkiye’de 20 Eylul’den itibaren hem kontratlı hem de peşin fiyatla satılacak.

Vodafone ve Turkcell’in İphone tanıtımlarına 17 Eylul’de başlayacağı, 20 Eylul’den itibaren de satışlara başlayacağı ileri suruluyor. İki firma da birbirlerinden tarihleri sır gibi saklamaya çalışıyor. iPhone 4′u Vodafone ve Turkcell dışında Aveada satışa sunmak için çalışmalarını yurutuyor. Ancak henuz net bir sonuç yok.

Apple CEO’su Steve Jobs tarafından tanıtılan iPhone 4, yeni tasarımında yeni HD video çeken kamerası ve Wifi uzerinden göruntulu konuşmayı sağlayan uygulamasıyla dikkat çekiyor. 16 GB depolama kapasitesi ile ABD’de 199 dolara kontratlı olarak satılan iPhone 4, antenindeki sorunlar yuzunden tartışmalara neden olmuştu. Samsung Apple’ın yeni urunleri karşısında boş durmuyor. Hem iPhone hem de iPad’e rakip olacak. 4 inç ekrana sahip Samsung Galaxy S Android işletim sistemi ile dikkat çekiyor. 5 megapiksel kamerası ve hassasiyeti artırılmış ekranı ile dikkat çekiyor. Samsung aslında Apple’ın iPhone ve iPad’de kullandığı depolama ve göruntuleme teknolojilerinin de sahibi. Samsung’un yeni Tablet bilgisayarının göruntuleri deinternetsitelerine sızdı. Samsung Galaxy S’in de Turkcell tarafından satışa sunulması bekleniyor.

GSM operatörleri cep telefonu kampanyalarını faturalı abone sayısını artırmak için yapıyor. Özellikle tuketicinin yoğun ilgi gösterdiği marka ve modeller konusunda rekabet ilk dağıtan olmak için yapılıyor. Turkiye’ye ilk olarak bireysel ithalatla giren iPhone, Turkiye’de ikinci kuşak modeliyle resmi olarak satıldı. iPhone 3G S modeliyle video çekmeye de başlayan telefon rakiplerine göre fonksiyon olarak gerisinde kalsa da, uygulamalar, basit kullanım ve tasarımı ile dokunmatik telefonlarda değişimi yaratan telefon oldu.

UEFA AVRUPA LİGİ

SÜPER LİG

ŞAMPİYONLAR LİGİ

UEFA AVRUPA LİGİ

ŞAMPİYONLAR LİGİ

İşte Milli Eğitim Bakanlığı’ndan yapılan basın açıklaması

BASIN AÇIKLAMASI

Bilindiği üzere 2010 Ağustos ayında Bakanlığımıza bağlı eğitim kurumlarının öğretmen ihtiyacını karşılamak amacıyla, 18-27 Ağustos 2010 tarihleri arasında 96 branşta, ilan edilen 30.000 öğretmen kadrosuna, KPSS puan üstünlüğü esas alınarak 31 Ağustos 2010 tarihinde elektronik ortamda atama yapılacağı duyurulmuştur.

Başvurunun devam ettiği süreçte yazılı ve görsel basında 2010 KPSS sınavında usulsüzlükler yapıldığına ilişkin haberlerin yer alması üzerine ÖSYM Başkanlığınca sınavla ilgili yapılan değerlendirmelerde; mevcut bilgi ve belgelerde 2010 – KPSS Eğitim Bilimleri sınavında usulsüzlük yapıldığına ilişkin kesin bir bulguya rastlanmadığı, konunun Cumhuriyet Savcılığına intikal ettiği, ancak sınavın tümüyle iptal edilmesine gerektirecek bir durumun oluşmayacağı kanaati belirtilmiştir.

Bu değerlendirmeler çerçevesinde yeni eğitim- öğretim yılının 20 Eylül 2010 tarihinde başlayacağı, eğitim öğretim çalışmalarının aksamaması, öğretmen ihtiyacı ve atama bekleyen öğretmen adaylarının durumu dikkate alınarak; söz konusu duyuruya ilişkin işlemlerin sonuçlandırılacağı kamuoyu bilgisine sunulmuştu.

Ancak sınava ilişkin yapılan ihbar ve şikâyetler hakkında Cumhuriyet Başsavcılığınca açılan soruşturmanın yanısıra Yüksek Öğretim Denetleme Kurulu Başkanlığınca da kapsamlı bir soruşturma başlatılmıştır. YÖK Denetleme Kurulu Başkanlığınca henüz soruşturma tamamlanmamakla birlikte, hazırlanan 30.08.2010 tarihli soruşturma ön raporunda ulaşılan deliller neticesinde; sınavın bütünlüğünü etkileyebilecek bir durumun ortaya çıkma ihtimali belirtilmiştir şeklinde açıklama yapıldı.

Başvuruda bulunan öğretmen adayları açısından telafisi güç hukuki ihtilafların yaratılmaması amacıyla durum netleşinceye kadar öğretmen atamalarının ileri bir tarihe ertelenmesi uygun bulunmuştur. Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Basın ve Halka İlişkiler Müşavirliği

Milli Bakanı Nimet Çubukçu ve YÖK Başkanı Yusuf Ziya Özcan’ın Milli Eğitim Bakanlığı’ndaki görüşmeleri devam ederken bakanlıktan yazılı bir açıklama yapıldı.

Açıklamada şöyle denildi:

“Mevcut bilgi ve belgelerde 2010 KPSS eğitim bilimleri sınavında usulsüzlük yapıldığına ilişkin kesin bulguya rastlanmadığı, konunun Cumhuriyet Savcılığına intikal ettiği, ancak sınavın tümüyle iptal edilmesini gerektirecek bir durumun oluşmayacağı kanaati belirtilmiştir. YÖK Denetleme Kurulu Başkanlığınca henüz soruşturma tamamlanmamakla birlikte, hazırlanan soruşturma ön raporunda ulaşılan deliller neticesinde sınavın bütünlüğünü etkileyebilecek bir durumun ortaya çıkma ihtimali belirtilmiştir. Durum netleşinceye kadar öğretmen atamalarının ileri bir tarihe ertelenmesi uygun bulunmuştur.”

YÖK BAŞKANI MEB’DE

- Milli Eğitim Bakanı Nimet Çubukçu ile YÖK Başkanı Prof. Dr. Yusuf Ziya Özcan, Milli Eğitim Bakanlığında bir araya geldi.

Özcan, bugün KPSS-2010 ile ilgili iddialar konusunda yoğun bir çalışma temposu geçirdi.

YÖK Denetleme Kurulu Başkanı Mustafa Solak ve YÖK üyeleriyle YÖK’de toplantı yapan Özcan, denetleme Kurulunun iddialara ilişkin soruşturma raporunu inceledi.

Özcan, daha sonra Milli Eğitim Bakanı Nimet Çubukçu’yu makamında ziyaret etti.

YÖK Başkanı Özcan, Bakanlıkta bulunduğu sırada Milli Eğitim Bakanı Çubukçu, Bakanlıktan ayrıldı ve yaklaşık 1,5 saat sonra yeniden Bakanlığa geldi.

Çubukçu, burada gazetecilerin, ”YÖK Başkanı Özcan size KPSS ile ilgili YÖK Denetleme Kurulunun hazırladığı raporu sundu mu?” sorusuna ’1 saate kadar yazılı açıklama yapacağız’ yanıtını verdi.

Pisagor bilimi, bilim için düşünüyor, bilimin uygulamaları onu ilgilendirmiyordu. Bu nedenle ‘bilgi seven’ anlamındaki ‘filozof sözcüğünü ilk olarak o kullanmıştır. Pisagor tüm evrenin sayılar ve aralarındaki ilişkilere göre kurulduğuna inanıyordu.

Pisagor’un müziğin içindeki matematiği bir demirci dükkanının önünden geçerken keşfettiği rivayet edilir. Demirci ustasının, demir döverken kullandığı aletlere göre değişik sesler çıkarması Pisagor’un ilgisini çekmiş, dükkanı kapattırarak ustaya çeşitli aletler kullandırmış, çıkan sesleri incelemiş ve kayıtlar almış.

Batı müziği 9. yüzyılın başına kadar notalamadan habersizdi. Eserler kulak yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılıyor, bu arada değişime uğruyor, zamanla unutulabiliyordu. 9. yüzyılın ikinci yarısında ilk notalama sistemi ortaya çıktı.

Arezzo’lu Guido’nun (Gui d’Arezzo) notalama sisteminin seslerin yüksekliğini kesin olarak belirtmeye başlamasıyla büyük bir ilerleme kaydedildi. 11. yüzyılda notaların üzerine dizildiği beş çizgiden oluşan “porte”nin kullanılmasıyla notaların yüksekliği (do, re, mi,….) ve süresi (birlik, ikilik, dörtlük,….) kesin biçimde belirlenebilir hale geldi.

Aslında müziğin dört parametresi vardır: Yükseklik, süre,şiddet ve tını. Bunlardan ilk ikisi zamanla genel kabul gören bir takım işaretler sayesinde kağıt üzerine dökülebilmiş,şiddet ve tını ise notanın yanında ek kelimelerle belirtilmişler ve kısmen de yoruma açık bırakılmışlardır.

Çeşitli sesleri belirtmek ve bunların birbirlerine karışmasını önlemek için sesleri temsil eden notalara özel isimler verildi. Do, re, mi, fa, sol, la, si.İngilizce’de ve Almanca’da ise notalar harflerle gösterildi(C=do, D=re, E=mi, F=fa, G=sol, A=la, B=si-ing.-, H=si-alm.-).

Nota isimlerinden ‘do’nun önceki ismi ‘ut’ idi. Sesli harfle başlayan bu isim, notaları sırayla söylerken tutukluk yaptırdığından 12. yüzyılda ‘do’ olarak değiştirildi. Almanya ve bazı ülkelerde ‘ut’ hala kullanılır.

‘Si’ hariç diğer notaların isim babası Gui d’Arezzo’dur. Arezzo bu adları Aziz lohannes Battista ilahesindeki mısraların birinci hecelerinden alarak takmıştır. Yedinci notanın adı uzun zaman ‘B’ olarak kalmış, sonradan 13. yüzyılda Sanete lohannes kelimelerinin baş harflerinden meydana gelen ‘si’ adını almıştır.

Notalamanın keşfi ve gelişimi müzik pratiğine olağanüstü bir gelişme ortamı yaratmıştır. Notalama, icracıyı ezberden kurtararak hem müzik parçalarının uzamasına hem de çeşitli dönemlere ve ülkelere ait notalanmış eserlerin katılmasıyla repertuarın zenginleşmesine ve çeşitlenmesine imkan vermiştir. Nota sayesinde bir müzisyen bilmediği bir müzik parçasını icra edebilmek için tek başına yeterli bir hale gelmiştir.

İngiltere’de uluslararası çocuk pornosu şebekesinin başındaki Ian Green tutuklandı. Green’in sosyal paylaşım sitesi Facebook’tan 100 bin çocuk pornosu fotoğrafı paylaştığı ortaya çıktı.

Green, 1 Ocak 2008 ve 10 Mayıs 2010 tarihleri arasında korkunç fotoğrafları dağıtmak, oluşturmak ve bulundurmakla ilgili 24 suçlamayı kabul etti.

45 yaşındaki Green’in bu fotoğrafları ve videoları dağıtmak için 11 ayrı Facebook hesabı kullandığı ortaya çıktı. Green’in fotoğrafları MSN ve e-posta aracılığıyla paylaştığı da belirlendi.

Fotoğrafların Avustralya’daki bir hesaptan İngiltere’deki bir Facebook kullanıcısına gönderildiğinin tespit edilmesi uzerine uluslararası bir soruşturma başlatılmıştı. Polis, bu şebekenin içine sızdı ve Green’e ulaştı. Green’in temas kurduğu diğer kullanıcıların Green’in ‘guvenini’ kendilerine ait fotoğrafları göndererek kazandığı kaydedildi. Polis bu kullanıcıların da müsadei surerken, Green’in evine yapılan baskın da ‘muazzam miktarda veri’ ele geçirildi. ABD, Kanada, Almanya, İsviçre ve Guney Afrika’da da bağlantılı operasyonlar gerçekleştirildi.

Daha önce bir yıl hapis cezasına çarptırılmış olan ve zaten cinsel suçlardan sabıkası bulunan Green’e sadece dört yıl hapis cezası verilmesi ise tepki çekti.

Facebook, çocukları korumak, polisi harekete geçirmek ve sitede çocuk pornosunu engellemek için sayfalara ‘panik duğmesi’ eklenmesini reddetmişti.

Sonuçlar için tıklayınız…

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), yarın 30 bin öğretmen atayacak.

Milli Eğitim Bakanı Nimet Çubukçu’nun yarınki programında, saat 10.00′da 30 bin kadrolu öğretmen ataması yer alıyor.

Atamalar, MEB Başöğretmen Salonu’nda bilgisayar kurasıyla gerçekleştirilecek. Adaylar, atama sonuçlarını MEB’in, http://personel.meb.gov.tr adresli internet adresinden öğrenebilecek.

Bir buçuk aydır çok sıcak ve bunaltıcı günler yaşayan Türkiye, çarşamba günü oldukça serinleyecek.

Yağmur yarın akşam önce Trakya’da başlıyor. Gece yarısı tüm Marmara, İzmir, Manisa ve Kütahya’da gökgürültülü sağanak yağmur alacak. Yağış, Çarşamba gündüz saatlerinde Karadeniz ve Ankara’ya ulaşacak.

İstanbul’da hava yarın gündüz açık ve sıcak, gece ise gökgürültülü sağanak yağmur var. Çarşamba günü sıcaklık İstanbul’da 20 dereceye inecek. Perşembe yağış yok ama hava serin. Ankara yarın sıcak, çarşamba günü yağmur var, hava 7 derece birden serinleyecek. İzmir bir buçuk ay aradan sonra ilk kez bu kadar serinleyecek, yarın geceyarısı sağanak yağmur başlıyor, sıcaklık çarşamba günü 27 derece.

Yağmurun Sakarya, Zonguldak, Kastamonu, Sinop arasında bir ara çok kuvvetli yağması beklendiğinden su baskını tehlikesi var. Yağış anında fırtına da bekleniyor, yıldırım düşme riski de bulunuyor.

En iyi Komedi Dizisi:
Modern Family

En İyi Drama Dizisi:
Mad Men

Komedi dalında en iyi yönetmen:
Glee – Pilot – Director’s Cut -Ryan Murphy, Yönetmen

Komedi dalında en iyi kadın oyuncu:
Edie Falco, – Jackie Peyton – Nurse Jackie

Komedi dalında en iyi erkek oyuncu:
Jim Parsons,- Sheldon Cooper – The Big Bang Theory

Komedi dalında en iyi yardımcı kadın oyuncu:
Jane Lynch, – Sue Sylvester – Glee

Komedi dalında en iyi yardımcı erkek oyuncu:
Eric Stonestreet, – Cameron Tucker – Modern Family

Komedi dalında en iyi senaryo:
Modern Family – Pilot ABC – Steven Levitan, Senarist; Christopher Lloyd, Senarist

Drama dalında en iyi senaryo:
Mad Men – Shut The Door. Have A Seat. – Matthew Weiner, Senarist; Erin Levy, Senarist

Drama dalında en iyi yönetmen:
Dexter – The Getaway – Steve Shill, Yönetmen

Drama dalında en iyi yardımcı kadın oyuncu:
Archie Panjabi, – Kalinda Sharma – The Good Wife

Drama dalında en iyi yardımcı erkek oyuncu:
Aaron Paul, – Jesse Pinkman – Breaking Bad

En iyi eğlence programı:
The Daily Show With Jon Stewart – Comedy Central

En iyi TV dizisi:
Temple Grandin

Eğlence programı dalında En İyi Yönetmen:
Saturday Night Live – Host: Betty White – Don Roy King, Yönetmen

En iyi reality show, yarışma programı:
Top Chef – Bravo

En İyi Mini Dizi:
The Pacific

Mini dizi dalında en iyi kadın oyuncu:
Claire Danes, – Temple Grandin

Mini dizi dalında en iyi erkek oyuncu:
Al Pacino, – Dr. Jack Kevorkian – You Don’t Know Jack

Böylece daha önce kısmen yasaklanan asbest kullanımı tamamen yasaklı hale geliyor. Yeni uygulama ile Avrupa Birliği ile de tam uyum sağlanacak.

Yönetmelik değişikliğiyle, 31 Aralık 2010 tarihinden itibaren tüm asbest türlerinin çıkarılması, herhangi bir ürün üretiminde kullanılması, asbest içeren tüm ürünlerin piyasaya arzı yasaklanacak.

Çok iyi bir yalıtkan madde olan asbest çoğunlukla yapı malzemelerinde ve gemi yapımında kullanılıyor. Asbest solunum ya da içme suyu yoluyla vücuda girdiğinde başta kanser olmak üzere çeşitli hastalıklara yol açıyor.

Asbestin neden olduğu hastalıkların bazıları, akciğer zarları arasında sıvı toplanması, kireçlenme, akciğer zarı kalınlaşması ve akciğer dokusunda bağ dokusu oluşumu olarak sıralanıyor. Ayrıca ciltte yaralara da neden olabiliyor.

Asbestin çıkarılışı:
Krizotil, yeryüzüne yakın olan yumuşak serpentin kayaları arasında tabakalar halinde bulunur. Asbest filiz, kazılarak, ya da blok mağara açılarak elde edilir. Yeni bir yönteme göre de, bir kaya kütlesinin altı kazılır. Böylece kendi ağırlığı ile düşüp parçalanan filiz, bir oluktan akarak kamyonlara dolar. Öte yandan,yataydan dikeye kadar herhangi bir eğimle, zengin ama dar tabakalar halinde bulunan amfibollerin çıkarılmasında ise, yerin 300 metre kadar altına inmeyi gerektiren işlemler zorunlu olur.
Filizin yalnızca %10 kadarı gerçek asbesttir. Bazen uzun güzel damarlar elle bile kaldırılabilir, ama genellikle mekanik temizleme gerekir. Bu iş İçin„deği-şik büyüklükte tokmakları olan bir dizi kırıcı kullanılır ve lifler havayla emilerek alınır.

Asbestin kullanım alanları:
Temel maddesi asbest olan ürünler, uzun ve nitelikli liflerin, tıpkı yün ve pamuk gibi örülmesi ya da dokunmasıyla elde edilen asbest ipliğinden yapılır. Bu ürünler arasında yalıtıcı bantlar, giysiler, contalar, ambalaj malzemesi, halat ve gaz filtreleri sayılabilir. Ateşe dayanıklı eldivenler ve giysilerle,-yanmayan tiyatro perdeleri de bu yolla yapılır. Bu uygulamalarda malzeme, bazen tellerle güçlendirilmiş ya da grafit ve kauçuk emdirilmiş olabilir.
Kısa lifler (talaşlar), en eskisi ve en iyi bilineni asbest çimentosu olan karışık malzemelerde kullanılır. Asbest çimentosu, XIX. yüzyıl sonlarında Viyanalı bir kağıt ve tahta yapımcısı tarafından bulundu. Talaşa % 20 lif ve % 80 çimento eklenerek elde edilen bu güçlü madde, ilk kez, bir kenarı 40 cm olan kare biçimli düz levhalar halinde pazarlandı.

Lif ve çimento suda karıştırılarak, bir bulamaç hazırlanır. Bu karışım,hareketli bir kayış üzerine sıvanır ve suyu akıtılır. İnce kaplama daha sonra yeni tabakaların, oluşturulduğu döner bir silindir üzerine alınır; yeterince kalınlaşmca, henüz ıslak ve esnekken, istenen biçim verilir. Üç hafta kurumaya ve olgunlaşmaya bırakılır. Asbest çimentosu levhaları ateşe dayanıklı ve hava geçirmez olduğundan, yapılarda dış kaplama olarak yaygın biçimde kullanılır. Çeşitli maddelerin katılmasıyla ısı ve ses geçirmezlik gibi başka yararlı özellikler de kazandırılan asbest çimentosundan, tavan ve iç duvar kaplamalarında yalıtıcı tabaka olarak yararlanılır.
Asbestin başka bir kullanım alanım da basınçlı borular oluşturur. Günümüzde bunlar genellikle, dönen metal bir mil üzerine kalın bir tabaka halinde asbest bulamacı sıvanarak üretilir. Bulamaç, 5 metre kadar uzunlukta olabilen milin üzerine yapıştırılır ve bir uçtan kaydırarak alınıp fırında kurutulur.
Asbest lifleri aynı zamanda, pekiştirilmiş plastik yapımında cam yünüyle birlikte de kullanılır. Öteki tipik uygulamaları arasında ise BORU HATLARI’ndaki aşınmaya dayanıklı astarlar, kimyasal maddeler için depolama tankları ve otomobil parçalan için kırılmaz kalıplar sayılabilir. Atmosferi hızla geçen roketlerde gerekli olan ısı gömleği de, asbestli plastikten yapılmaktadır.

DGS Ek yerleştirme önceki yıllarda olduğu gibi 2010′da da yapılacak. 2010 DGS Ek yerleştirme tercihleri ÖSYM’nin takvimine göre 20 – 23 Ekim 2010 tarihleri arasında yapılacak.

2010-DGS Ek Yerleştirme tercihleri 20-23 Ekim 2010 tarihleri arasında alınacaktır. Tercihler aday tarafından, bireysel olarak internet aracılığıyla, TC kimlik numaraları ve şifreleri kullanılarak elektronik ortamda yapılacaktır. Şifresini kaybeden veya unutan adaylar yeni şifrelerini ÖSYM Sınav Merkezi Yöneticiliklerinden şahsen edinebilirler. Posta ile Merkezimize gönderilen veya elden verilen tercihler işleme alınmayacaktır.

2010-DGS Merkezì yerleştirmede bir yükseköğretim programına yerleştirilmiş olan adaylar ek yerleştirmede tercih yapma hakkına sahip değildir. Ek yerleştirmede tercih yapabilmek için, 2010-DGS’ye girmiş ve 2010-DGS merkezî yerleştirme ile hiçbir programa yerleştirilmemiş olmak gerekir. Bunun dışında aşağıdaki kurallar geçerli olacaktır:

a)Tablo-1’de yer alan yükseköğretim lisans programlarını; ilgili puanı hesaplanmış, önlisans mezuniyet alanı Tablo-3’e uygun tüm adaylar tercih edebilecektir.

b) Boş kalan kontenjanlara ek yerleştirme yapılırken, taban puan şartı aranmayacaktır.

c) Ek yerleştirmede adaylar en fazla 18 tercih yapabileceklerdir.

2010-DGS Ek Yerleştirmede, 2010-DGS Kılavuzunda yer alan ilke ve kurallar ile yükseköğretim programlarının koşul ve açıklamaları geçerli olacaktır. Adayların yükseköğretim programlarını tercihleri arasında gösterebilmeleri için bu programların koşullarını karşılamaları gerekir. 2010-DGS Ek Yerleştirme için ayrıca bir kılavuz hazırlanmayacaktır.

Ek yerleştirme sonuçları ÖSYM’nin internet sayfasında yayınlanacak, adaylara ek yerleştirme sonuç belgesi gönderilmeyecektir. Yükseköğretim programlarına yerleşen adayları gösteren fotoğraflı yerleştirme sonuçları, adayların yerleştirildikleri yükseköğretim programlarının bağlı olduğu üniversite rektörlüklerine ÖSYM tarafından elektronik ortamda gönderilecektir. Bir yükseköğretim programını kazanan adayların, sınav sonuçları açıklandıktan sonraki ilk üç mesai günü içerisinde yerleştirildikleri programa kayıtlarını yaptırmaları gerekmektedir.

İşte Türk Eğitim Sen’de Çıkan Haber:
Türk Eğitim-Sen, KPSS’de soruların sızdırıldığına ilişkin delillere ulaştı. Türk Eğitim-Sen Genel Başkanı İsmail Koncuk, sendika genel merkezinde basın toplantısı düzenleyerek, KPSS’de soruların sızdırıldığını belgesiyle ortaya koydu. KPSS’de soruların binlerce kişiye servis edildiğini söyleyen Koncuk, bu olayın ülkemizin içine sürüklendiği çürümüşlüğü, kokuşmuşluğu ortaya koyduğunu belirtti. KPSS’de hırsızlık olayının neredeyse savunulur hale geldiğini ifade eden

Koncuk, birtakım grupların kendi mensuplarına avantaj sağlamak için bu soruları ele geçirdiğini ve sızdırdığını söyledi. Hükümeti de eleştiren Koncuk, olayın üzerine gidilmediğini vurguladı ve “namussuzluk, hırsızlık yapanların yaptığı yanına kar kalıyorsa, Anayasayı kökten değiştirseniz hiçbir işe yaramaz” dedi.

“Ahlaksızlığı yapan ahlaksızdır, namussuzluğu yapan namussuzdur” diyen Koncuk, bu olayı yapanların özellikleri incelendiğinde hangi gruba mensup olduğunun ortaya çıkacağını söyledi.

Koncuk, soruların sızdırılması ile ilgili sendikamızın elinde bulunan CD’yi kamuoyuyla paylaştı. KPSS eğitim bilimleri sorularını içeren “PDF” formatındaki dosyayı gazetecilere gösteren Koncuk, dosyanın 5 Temmuz 2010′da saat 14.22′de oluşturulduğunu anlattı ve dosya tarihinin değiştirilmediğini, orijinal dosya üzerinde değişiklik yapılmadığını tespit ettiklerini söyledi.

Koncuk, sınavın 10 Temmuzda, eğitim bilimleri testinin de aynı gün öğleden sonra yapıldığını hatırlatarak, şöyle konuştu: “Bu dosya 5 Temmuzda oluşturuldu. Bu dosyada ne var? Dosya, sınavdan beş gün önce oluşturulmuş. Bu dosya bizim tespit ettiğimiz bir e-mail adresine gönderiliyor. O e-mail adresini hukuken suç olduğu için söylemeyeceğim. Ama bu bilgiyi ve o e-mail adresinin sahibini biz tespit ettik. Bu sorular o e-mail adresine gönderilmiş. Bu yüzde yüz. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nden 2007′de sınıf öğretmenliği bölümünden mezun olmuş bir KPSS adayına ait hotmail uzantılı bir e-mail bu. Bu kişi erkek ve doğum yeri İç Akdeniz’e doğru bir ilimizin ilçesi. Ayrıca sınavda tam puan da alamamış. Bu sorular, muhtemelen her il merkezindeki onlarca kişiye gönderildi ve onların e-mail adresinin üzerinden başkaları bu soruları aldı. Yani bir e-mail adresine sorular geliyor. Ben arıyorum birilerini ve ‘benim e-mail adresime gir şifresi de şu. Bu şifreden soruları al’ diyorum. Şöyle de olabilir. Bunların eğitim bilimleri sınavına ait olduğu da söylenmemiş olabilir. ‘Al bundan faydalan’ da denilmiş olabilir. Yani kopya olduğu anlaşılmasın diye. Bu da mümkündür.” Bu olayı tesadüfen yakaladıklarını dile getiren Koncuk, “İlleri aşmışız ilçelere kadar bu sorular servis edilmiş” dedi. Koncuk, bu bilgileri istendiği takdirde, savcılığa, YÖK Denetleme Kurulu’na ve Devlet Denetleme Kurulu’na vereceklerini söyledi.

Sendikamızın tespit ettiği dosyada yer alan soruların “ham” olduğunu, asıl sınavdakilerden ufak tefek farklılıklar gösterdiğini ve dosyada sınavdaki 4 sorunun bulunmadığını dile getiren Koncuk, “Bu durum, soruların daha baskıya girmeden, birilerinin eline geçtiğini, e-mail adreslerine servis edildiğini gösteriyor. Telefon trafiğiyle de belli gruplara servis edilmiş. Bunların kimlere servis edildiği teker teker ortaya çıkarılır. Bu soruların daha baskı aşamasına gelmeden sızdırıldığı ortada. Servis edilen sorularda 4 tanesi eksik. 62’inci 71’inci, 82’inci ve 117. soru yok. 82’inci sorunun yanında ‘boş’ yazıyor, 71’inci sorunun yanında ‘yok’ yazıyor, 117’inci sorunun yanında ise ‘bu yok’ yazıyor.

ÖSYM sınav kitapçığındaki sorular ile kişiye ulaştırılan sorular arasında ufak kelime farklılıkları var. Örneğin 10’uncu sorunun d seçeneğinde ÖSYM soru kitapçığında ‘Eleştirel düşünce’ yazarken, sızdırılan sorularda ‘Eleştirisel düşünme’ yazmaktadır.

30’uncu soruda c seçeneği ÖSYM’nin bastırdığı kitapçıkta ‘kullanılan programlarda içerik bilgisinin yeterli kalitede olmaması’ şeklindeyken; servis edilen sorularda c seçeneğinde “kullanılan programların içerik bilgisinin yeterli düzeyde olmaması” yazıyor.

Yine 30’uncu sorunun d seçeneğinde ÖSYM sınav kitapçığında ‘yazılmış programların yalnızca yazılım için seçilen bilgisayarla çalışabilir olması’ yazarken, servis edilen sorularda ‘yazılmış programların yalnızca yazılım için seçilen bilgisayarlarla çalışabilmesi’ olarak yazılmıştır.

40’ıncı soru ÖSYM sınav kitapçığında ‘Hasan ile Hüseyin saklambaç oynarken, okula yurtdışından yeni gelmiş, Türkçe konuşmakta güçlük çeken, saklambaç oynamak isteyen fakat çekindiği için bir köşede sessizce oturan Sibel’in onlara baktığını görürler. Sibel’in yanına gider ve onu oyuna katılmaya davet eder’ yazarken; sızdırılan sorularda; ‘Hasan ile Hüseyin saklambaç oynarken okula yurtdışından yeni gelmiş, Türkçe konuşmakta güçlük çeken, saklambaç oynamak isteyen fakat çekindiği için bir köşede sessizce oturan Sibel’in yanına gider ve onu oyuna katılmaya davet eder’ şeklinde yazılmıştır. Yani ÖSYM’nin bastırdığı kitapçıkta paragrafta değişiklik yapılmıştır.

46’ıncı soruda ÖSYM’nin sınav kitapçığında ‘ancak’ küçük harfle yazılırken, servis edilen sorularda ‘Ancak’ olarak yazılmış.

66’ıncı soruda ÖSYM’deki kitapçıkta 2 ve 3 kutucuk içinde yer alırken, servis edilen sorularda kutucuk içinde yer almamış.

67. soruda ÖSYM’nin sınav kitapçığında ‘aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir’ diye yazarken, servis edilen sorularda ‘aşağıdakilerden hangisinde eşleştirilmiştir’ şeklinde yazılmış.

72’inci soruda ÖSYM kitapçığında ‘Bebeklerin’ yazarken, sızdırılan sorularda ‘Bebeğin’ yazıyor.

84. sorunun d seçeneğinde ÖSYM soru kitapçığında ‘Gizil öğrenme’ yazarken, sızdırılan sorularda ‘Gizli öğrenme’ yazmaktadır.

74. sorunun c seçeneğinde ÖSYM kitapçığında ‘Ayırt etme’ yazarken, sızdırılan sorularda ‘Ayıt etme’ yazıyor.

104. soruda ÖSYM’nin kitapçığında ‘ bazı anne-babalar’ yazarken, sızdırılan sorularda ‘bazı ana babalar’ yazıyor.

105. sorunun e seçeneğinde ÖSYM’nin kitapçığında ‘yüksek’ yazılırken, servis edilen sorularda ‘yüksen’ yazılmıştır.

108. soruda ÖSYM’nin bastırdığı kitapçıkta ‘en fazladır’ yazarken, servis edilen sorularda ‘en yüksektir’ yazmaktadır. Öte yandan 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 65, 94, 96, 97, 105, 106, 107, 109, 110, 112, 113. sorular ÖSYM kitapçığında koyu renkte yazılırken, servis edilen soru kitapçığında koyu renkle yazılmamıştır.”

Devletin imkânlarının Türk Eğitim-Sen’in imkânlarından çok daha fazla olduğunu kaydeden Koncuk, “bunlar telefon görüşmelerinde dinlemeye takılmadı mı, yoksa dinleyeme takıldı da birileri tarafından gizlendi mi?” diye sordu.

Ellerindeki tüm bilgi ve belgeleri, e-mail adresini Ankara Cumhuriyet Savcılığı’na ileteceklerini söyleyen Koncuk, istenildiği takdirde Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kuruluna, YÖK Denetleme Kurulu’na ve ÖSYM’ye de göndereceklerini ifade etti.

ÖSYM Başkanı Ünal Yarımağan’ın “düzgün bir adam” olduğuna inandığını dile getiren Koncuk, “Ama Yarımağan’ın altında yüzlerce insan var. Onun için ÖSYM sınav sisteminin de bir mercek altına alınması, sorgulanması gerektiğini olaylar gösteriyor” dedi.

Taşköprü’de faaliyet gösteren bir pastane, vatandaşları sarımsaklı dondurma ile tanıştırdı.

Sarımsaklı dondurmayı vatandaşların hizmetine sunan pastane sahibi Bekir Çakaloğlu, “Yöremizde yetişen urunlerin tanıtılmasıyla ilgili eksikliği gördum. Nasıl hamsinin pilavı, çorbası, yemeği gibi urunler sunulabiliyorsa, ilçemmüsade en buyuk gelir kaynağı olan sarımsağı da daha cazip hale getirip ureticiye katma değer sağlamak amacıyla sarımsaklı dondurmayı piyasaya sunduk. Bu urun kısa surede vatandaşların beğenisini kazandı. Özellikle şehir dışından gelen vatandaşlar sarımsaklı dondurmaya ilgi gösteriyor” dedi.

Dünyaca ünlü Taşköprü sarımsağını sıra dışı ve guzel bir şekilde dondurma lezzetiyle sunan Çakaloğlu, şunları söyledi: “Bu kararı vermemde yıllardır yanımda çalışan Nail ustanın da sarımsak uretici olması etkili oldu. Tüm Taşköprülüler olarak geleneklerimize, göreneklerimize, örf ve adetlerimizle birlikte Taşköprü sarımsağımıza sahip çıkmalıyız.”

Bir süredir ünlü şovmen Mehmet Ali Erbil’in (53) Yeniköy’de bir genç kız ile görüntülendiği konuşuluyordu. Bu görüntüler, dün ilk kez ortaya çıktı. Magazin muhabiri Mustafa Deryahan’ın çektiği fotoğraflarda, Mehmet Ali Erbil ve genç bir kız aynı karede birbirlerinden uzaklaşırken görülüyordu. Ünlü şovmenin, bu görüntülerle ilgili olarak “O kız benim sadece arkadaşım. Aynı camianın içinde olduğu için tanıyorum. O gün tesadüfen karşılaştık, ayaküstü konuştuk. Sevgili değiliz” dediği öğrenildi. Bu fotoğraflarla ilgili olarak kendisine ulaştığımız Başak Bilginer ise “Ben derdimi kimseye anlatamıyorum, onunla bir ilgim yok. Mehmet Ali Erbil’in basın danışmanı Perim benim kuzenim oluyor. Perim sayesinde Mehmet Ali Erbil ile 7-8 ay önce tanışıp, hep birlikte yemek yemiştim. O gün de tesadüfen karşılaştık. Ayaküstü konuştuk, yürüdük. Zaten benim yanımda arkadaşlarım da vardı, çantamı da onlara bıraktım” dedi. Başak Bilginer, “Ele ele yürüyorlardı” iddiasına ise şu yanıtı verdi:

“İlk karşılaştığımızda böyle bir şey olmuş olabilir. Çünkü birbirimizin elini sıkıp, selamlaştık. Dediğim gibi kendisiyle çok basit bir tanışıklığımız var. Böyle bir konuyla gündeme gelmeyi istesem kendi reklamımı çoktan yapardım. Ama ben liseyi yeni bitirmiş üniversiteye giden bir insanım. Boş zamanlarımda diksiyon kursuna gidiyorum, resim yapıyorum. Ayrıca benim babam bile Mehmet Ali’den küçük. Daha bu fotoğrafları babam görmedi, umarım da görmez, çünkü fazlasıyla sinirli bir insandır.“

Kaynak: Vatan Gazetesi

KARACİĞER BİYOPSİSİ VİDEOSU:

Bir hastanede vücudun herhangi bir kısmından bir doku çıkarıldığında, en ayrıntılı bir şekilde incelenmek üzere hemen laboratuara gönderilir. Doku özel eriyiklerle işlenir ve paratinin içinde saklanır. Sertleştikten sonra, ince dilimler halinde kesilir. Uzman pataloglar bu kesil­miş parçalan mikroskop altında inceleyip habis hücreler ararlar. Bunlar bulunursa, patalog, kanserin derecesini tesbit edip cerrahın ve hekimin yapacağı tedaviye yar­dıma olabilirler.

Yakın zamana kadar vücut dokularından parça alınması için açık cerrahi yöntemler yaygın olarak kullanılmıştır ve halen de kullanılmaktadır. Ancak son yıllarda görüntüleme yöntemlerinin gelişmesiyle açık biyopsilerin bir kısmının yerini çeşitli iğneler kullanılarak yapılan biyopsiler almıştır.

İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB veya FNAB)
Çeşitli radyolojik görüntüleme yöntemleri (ultrason, tomografi, mammografi, MR gibi) rehberliğinde biyopsi alınacak kitle veya organın içine gönderilen bir iğne yardımıyla hücre alınması işlemidir. Günümüzde en çok kullanılan biyopsi yöntemlerinden birisidir. Özellikle vücut yüzeyine yakın kitlelerde ve ultrason eşliğinde yapılanları çok sık kullanılır (meme kitleleri, tiroid bezi nodülleri gibi). Çoğunlukla anestezi gerektirmez, hasta biyopsiden hemen sonra günlük yaşantısına dönebilir, alınan hücrelerin incelenmesi çok kısa sürede tamamlanabilir. Doğru yerden biyopsi alınamama veya alınan materyalin tanı için yetersiz kalması gibi dezavantajları vardır.

Core (kor) Biyopsi, Kesici veya Kalın İğne Biyopsisi
Çeşitli radyolojik görüntüleme yöntemleri (ultrason, tomografi, mammografi, MR gibi) rehberliğinde biyopsi alınacak kitle veya organın içine gönderilen kesici bir iğne yardımıyla doku alınması işlemidir. Bu biyopsi için özel biyopsi tabancaları kullanılır. Genellikle lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) ile yapılır. Hasta biyopsiden hemen sonra günlük yaşantısına dönebilir. Alınan doku miktarı ince iğne biyopsisine göre daha fazla olduğu için patolojik inceleme daha detaylı yapılabilir. Yetersiz materyal gelme olasılığı yok gibidir. Ancak yanlış yerden doku örneği alınma olasılığı bu tip biyopside de mevcuttur. Kullanılan iğne daha kalın ve kesici özellikte olduğu için uygulanan dokunun özelliğine göre ince iğne biyopsisine göre kanama, delinme gibi komplikasyonların görülme olasılığı daha fazladır.

Açık (cerrahi) biyopsi
Bir cerrahi uzmanı tarafından, biyopsi alınacak kitle veya organa operasyon ile ulaşıp cerrahi yöntemle incelenecek parçanın alınması işlemidir. Lokal veya genel anestezi altında yapılabilir. GÖzle görülerek örnek alındığı için yanlış yerden veya yetersiz örnek alınması olasılığı yok gibidir. Patolojik inceleme tüm detayıyla yapılabilir. Açık biyopsi şu durumlarda tercih edilir:

•Görüntüleme yöntemleri eşliğinde ulaşılamayan veya görülemeyen kitlelerde
•İğne biyopsilerinin riskli olacağı durumlarda
•Biyopsi sonucuna göre operasyonun (ameliyatın) devam etme olasılığının bulunduğu durumlarda (frozen)
•Kitlenin başka bir cerrahi operasyon sırasında farkedilmesi durumunda
•Teknik olanakların iğne biyopsilerine izin vermediği durumlarda
•Daha önce iğne biyopsisi yapılıp tanı konamayan durumlarda.

Kısa Süreli Hafızanın Aşırı Kullanılması

İnsanda üç çeşit hafıza bulunuyor: duyusal hafıza, kısa süreli hafıza ve uzun süreli hafıza. Duyusal hafıza duyu organlarımıza ilişkin hafızamızdır ve veriler ilk önce buraya gelir. Yolda yürürken duyduğumuz sesler, gözümüze ilişen tüm görüntüler anlık olarak bu hafızada kaydedilir. Eğer biz, bu seslerden ve görüntülerden birine dikkat etmeye başlarsak bu veri kısa süreli hafızaya alınır. Burada bilgiler 7-8 saniye civarında tutulur ve sonra unutulur. Kısa süreli hafızaya alınan bir bilgi tekrar edilip resim, duygu ve seslerle renklendirilirse uzun süreli hafızaya alınır.

Büyükşehirlerde yaşayan bizler sokağa adımımızı atar atmaz uyarıcı akınına maruz kalıyoruz. Arabaların çıkardığı ses, çevremizdeki tabelalar, yanımızdan geçenlerin konuşmaları, etrafımızda çalışan insanlar hepsi hafızamıza veri ulaştırıyor. Hafızamıza o kadar çok veri ulaşıyor ki, evimizden çıkıp işimize varana kadar binlerce tabela okuyor, nice yüzlere ve seslere şahit oluyoruz. Ama bunların hiçbiri aklımızda kalmıyor. Kalmasına da gerek yok zaten. Ancak kısa süreli hafızamıza bu kadar çok veri giriş çıkışı iki şekilde bizde unutkanlığa sebep oluyor:

Birincisi, gereksiz birçok veri girişi kısa süreli hafızamızı yıpratıyor. Bu durum bize gelen verileri sağlam bir şekilde kaydetmede zorluk çıkarıyor ve sonunda unutkanlık baş gösteriyor. Eskilerin “mezar taşı okumayın, unutkan olursunuz” demelerindeki sebep sanırım kısa süreli hafızanın gereksiz bilgilerle kullanılıp yıpratılmamasıdır.

İkincisi, kısa süreli hafızaya giren ama buradan uzun süreli hafızamıza aktarılmayan veriler bizde bir alışkanlık oluşturuyor: Bilgileri kısa süreli hafızaya alıp uzun süreli hafızaya aktarmama alışkanlığı. Bu alışkanlık neticesinde uzun süreli hafızaya aktarmamız gereken verileri oraya aktaramıyoruz. Birisi ile tanıştığımızda onun ismini hemen unutmamızın nedeni o ismi sadece kısa süreli hafızamıza alıp uzun süreli hafızaya aktarmama alışkanlığıdır.

Uzun Süreli Hafızanın Çok Az Kullanılması

Günlerimizi öyle bir şekilde yaşıyoruz ki, uzun süreli hafızamızı neredeyse hiç kullanmıyoruz. İşyerimizde yaptığımız işler otomatikleşmiş durumda ve uzun süreli hafızamızın kullanımını gerektirmiyor. Eve geldiğimizde ise televizyonun başına geçiyoruz ve yine hafızamızı kullanmıyoruz. Telefon numaralarını da artık hafızamıza almıyoruz çünkü cep telefonlarımız var. Az kitap okuduğumuz için oradaki bilgileri hatırda tutmak gibi bir gayretimiz de maalesef yok. Güzel söz ve şiir ezberleme alışkanlığı ise artık günümüzde demode. Kısacası gelişen teknoloji ve değişen kültür hafıza yetimizin kullanımını o derece azalttı ki, kullanamadığımız hafızalarımız paslandı ve artık çalışamaz oldu.

Yapılan araştırmalar gösteriyor ki, eğitim seviyesi arttıkça kişinin alzheimer hastalığına yakalanma riski azalıyor. Yani kitapla, bilgiyle muhatap olan ve çok öğrenen kişilerin hafızası daha sağlam kalıyor.

Eğitimde Sadece Sol Beynin Kullanımına Yönelik Program Uygulanması
Çoğumuzun bildiği bir gerçek var: Beynimiz sağ ve sol olmak üzere iki yarım küreden oluşuyor. Bu yarım küreler “lob” olarak adlandırılıyor ve her birisinin farklı görevleri bulunuyor. Sol lob, konuşma, matematiksel işlemler, diziler, sayılar ve analiz gibi konularda çok üstündür ve mantıklı ve doğrusal çalışmaktadır. Sağ lob da, ritim, hayal kurma, renkler, boyut, hacim, müzik gibi fonksiyonlarda etkin olmaktadır.
Araştırmalar göstermiştir ki, sağ lobu alınan kişilerde hatırlama yetisi oldukça zayıflamaktadır. Çünkü tek başına resim ve şekil olmadan sol beynin olayları hatırlaması çok zordur.
Maalesef ülkemizdeki eğitim sistemi öğrencilerin sol lobuna hitap etmektedir. Dersler sadece sözlü olarak mantıksal bir örgü içerisinde aktarılmaktadır. Bunun neticesinde ise sağ beyin fonksiyonları atıl kalmakta ve sağ beynin gelişimi az olmaktadır.

Oksijensiz Ortamlar

Beynimizin ağırlığı vücut ağırlığımızın %2’si kadardır. Yani ortalama 1,5-2 kg ağırlığındadır. Ve beynimizin sağlıklı çalışabilmesi için gerekli olan en temel madde oksijendir. Hatta diyebiliriz ki beynimiz tam bir oksijen canavarıdır. Öyle ki vücut ağırlığımızın %2’sini teşkil eden beynimiz, vücudumuzun aldığı oksijenin %20-25′ini kullanır. Kısacası yeteri kadar oksijen alınmadığında beynimizin fonksiyonları önemli ölçüde yavaşlar ve zayıflar. Ve bu durum hafıza merkezimizi etkiler. Büyük şehirlerde ev, araba ve ofis gibi kapalı mekânlarda hayatını sürdüren bizler yeteri kadar oksijen alamamaktayız. Bu durum beyin fonksiyonlarımızı ve dolaylı olarak da hafıza yetimizi etkilemektedir.

Cinsel Faktörler

Amerika’da yapılan bazı araştırmalarda aşırı ve sürekli cinsel uyarılmanın unutkanlığa sebep olduğu saptanmıştır. Cinsel uyarılma sonrasında parasempatik sinir sistemimiz aşırı bir şekilde uyarılır. Bunun neticesinde aşırı bir şekilde seks hormonları üretilir. Aşırı hormon üretimi ise beyin ve böbreküstü salgı bezlerinin aşırı bir şekilde çalışmasına sebep olur. Neticede beynimiz ve vücut fonksiyonlarımız aşırı sempatik hale gelir ki bu durum beynimize zarar verir ve unutkanlığa sebep olur.

Güçlü Bir Hafızaya Nasıl Sahip Olabilirim?

- İlk olarak kısa süreli hafızamıza aşırı veri giriş çıkışını engellememiz gerekiyor. Yoldaki tabelaları, reklam panolarını okumaktan vazgeçip elimizde bulundurduğumuz bir kitabı okumak en güzeli.
- Uzun süreli hafızamı geliştirmek amacıyla her gün bir söz ya da bir şiirden bir parça ezberleyebiliriz. Hafızamızın zindeliğini koruması açısından bu çok önemli. Yine sevdiklerimizin telefonun cep telefonumuza kaydetmenin yanında aklımıza kaydetmeyi de alışkanlık haline getirmek faydalı olacaktır.
- Sağ beynimizi geliştirecek etkinliklerde bulunmak güçlü hafızanın en önemli formüllerinden biri. Bu konu başlı başına bir konu olduğu için ayrıntılı bilgiyi kitaplardan ya da internet sitelerinden bulabilirsiniz.
- Bol oksijen alabileceğimiz ortamlarda bulunmak beynimizin sağlıklı çalışması açısından çok önemli.
- Depresyondan ve kaygıdan uzak bir hayat yaşamaya çalışmak hem unutkanlığa hem de sağlıklı bir hayata kapı açan en önemli anahtar olduğunu zaten hepimiz biliyoruz.
- Alkol ve sigara beyinden ciddi hasarlara yol açtığı için bu maddelerden oldukça uzak durmak en iyisi.

23 Haziran 1943′te Newhaven’da doğan Vinton Cerf, California’daki Stanford Üniversitesi’nde Matematik Mühendisliğinde okuyan bir öğrenciydi. 1966 yılında üniversiteyi henüz bitiren Cerf, doğuştan işitme engelli olan Sigrid ile tanıştı ve ona büyük bir tutkuyla bağlanarak evlendi. Eşini çok seven Cerf, onun dış dünya ile iletişim sağlayamamasına çok üzülüyor ve buna bir çözüm bulmak istiyordu. Aklına gelen bir fikir ile araştırmalara başlayan Cerf, bilgisayarlar arasındaki veri transferi olayını belirli temellere oturtmaya çalışıyordu.

O dönemlere denk gelen süreçte Amerikan ordusu tarafından 1969′da Arpanet isimli internet benzeri geniş bir yerel ağ kurulmuştu. Bu sistem tamamen güvenlik amaçlı bir iletişim ağı olduğundan kendi sınırları içerisinde hapsolmuş bir yapıya sahipti. Cerf araştırmalarında bu sistemi ilham kaynağı olarak kullandı ve eşinin diğer insanlarla iletişim kurabilmesini sağlayabilmek için sistemi yaymaya başladı. Diğer bilim adamları tarafından da ilgi gören çalışma 1970 yılında resmen kullanılmaya başlandı. 1973-1978 yılları arasında TCP/IP protokolünün geliştirilme sürecinde yer aldı. Bu protokolün resmen kullanılması ile dünyanın heryerinden internete bağlanmak mümkün oldu. Bu noktada Cerf işin fikir adamıydı yani kıvılcımı çakan kişiydi. Daha sonra mail, web, html vs. gibi birçok yenilik ve teknoloji diğer bilim adamları tarafından bulunup geliştirildi.

Sadece eşinin uzaktaki kişilerle iletişim kurabilmesini sağlamak amacıyla internetin tohumlarını eken Cerf, şu an milyonlarca kullanıcısı olan dev bir ağın mucidi olarak anılmakta. Dr. Cerf aldığı sayısız ödülle beraber 1992 yılında bu zamana kadar internet üzerine yaptığı çalışmaların karşılığı olarak, “İnternet Dünyasının Başkanı” ödülünü aldı.

CSKA SOFIA:

UEFA Avrupa Ligi’nde temsilcimiz Beşiktaş’ın rakipleri belli oldu. Siyah beyazlılar, UEFA Avrupa Ligi’nde L Grubu’nda Portekiz’den Porto, Bulgaristan’dan CSKA Sofya, Avusturya’dan Rapid Wien ile mücadele edecek.L grubu’na 3. torbadan katılan Bulgaristan temsilcisi CSKA Sofya maçlarını 22.500 kişi kapasiteli Balgarska Armyia Stadı’nda oynuyor. Sofya ekibininin teknik direktörü geçmişte Samsunspor’da forma giyen ve teknik adamlık yapan Makedon Giorgi Jovanovski.

RAPID WIEN:
Beşiktaş’ın UEFA Avrupa Ligi L Grubundaki rakplerinden Avusturya temsilcisi Rapid Wien 1899 yılında kuruldu. 32 lig şampiyonluğu ile Avusturya liginde en çok şampiyon olan takım, ayrıca 14 Avusturya kupası ve 3 Süper Kupa sahibi. 1997 yılında Fenerbahçe ile Şampiyonlar Ligi’nde karşılaşmış olan Avusturya temsilcisi kendi sahasında 1-1 berabere kalırken, Kadiköy’de Fenerbahçe’ye 1-0 kaybetmişti.

0.facebook.com , içinde fotoğraf ve diğer görsel içeriklerin yer almadığı Facebook Mobil sitesinin daha hafif ve hızlı versiyonudur. Yayınlanan fotoğraflar yerine bu içeriklere giden linkler yer almaktadır. Mevcut durum güncellemeleri, yorumlar ve diğer metin tabanlı içeriklere 0.facebook.com üzerinden ulaşabilirsiniz.
0.facebook.com’a, cep telefonunuzun mobil tarayıcısı ile 0.facebook.com adresinden Avea WAP bağlantı noktası üzerinden ulaşabilirsiniz. Cep telefonunuzun WAP ayarlarının yapılmış olması gerekmektedir.

0.facebook.com ücretsizdir. 0.facebook.com adresine yaptığınız ziyaretler ücretlendirilmez. Ücretsiz erişim için 0.facebook.com sitesine cep telefonunuzun Avea WAP bağlantı noktası üzerinden ulaşmanız gerekmektedir. 0.facebook.com’da yer alan herhangi bir fotoğraf linkine tıklamanız durumunda fotoğrafın görüntülendiği sayfalar standart internet ücreti üzerinden ücretlendirilir.

*0.facebook.com nedir? Standart Facebook Mobil sayfasından farkı nedir? 0.facebook.com, Facebook mobil sitesi m.facebook.com’un daha hızlı, yeni ve hafif versiyonudur. 0.facebook.com’da, standart Facebook Mobil sitesinde yer alan fotoğraf ve diğer görsel içerikler yer almaz. Yayınlanan fotoğraflar yerine bu içeriklere giden linkler yer almaktadır. Mevcut durum güncellemeleri, yorumlar ve diğer metin tabanlı içeriklere 0.facebook.com üzerinden ulaşabilirsiniz.

*0.facebook.com’a nasıl ulaşırım? Siteye, cep telefonunuzun mobil tarayıcısını kullanarak 0.facebook.com adresinden Avea WAP bağlantı noktası üzerinden ulaşabilirsiniz. Cep telefonunuzun WAP ayarlarının yapılmış olması gerekmektedir.

*0.facebook.com ücretli midir? 0.facebook.com ücretsizdir. 0.facebook.com adresine yaptığınız ziyaretler ücretlendirilmez. Ücretsiz erişim için 0.facebook.com sitesine cep telefonunuzun Avea WAP bağlantı noktası üzerinden ulaşmanız gerekmektedir. 0.facebook.com’da yer alan herhangi bir fotoğraf linkine tıklamanız durumunda fotoğrafın görüntülendiği sayfalar standart internet ücreti üzerinden ücretlendirilir.

*0.facebook.com’u kullanmak için üyelik gerekir mi? Hayır. Herhangi bir üyelik gerekmemektedir.
Hangi aboneler 0.facebook.com’dan ücretsiz faydalanabilir? Tüm aboneler bu siteyi ücretsiz ziyaret edebilir.

*0.facebook.com’a erişim ne kadar süre ile ücretsiz olacaktır? Bu servis 12 ay süre ile ücretsiz sunulacaktır.

*0.facebook.com kullandığım durumda standart Facebook sayfalarına erişebilecek miyim? Evet. 0.facebook.com sitesini ziyaret etmeniz diğer Facebook sitelerine giriş yapmanızı engellemez. Ancak standart Facebook sayfalarına yapılan ziyaret ücretlendirilmeye devam edecektir.

*0.facebook.com’a yurtdışındayken ücretsiz erişebilir miyim? Hayır. 0.facebook.com sitesine yaptığınız ziyaretler uluslararası internet kullanım fiyatları üzerinden ücretlendirilir.

Detaylı bilgi için Avea Müşteri Hizmetleri’ni (444 1 500) arayabilirsiniz.

0.facebook.com adresi üzerinden erişilen yeni Facebook’ta fotoğraf ve grafik yok. Sadece metinden oluşan bu mobil Facebook çok hızlı çalışıyor. Üstelik bu adrese cep telefonlarından girmek ücretsiz. Ancak resim gösterimi yapıldığı zaman ve başka sitelere yönlenen linklere tıklandığında ücretli olduğuna dair bir uyarı veriliyor.

Dünya genelinde 50 mobil servis sağlayıcı tarafından sunulan bu hizmetin 500 milyon kullanıcıya yayılması bekleniyor.

Facebook Zero nedir?
Facebook Zero, Turkcell ve Facebook işbirliği Turkcelli’lerin kullanımına sunulan cep telefonlarına özel ve tamamen ücretsiz bir mobil Facebook sitesidir. Diğer bir deyişle, standart sitenin en hızlı bağlantıyı sağlayacak hafiflikte tasarlanmış bir versiyonudur.

Facebook Zero’da neler yapabilirim?
Arkadaşların hakkında son haberlere, statü güncellemelerine, doğum günlerine ve Facebook’da yapabildiğin bir çok şeye bu siteden ücretsiz ulaşabilirsin.

Facebook Zero’da her şey ücretsiz mi?
Facebook Zero içindeki sayfaları gezerken herhangi bir ücret ödemezsiniz. Facebook Zero’da fotoğraf görüntülenmek istediğinde standart siteye yönlendirileceğinize dair bir bilgilendirme göreceksiniz. Standart sitedeki içerikler bağlantı ücreti ödeyerek görüntülenir.

Facebook Zero’ya nasıl ulaşırım?
Facebook Zero’ya ulaşmak çok basit! Cep telefonunuzun internet tarayıcısına zero.facebook.com veya 0.facebook.com yazarak siteye ulaşabilirsiniz.

I. Genel bilgiler:

(1) Meslek Memurları, Dışişleri Bakanlığının 6004 sayılı Teşkilat Kanununda sayılan görevleri çerçevesinde, Türk dış politikasının oluşturulması ve icrasında görev, yetki ve sorumluluk üstlenen ve temsil görevi icra eden kariyer memurlarıdır.

(2) Açılacak giriş sınavındaki nihai başarı sıralamasına göre, Aday Meslek Memuru unvanıyla atama yapılabilecek azami kadro sayısı 100’dür. Atamalar, genel idare hizmetleri sınıfından 9 uncu ve 8 inci derece kadrolara yapılabilecektir.  

(3) Sınavın ilk aşaması,  2 Ekim 2010 tarihinde, Ankara ve İstanbul’da yapılacaktır.

(4) Sınavların yürütülmesi ve değerlendirilmesi de dahil olmak üzere, giriş sınavlarına ilişkin düzenlemelerden bu sınav duyurusunda belirtilmeyen hususlar, 21/8/2010 tarihli ve 27679 sayılı sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Dışişleri Bakanlığı Sınav Yönetmeliğinin ikinci ve üçüncü bölümlerinde yer almaktadır. Anılan Yönetmeliğin geçici 1 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında kayıtlı hükümler saklıdır.  

II. Başvuru ve sınava katılım şartları:

(1) Sınava başvurabilmek için;

a) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48. maddesinde sayılan genel şartları taşımak,

b) 1/1/2010 tarihi itibarıyla hesaplanmak üzere, lisans diplomasına sahip bulunanlar için 30 yaşını, herhangi bir alanda lisansüstü eğitim diplomasına sahip bulunanlar için 32 yaşını doldurmamış olmak,

c) Yurtiçindeki üniversitelerin veya diploma denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış olmak kaydıyla yabancı üniversitelerin en az dört yıllık lisans eğitimi veren fakültelerinin uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, kamu yönetimi, tarih, sosyoloji, halkla ilişkiler ve tanıtım, psikoloji, iktisat, işletme, maliye ve finans bölümleri ile ağırlıklı olarak bu alanlara yönelik eğitim programlarına sahip bölümlerinden veya hukuk fakültelerinden mezun olmak ya da üniversitelerin sosyal bilimler alanında (YÖK’ün belirlediği kapsam dikkate alınacaktır) en az dört yıllık lisans eğitimi yapmış olup, uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, kamu yönetimi, hukuk ve iktisat alanlarında lisansüstü eğitim yapmış bulunmak,

ç) 2009 veya 2010 yılı Kamu Personel Seçme Sınavının (KPSS) “KPSS-36, KPSS-21 ve KPSS-108 puan türlerinin birinden en az 80 puan almış olmak gerekir. (Belirtilen taban puanı aşmış olmak, sınava katılma hakkını garanti etmemektedir.) Aday adayları, başvurularını en yüksek KPSS puanlarıyla yapacaklardır.

(2) Giriş sınavına başvuranlar KPSS puanlarına göre tek bir liste halinde sıralanacak ve ilk 2000 aday giriş sınavına katılmaya hak kazanacaktır. Sınava katılmaya hak kazanan adayların listesi, Bakanlığın http://www.mfa.gov.tr/ adresli internet sitesi üzerinden 22 Eylül 2010 tarihinde ilan edilecektir.

(3) Sınava katılabilecek adaylara ilişkin duyuruda, sınav programına ve sınavın yapılacağı adreslere de yer verilecektir.

III. Giriş sınavı başvurularının yapılması:

(1) Giriş sınavı başvuruları, 27 Ağustos 2010 tarihinde başlayacak ve 17 Eylül 2010 tarihinde saat 18:00’de sona erecektir. Başvurular, Bakanlılığın http://www.mfa.gov.tr/ adresli internet sitesi üzerinden elektronik ortamda yapılacaktır. Başvuru için gerekli olan bilgiler ve elektronik ortamda iletilecek belge örnekleri şunlardır:

a) T.C. kimlik numarası,

b) KPSS sonuç belgesi,

c) Diploma veya mezuniyet belgesi (Yabancı üniversitelerden alınmış olması halinde, Yükseköğretim Kurulu onaylı denklik belgesinin de iletilmesi gerekmektedir.),

ç) Mevcut görünümü yansıtan vesikalık fotoğraf,

d) Varsa lisansüstü eğitim diploması.

NOT: Uluslararası ilişkiler, hukuk, siyaset bilimi, kamu yönetimi, tarih, sosyoloji, halkla ilişkiler ve tanıtım, psikoloji, iktisat, işletme, maliye ve finans bölümü mezunu olmamakla birlikte, bu bölümlerde okutulan eğitim programlarına ağırlıklı olarak sahip bulunan diğer bölümlerden mezun olan aday adayları, eğitim programının uygunluğunun tespiti amacıyla, transkript örneklerini de başvuruları çerçevesinde Bakanlığa elektronik ortamda ileteceklerdir.

(2) İlave bilgi talepleri için belirlenen iletişim bilgileri aşağıdadır:

IV. Sınavın aşamaları:

(1) Çoktan seçmeli bilgi sınavı: Çoktan seçmeli sınav 100 sorudan oluşacak, 150 dakika sürecek ve aşağıdaki alanları kapsayacaktır. Çoktan seçmeli sınavdaki başarı sırasına göre ilk 300 aday yazılı sınav aşamasına geçmeye hak kazanacaktır.

a) Uluslararası ilişkiler politikası ve teorisi (%25)

b) Uluslararası kamu hukuku  (%25)

c) Siyasi tarih (Dünya siyasi tarihi, Osmanlı diplomasi tarihi ve Türk dış politikası)(%20)

ç) Anayasa hukuku ve siyasal sistemler, idare hukuku, medeni hukuk (%15)

d) Uluslararası iktisat, mikro ve makro iktisat, Türkiye ekonomisi ve kamu mali yönetimi (%10)

e) Genel kültür (%5)

(2) Yazılı sınav: Yazılı sınavın Türkçe kompozisyon dışındaki bölümleri (yabancı dilde kompozisyon, Türkçeden yabancı dile çeviri ve yabancı dilden Türkçeye çeviri), adayın tercihine göre İngilizce, Fransızca veya Almanca dillerinde yapılacaktır. Her bir bölüm üçer saat sürecektir. Yazılı sınavda başarılı olan adaylar sözlü sınava davet edileceklerdir.

NOT: Birinci yabancı dil olarak İngilizceden sınava girenler, arzu etmeleri halinde, Fransızca veya Almanca dillerinin birinden de sınava girebileceklerdir.  Birinci yabancı dil olarak Almanca veya Fransızcadan sınava girecek adayların ise İngilizceden de sınava girmeleri ve bu sınavda en az 60 puan almaları zorunludur. (İngilizce, Almanca veya Fransızcadan girilen ikinci yabancı dil sınavında 70’in üzerinde puan alınması, yazılı sınav çerçevesinde adaya ilave puan kazandıracaktır).

(3) Sözlü sınav: Bu sınavda adaylar, muhakeme, kavrayış, temsil görevine ilişkin nitelikleri ve yeterliliği, genel kültür düzeyi, Türkçe ve yabancı dilde ifade yeteneği ile genel davranış ve tepkilerinin meslek gereklerine uygunluğu açısından öncelikle değerlendirilecektir. Sınavda, güncel uluslararası konular hakkında da adaylara sorular yöneltilecektir. Ankara’da yapılacak sözlü sınavın tarihi, yazılı sınav sonucuyla birlikte ilan edilecektir.

(4) Yazılı ve sözlü sınavlarda geçer not 100 üzerinden 70’tir. Çoktan seçmeli sınavda, başarı sıralaması esas alınacak ve baraj puan uygulamasına gidilmeyecektir. 

Yeni bulunan solucanları bu kadar farklı ve alışılmadık yapan, birçok dilde var olmaları ve sayısız IM kullanıcısına eşzamanlı olarak bulaşma kapasiteleri.

Yahoo!Messenger de dahil olmak üzere Skype, Paltalk Messenger, ICQ, Windows Live Messenger, Google Talk ve XFire kullanıcıları yoğun risk altında bulunuyor.

Kaspersky Lab uzmanları, şimdiye kadar IM-Worm.Win32.Zeroll. olarak adlandırdıkları solucanların dört çeşidini tespit etti. Solucanlar girdikleri bilgisayarın IM kontakt listesine yerleşiyor ve kendisini diğer kullanıcı adreslerine yolluyor. Kullanıcılar, karşılarına çıkan ilginç bir resmin linkine tıkladıklarında, zararlı bir dosyaya yönlendiriliyorlar ve böylece bilgisayara virüs bulaşıyor. Söz konusu link kullanıcılara virüsün bulaşmış olduğu başka bir bilgisayardan gönderiliyor.

SOLUCAN BİRÇOK DİLE HAKİM
Yeni keşfedilen solucanın birçok dile aynı anda hakim olması, anlık mesajlaşma (IM) solucanını çok daha dayanıklı kılıyor. IM-Worm.Win32.Zeroll, İngilizce, Almanca, İspanyolca ve Portekizce’nin de yer aldığı 13 farklı dili kullanabiliyor ve her kullanıcının anlaması için kendi dilinde mesaj yollayabiliyor.

Meksika’dan Brazilya’ya, Peru’dan ve ABD’de kadar çok sayıda görülen solucana, Afrika, Hindistan ve özellikle İspanya olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinde de rastlandığı belirtiliyor.

HABERSİZCE BİLGİSAYARI ELE GEÇİRİYOR
IM-Worm.Win32.Zeroll’un arka kapı özelliğine sahip olması, kullanıcının haberi olmadan bilgisayarın kontrolunü kazanma özelliği bulunduğunu kanıtlıyor. Solucan sisteme girince, kumanda veya kontrol merkeziyle bağlantıya geçip, IRC üzerinden talimatlarını alarak, başka zararlı programları da yüklemeye başlıyor. Söz konusu yeni IM solucanı ilginç bir şekilde, ülkeye ve bilgisayardaki farklı anlık mesajlaşma müşterilerine bağlı olarak farklı IRC kanallarıyla bağlantıya geçiyor. Bu durum, virüslü bilgisayar ağlarını yöneten bir hacker’ın ülkeye veya IM müşterisine göre farklı talimatlar verebileceği anlamına geliyor.

Kaspersky Lab Latin Amerika Bölge Uzmanı Dmitry Bestuzhev , mevcut durum ışığında solucan yaratıcılarının suçlarının henüz çok başında olduklarının altını çizerek, “Dolandırıcılardan yükleme veya spam başına ödeme konusunda daha iyi teklifler alınıyor. Böylece, solucanı mümkün olan en fazla bilgisayara bulaştırmayı planlıyorlar” dedi.
Kaynak:NTV

Sonuçlar için tıklayınız…

Sonuçlar için tıklayınız…

ATALAY: POLİSLER ASKERLİK YAPMAYACAK

Sabah gazetesinin haberine göre zorunlu askerlik hizmetini sadeleştiren tek tip askerlik düzenlemesinde dokuz aylık bir süre üzerinde çalışıldığı öğrenildi. Yeni model hayata geçtiğinde dört yıllık üniversite mezunu olanlar ile olmayanlar aynı sürede vatani görevini yapacak. Kısa dönem askerlik sistemini rafa kaldıracak bu modelde, dokuz ay boyunca herkes aynı karavanadan yemek yiyecek. Önceki gün görevini Orgeneral Erdal Ceylanoğlu’na devreden Org. Koşaner, devir teslim töreninde yaptığı konuşmada, tek tip askerlik düzenlemesine biran önce geçileceğini belirtilerek, “Vatan hizmetinin herkes için eşit şartlarda yapılması, ayrıca eğitimli insan gücümüzden daha uzun süre ve daha etkin şekilde yararlanılmasına imkan yaratılması önem arz etmektedir” demişti.

45 gün özel silah eğitimi

Yeni uygulamayla eğitim sisteminde de bazı değişikliliklere gidilecek. Terörle mücadelenin yoğun olduğu bölgelerde görev yapan er ve erbaşların eğitimsiz olduğu eleştirilerini dikkate alan Türk Silahlı Kuvvetleri, tek tip askerlik düzenlemesinde askerlere özel bir silah eğitimi verecek. Acemilik döneminden sonra herkes 45 gün süren özel silah eğitimi alacak. Yeni uygulamayla yedek subaylık da tarihe karışacak. Hazırlıkları iki yıl önce başlayan tek tip askerlik çalışması tamamlandıktan sonra kanun taslağı TBMM’ye gönderilecek. Tek tip askerliğin taslak çalışmasına göre 9 aylık sürede acemilik ve usta birliği dönemleri de komutanlık ve birliklere göre değişiklikler içerecek. Bu süreyi kuvvetler belirleyecek. Planlamaya göre acemi eğitimi 20 ile 30 gün arasında verilecek. Yemin töreninden sonra ikinci döneme geçilecek. Bu dönemin ise 45 gün sürmesi planlanıyor. Bu süre içinde askerler özellikle silah kullanma konusunda özel eğitimden geçirilecek. Bu sürenin sonunda da personelin birlik görevlendirilmesi yapılacak.

Yedek subaylık tarih oluyor

Yeni düzenlemeyle, TSK’nın ihtiyacı doğrultusunda dört yıllık üniversite mezunları arasından seçilen yedek subaylık dönemi de sona erecek. 12 ay süreliğine takım komutanı olarak kıtalarında gören yapan yedek subaylar da er statüsüyle zorunlu askerlik hizmeti yapacaklar. Takım komutanları ise mesleği askerlik olan sözleşmeli subaylardan oluşacak. Bedelli askerliğin çıkmaması için gerekçe gösterilen TSK’daki asker açığı da tek tip askerlik uygulaması sayesinde kapanmış olacak. Genelkurmay Başkanı Org. Başbuğ, 29 Nisan 2009′da düzenlediği İkinci İletişim Toplantısı’nda 2008 yılı itibariyle TSK’nın asker ihtiyacının ancak yüzde 65.49′unu karşılayabildiklerini açıklamıştı. Asker açığının kapanması halinde bedelli askerliğin yeniden gündeme gelebileceği öngörülüyor. Türkiye’de 400 bin dolayında kişinin bedelli askerlik beklediği belirtiliyor.

5 farklı uygulama var

Askerlik çağına gelmiş kişiler, kısa dönem, yedek subay ve uzun dönem askerlik yapabiliyor. Buna göre ilköğretim ve lise mezunu vatandaşlar 15 ay askerlik yapıyor. Üniversite mezunu olanlar ise askerliklerini 6 ay kısa ve yedeksubay olarak 12 ay yapabiliyor. Yurtdışında yaşayanlar ise 28 günlük paralı eğitimle askerliklerini tamamlayabiliyor. Gündemdeki bedelli askerlikte ise parayı yatıranlar 28 günlük eğitim alıyor.

kaynak:hurriyet.com.tr

Grup A
Inter
Werder Bremen
Tottenham
Twente

Grup B
Lyon
Benfica
Schalke
Hapoel Tel Aviv

Grup C
Manchester United
Valencia
Glasgow Rangers
BURSASPOR

Yani aslında erkekler “doğurmuyor”. Bu üreme tipinde, gerçek bir hamilelik ya da plasenta oluşumu söz konusu olmadığı için (yumurtaların vücutta bir boşlukta üst üste durduklarını düşünün) de, herhangi bir fizyolojik sorun olmuyor. Çiftleşme gerçekleştikten sonra, döllenen yumurtalar, bir tüp yardımıyla dişinin vücudundan erkeğe aktarıyor ve açılıncaya kadar da erkeğin vücudunda taşıyor.

CNN TÜRK’e konuşan AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Çelik, “Soru işaretleri yabana atılacak gibi değil, suistimal varsa gereken yapılır” dedi..

SINAVIN ADI
Eğitim Müfettiş Yardımcılığı Yeterlik Sınavı.
SINAV YERİAnkara
SINAV TARİHİ VE SAATİ26 Eylül 2010 Pazar günü, Saat: 10.00

SINAV UYGULAMASI
* Sınav 110 dakika sürecek, tek oturum olarak uygulanacaktır.
* Sınavda 100 soruluk çoktan seçmeli (dört seçenekli) testlerden oluşan A ve B soru kitapçığı kullanılacaktır.
* Adaylar sınava fotoğraflı sınav giriş belgesi ve özel kimlik belgelerinden birisi (nüfus cüzdanı, sürücü belgesi veya pasaport) ile gireceklerdir. Personel kimlik kartı, fotoğraflı sınav giriş belgesi ile özel kimlik belgesi yanında olmayan adaylar sınava alınmayacaktır.
* Adayların sınav giriş belgeleri 15 Eylül 2010 tarihinde http://www.meb.gov.tr internet adresinde yayımlanacaktır.Sınav giriş belgeleri adaylar tarafından internet ortamından alınacak ve bağlı bulundukları kurum tarafından onaylanacaktır.
* Sınav binasında sigara içenler hakkında ilgili Kanun gereğince işlem yapılacaktır.

SINAV KONULARI
Yeterlik sınav konuları ve puan değerleri aşağıdaki gibi olacaktır.
a) Mevzuat ve uygulamaları % 25,
b) İnceleme ve soruşturma % 25,
c) Meslekî yardım, rehberlik ve iş başında yetiştirme ile teftiş % 40,
d) Genel kültür % 10.

SINAVIN DEĞERLENDİRİLMESİ* Sınava giren adayın cevap kâğıdı 2 (iki) adet optik okuyucu tarafından çift kontrol sistemiyle okutulacaktır.
* Değerlendirme 100 puan üzerinden yapılacak, 70 ve üzerinde puan alanlar başarılı sayılacaktır.
* Sınava giren tüm adaylar için [Puan = (Doğru Sayısı / Soru Sayısı) x 100] formülü kullanılarak başarı puanı hesaplanacaktır. Sınavda yer alan her soru eşit puan ağırlığa sahip olacaktır.
Doküman Kodu
Yayın Tarihi
Revizyon Tarihi
Revizyon No
Sayfa No
ÖD.SHİ.FR.01
25.06.2008

SINAV UYGULAMA DUYURUSU
* Cevap anahtarında hata olması ve bu hususun komisyon kararı ile belirlenmesi sonucunda soru/sorular iptal edilmeyecek, hatalı olan soru/soruların doğru şık/şıkları dikkate alınmak suretiyle değerlendirmeye bu soru/sorular dâhil edilecektir.
* Değerlendirme sırasında hatalı soru/sorular çıkması durumunda hatalı bulunan soru/sorular doğru kabul edilerek 100 puan üzerinden değerlendirilecektir.
* Bu duyuruda bulunmayan hususlarda MEB İlköğretim Müfettişleri Başkanlıkları Yönetmeliği ile MEB Merkezi Sistem Sınav Yönergesi hükümleri geçerlidir.

İLETİŞİM ve DUYURU
* Sınavla ilgili bilgilendirmeler ve iletişim için adaylar 444 83 83 nolu EğiTek Çağrı Merkezinin telefonundan yararlanabilecektir.
* Sınavla ilgili duyuru ve ilanlar EĞİTEK ve PGM tarafından yapılacaktır.
* Sınav soru ve cevap anahtarları 28 Eylül 2010 tarihinde http://www.meb.gov.tr internet adresinden yayımlanacaktır.
* Adayların sınav sonuçları 18 Ekim 2010 tarihinde PGM’ye teslim edilecek ve aynı gün http://www.meb.gov.tr internet adresinden yayımlanacaktır.

SINAV İTİRAZLARI
* Adaylar sınav sorularına ve sınav uygulamasına ilişkin itirazlarını, soru ve cevap anahtarının http://www.meb.gov.tr internet adresinde yayımından itibaren en geç 3 (üç) işgünü içerisinde, Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğünün T.C Ziraat Bankası Beşevler/ANKARA Şubesindeki 5495218-5001 no’lu hesabına 10 TL (On TL KDV Dahil) itiraz ücreti yatırarak alınan banka dekontu ve dilekçe ile Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğüne yapılacaktır. Banka dekontu, T.C. kimlik numarası, adı, soyadı, imza ve adresi olmayan dilekçeler, faksla yapılan itirazlar ile süresi geçtikten sonra yapılan itirazlar dikkate alınmayacaktır.
* Adaylar, eğitim müfettiş yardımcılığı yeterlik sınav sonucuna, sınav sonuçlarının ilanını izleyen on gün içinde, bir dilekçe ile Personel Genel Müdürlüğü kanalıyla İtiraz edilebileceklerdir. İtirazlar Yeterlik Sınav Komisyonu tarafından en geç on beş gün içinde incelenerek sonuçlandırılır ve Personel Genel Müdürlüğünce ilgiliye bildirilir.
* Yeterlik sınav sonucuna yapılan söz konusu itirazları PGM değerlendirerek, sınav sonuçlarına ve sınav uygulamasına yönelik olanları sonuçlandırmak üzere EĞİTEK’e gönderecektir. EĞİTEK bu itirazları 10 (on) gün içerisinde sonuçlandırarak Yeterlilik Sınav Komisyonu’na bildirecektir.
Sınav merkezinde bulunan her türlü sınav evrağının aslı veya fotokopisi yargı organları dışında, Bilgi Edindirme Kanununun 7’nci maddesine göre aday dâhil hiçbir kişiye ya da kuruma verilemez ve gösterilemez.

Basketbol Paketi’ne nasıl abone olunur?

Basket yazıp 2222’ye kısa mesaj (SMS) gönderilmesi yeterlidir.

Basketbol Paket aboneliğim boyunca herhangi bir ücret alınır mı?

Abonelik tamamen ücretsizdir. Videoları indirmek için kullanılan data ve tüm vergiler (KDV, ÖİV) aboneliğinize dahildir ve ücretsizdir.

Basketbol Paket içeriğinde gönderilen videoları izleyebilmem için telefonum neleri desteklemelidir?

Cep telefonunuzun video oynatabilen, DRM korumalı videoları çalıştırabilen, internet bağlantı ayarları yapılmış ve wap destekli olması gerekmektedir.

Videolar ne zaman gönderilir?

A Milli Takım maçlarımız bittikten sonra videolar hazırlanır ve gönderimleri yapılır. Antrenman ve kutlama videoları şampiyona boyunca gün içerisinde hazırlandıklarında gönderilir.

Kısa mesaj içerikleri ne zaman gönderilir?

Dünya Şampiyonasındaki diğer takımların maç sonuç bilgileri maçlarından sonra SMS ile gönderilir. Şampiyona boyunca, günün gelişmeleri, son dakika haberleri SMS ile gönderilir.

Basketbol Paketi’ni kimler kullanabilir?

Cep telefonu video ve/veya MMS uyumlu ve WAP ayarları yapılmış olan tüm Turkcell faturalı hat ve Hazır Kart kullanıcıları kullanabilir. Telefonu video uyumlu olmayan kullanıcılar sadece SMS içeriklerini almayı kabul ederek servisi kullanabilecektir.

Basketbol Paket Aboneliği nasıl iptal edilir?

IPTAL BASKET yazıp 2222’ye kısa mesaj göndererek aboneliğinizi iptal edebilirsiniz.

Yurtdışına çıktığım zaman Basketbol Paket içeriklerini almaya devam edebilecek miyim?

Evet, yurtdışındayken içerikleri almaya devam edeceksiniz. Ancak yurtdışında alacağınız wappush a tıkladığınızda aldığınız videoyu indirmek için kullandığınız KB için ücretlendirilirsiniz. Bu durum yurtdışında hizmet alınan yabancı operatör uygulamalarından kaynaklanmaktadır. Yurtdışı data tarife ücretlendirmesi için tıklayınız.

TL bakiyem yokken Basketbol Paket içeriklerini almaya devam edebilecek miyim?

Basketbol Paketine abone olmak için kısa mesaj göndermeniz gerekmektedir. Göndereceğiniz kısa mesaj ÜCRETSİZ’dir ancak mesaj gönderebilmeniz için hattınızda TL olması gerekmektedir. Aboneliğiniz başladıktan sonra hattınızda TL kalmasa da içerikleri almaya devam edersiniz.

Fotoğraf makinesinde, görüntüsü alınan cismin uzaklığına bağlı olarak yapılması gereken odaklama ayarı, merceğin ileri geri oynatılmasıyla yapılırken, göz bu işlemi merceğin kırma derecesini değiştirerek sağlamaktadır. Işık yoğunluğu karşısındaki düzenlemeler fotoğraf makinesinde diyaframın açıklığının değiştirilmesiyle sağlanırken, göz bunu, iris adı verilen renkli kısımla sağlamaktadır.

Yapısı

Göz bu kadar karmaşık işlemi çok küçük bir yer işgal ederek gerçekleştirir. Yaklaşık 2.5 cm. çapında küresel bir yapı taşıyan göz, kafanın ön kısmında kaş kemeri, elmacık kemikleri ve burun kemeri arasında oluşan göz çukurunun içinde yer alır.

Gözün ön kısmı hariç tüm çevresini sklera adı verilen beyaz ve sert renkli bir tabaka oluşturur. Ön kısmı, kornea adı verilen saydam bir tabakayla kaplanmıştır. Göz bebeği denilen açıklık ve bunu çevreleyen renkli tabaka (iris) korneanın arkasında yer alır. İrisi kontrol eden kaslar, korneadan giren ışığın şiddetine göre, ortada açıklığın (göz bebeği) genişliğini ayarlar. Buradan giren ışık irisin arkasında yer alan göz merceğinden geçerek gözün arka kısmındaki retina tabakasının üzerine düşer. Göz merceği görmenin net olabilmesi için odaklama görevini kendi şişkinliğini azaltıp arttırarak gerçekleştirir. Kalınlığı arttığı zaman kırma derecesi (diyoptri) artar, diyoptriyi azaltmak istediği zaman da kalınlığını azaltır.

Kornea ile göz merceği arasındaki odacıkta (ön kamara) saydam bir sıvı bulunur. Sürekli olarak üretilen bu saydam sıvı, kornea ile irisin birleştiği köşedeki açıklıktan Schlemm kanalı ile kana karışır. Bu sıvının basıncı vücudumuz tarafından ayarlanmaktadır.

Göz küresinin içi, jelatin kıvamında saydam bir madde (corpus vitreum) ile doludur.

Gözün arka iç kısmını retina denilen 10 kattan oluşmuş bir tabaka kaplar. Retine tabakasını sklera ile retina arasında yer alan damar tabaka (choroid) besler. Fotoğraf filmine benzetilen bu tabakadaki rod hücreleri ışığı kon hücreleri ise rengi algılar. Rod hücreleri kon hücrelerinin yaklaşık 20 katı kadardır. Arkada göz merceğinin karşısına gelen kısım (fovea) biraz çukur yapıdadır. Kon hücrelerinden yoğun olan bu kısımda, sarı leke (makula lutea) denilen ve merkezsel görmeyi sağlayan bölge de yer alır.

Kon ve rod hücreleri üzerlerine gelen ışığı elektrik uyarıları haline çevirir. Buradaki sinir uçları birleşerek optik sinir adını alır ve elektriksel uyarıları beyindeki görme merkezine ulaşır ve böylece görünen madde algılanmış olur.

Görmenin daha güçlü olması için görüntünün olabildiğince sarı leke zerine düşmesi tercih edilir. Bunun için de gözün, görülmesi istenilen cisme yönlenmesi gerekir. Göz bu hareketini sklera tabakasına yapışan 6 adet kasla sağlar.

Gözün ön kısmındaki saydam tabakanın ve dışarıyla temas eden kısımların korunması için konjonktiva adlı ince bir zarla kaplanmıştır. Gerek bu tabakanın ve gerekse korneanın korunması ve kurumasının önlenmesi için gözyaşı adı verilen bir salgı üretilir. Göz çukuru içinde yer alan gözyaşı bezi sürekli olarak bu salgısını üretir ve fazlası, göz çukurunun buruna yakın kısmında yer alan bir kanalla (lakrimal kanal) burna akıtılır.

Gözün ön kısmında yer alan göz kapakları belirli aralıklarla kapanarak gözü nemlendirme görevini yaparken tehlike karşısında refleksle kapanarak gözü tehlikelerden korur.

Gözün birbirinden belirli açıklıkta iki tane olması üç boyutlu görmeyi (stereoskopi) sağlar. Böylece cisimlerin uzaklığını belirlemek de mümkün olabilmektedir.

Göz Bozuklukları

Görmenin net olabilmesi için görüntünün tam retina üzerine düşmesi gerekir. Eğer kornea veya göz merceğinin kırma katsayılarında bozukluklar varsa görüntü retina üzerinde odaklanmayacağı için net olmayacaktır.

Hipermetrop

Eğer odaklanma bozukluğu nedeniyle kişiler uzağı net göremiyorsa miyopluk, yakını net göremiyorsa hipermetropluk söz konusu olmaktadır.

Astigmatlık

Korneanın yapısının simetrik olmaması söz konusuysa göz farklı açılarda farklı kırma dereceleri göstereceği için görme net olamayacaktır. Bu, astigmatlık olarak adlandırılır.

Bunun dışında da yaşlanma sonucu göz merceğinin elastikliğini kaybedip odaklama sorunu ortaya çıkarsa, bu genellikle yakını zor görme şeklinde belirir ki, buna da tıp dilinde, presbiyopi adı verilir.

Gözün kırma bozukluklarında , bu kusuru düzeltici mercekler, gözlük ya da kontakt lens halinde kullanılır.

Miyop

Miyopluk ve astigmatlık hallerinde bir dönem gözün ışınsal açılarsa ince kesilerle kırma derecesinin değiştirilmesi (radiyer keratotomi) ameliyatları yapılmışsa da bu işlemin laserli cihazlarla yapılması başlayınca bu yöntem uygulamadan kalkmıştır.

Kireçlenme nedir, belirtileri nelerdir?
Kireçlenme, en sık görülen romatizmal hastalıktır. Bu hastalık için osteoartroz ve dejeneratif eklem hastalığı gibi tanımlamalar da kullanılır. Genellikle yaşlanmaya paralel olan bir süreçtir. Özellikle kadınlarda ve 55 yaş üzerindeki kişilerde görülür. Eklemlerde kemik uçlarını kaplayan kıkırdağın yaşlanması ile ağrı ve hareket kaybı ortaya çıkar.

Kireçlenme, vücudun tamamını mı etkiler? Bölgesel olarak görülebilir mi?
Bölgesel olarak el, diz, kalça ve omurga kireçlenmeleri görülür.
El kireçlenmeleri, parmakların uç eklemlerinde şişlik ve kemiksi çıkıntılar, ağrı ve sabah kısa süreli tutukluk şeklinde belirtiler görülür. Bu şekli genetiktir ve sıklıkla kadınlarda ortaya çıkar.
Diz kireçlenmeleri de kadınlarda daha sıktır. Diz ağrısı, kısa süreli sabah tutukluğu, dizlerde hareketle ortaya çıkan sürtünme sesi, zamanla hareketlerde kısıtlılık ve eklem deformiteleri gelişir. Hastalar çömelme, merdiven inip çıkma ve sandalyeye oturup kalkmada sıkıntı çekerler. Şiddetli vakalarda eklemlerde kemiksi değişiklikler, ciddi deformiteler ve eklem kilitlenmesi gelişir.

Kalça kireçlenmeleri, erkeklerde fazla görülür. Sinsi ağrı, hareketlerde sertlik, yürüme zorluğu, yüksek bir yere bacağını kaldırmada ağrı ve zorlanma vardır. Hasta çorabını bile giyemediğini belirtir.
Omurga kireçlenmesi olduğu durumlarda ise omurların yan eklemlerinde ağrı, hareketlerde zorluk ve sertlik, bacağa yayılan ağrılar görülür. Bacak ağrısı bu bölgeden geçip bacağa inen sinirin baskıya uğraması, kanalın daralmasına bağlı olabilir. Bu şikâyetler zaman zaman fıtık bulguları ile karışabilir ve hastalara yanlışlıkla disk hernisi tanısı konabilir.

Kireçlenme tedavisi nasıl gerçekleştirilir?
Osteoartritin tedavisinde amaç hastanın ağrısının ve varsa tutukluğun giderilmesi, yaşam kalitesinin artırılmasıdır. Eklem fonksiyonlarını korumak önemlidir. Bu nedenle iyi planlanmış ve kişiye göre düzenlenmiş egzersizler, zaman zaman tutulan eklemin istirahati amacıyla korse, dizlik ve atel kullanmak yararlıdır. İlaçlar, fizik tedavi yöntemleri, kilo verilmesi ve hastanın hastalığı konusunda eğitimi gerekir.

Günümüzde kıkırdak yapımını uyaran ilaçlar bu hastalarda kullanılmaktadır. Glukozamin ve kompleksleri yıkımı önlemekte yararlı olabilmektedir. Bazen şiddetli tek eklem tutulumunda kortizon uygulamaları da tedavide yer alır. Son yıllarda osteoartrit cerrahisinde büyük gelişmeler olmuştur. Tıbbi tedaviye yeterli cevap vermeyen ve hastalığın çok ilerlediği hastalarda, cerrahi operasyonlar da fonksiyonları düzeltmede sonuç vericidir.

Kireçlenmeden korunmak için spor yapmanın önemi nedir?
Doğru tedaviler vücudun doğal olan kendini onarma sürecini uyarabilir. Bu onarım süreci şöyle işler: Günlük hareketlerimiz sırasında, özellikle dizlere ve kalça eklemlerine vücut ağırlığı biner.
Bu yük, çoğu zaman vücut ağırlığımızın 3-4 katı kadardır ve eklem kıkırdağı tarafından emilmektedir. Hareketle eklem önce sıkışmakta sonra da serbest kalmaktadır. Bu yük binme ve yükün kalkması sırasında su ve besin maddeleri önce kıkırdak içine, sonra da dışına hareket etmektedir. Bu sıvı hareketi ve değişimi eklemi kaygan ve esnek tutar ve kendini onarmasını sağlar. Sonuç olarak, hareketler eklemleri kaygan tutar ve ağrının azalmasına yol açar. Ayrıca egzersiz, kasların kuvvetlenmesini ve fazla kilolardan kurtulmayı da beraberinde getirecektir.

Kilonuzu kontrol altında tutarak şikâyetlerinizi azaltabilirsiniz
Öncelikle kilo kontrolü gereklidir. Fazla vücut ağırlığı özellikle kalça, diz, ve bel dejenerasyonunu hızlandırıcı etki yaratır. Bu etkiyi azaltmak için sağlıklı yollarla zayıflama programına başlanmalıdır.
Çok ağrılı dönemlerde, hastalara dinlenmeleri önerilir. Dinlenmek eklem üzerindeki yükü kaldırır. Ancak, dinlenme dönemi gerekli en kısa sürede tutulmalıdır. Uzun dinlenme dönemleri kıkırdak beslenmesini azaltacak ve eski aktivitelere dönüşü geciktirecektir.

Eklemi soğutmak

Özellikle akut ağrı ve şişliğin olduğu dönemlerde günde 3-4 kez ve 15-20 dakika süre ile eklemi soğutmak, içerideki ödemin dağılmasına ve onarımın hızlanacağına yardımcı olmak için buz uygulanır. Soğuk uygulaması, buz, jel paketler, dondurucuda bekletilmiş ıslak havlu, ya da dondurulmuş bezelye taneleri paketi ile yapılabilir.
Kronik dönemde sıcak uygulaması, damarların genişlemesini sağlayarak kan akımını ve beslenmeyi artıracaktır. Bu uygulama, sıcak banyo ya da duş, kızıl ötesi lambalar ve elektrikli battaniye ile yapılabilir.

Sorgulama için tıklayınız…

1. 9. Dönem Polis Meslek Eğitimleri 16 Ağustos 2010 tarihinde başlatılmış ve devam etmektedir.

2. Sağlık Komisyonunca “POMEM Öğrencisi Olur” kararı verilen adayların planlamaları yapılmıştır.

3. Okul planlaması yapılan adaylar, dosyalarını teslim almak üzere en geç 26 Ağustos 2010 tarihine kadar sınav için müracaatta bulundukları İl Emniyet Müdürlükleri Eğitim Şube Müdürlüklerine müracaat edecekler, en geç 27 Ağustos 2010 günü saat 18.00’de planlandıkları Polis Meslek Eğitim Merkezi Müdürlüğünde hazır bulunacaklardır. (POMEM’lerle ilgili bilgiye İl Emniyet Müdürlüklerinden ve POMEM’lerin kendi internet adreslerinden ulaşılabilecektir.)

4. Adaylar, İl Emniyet Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürlüklerince kendilerine verilecek Taahhütname ve Kefalet senetlerini (37.000 TL.) kendisi ve kefillerine imzalatıp noter tasdikli olarak, kayıt esnasında diğer evraklarla birlikte POMEM Müdürlüğüne teslim edeceklerdir.

5. Erkek adaylar kayıt esnasında askerlikle ilişiğinin bulunmadığına dair belge (terhis, tecil belgesi vb.) getireceklerdir.

6. Eksik evrakla müracaat eden adayların kayıtları yapılmayacaktır.

7. Sağlık Kurulu Raporu İşlemleri devam eden adayların okul planlamaları yapılmamıştır. Sağlık kurulu raporu işlemleri halen devam eden adaylardan 25.08.2010 tarihinden itibaren haklarında “POMEM Öğrencisi Olur” kararı verilenlerin, POMEM Giriş Yönetmeliğinin “Geçici Kayıt ve İntibak Eğitimi” başlıklı 18. maddesinin 6. bendi “ Eğitim ve öğretimin başlamasından itibaren onbeş gün geçtikten sonra Genel Müdürlükçe belirlenen kontenjan doldurulmamış olsa bile yeniden aday planlaması yapılmaz” hükmü gereği 06 Eylül 2010 tarihine kadar adayların başarı sıralamasına göre okul kapasiteleri ve kontenjanları dikkate alınarak, gelmeyen veya istifa edenlerin yerine planlamaları yapılacaktır. Bu tarihten sonra adayların sağlık kurulu raporu olumlu dahi olsa planlaması yapılmayacaktır.

8. Haklarından feragat eden adaylar, feragat dilekçelerini ivedi olarak müracaat ettikleri İl Emniyet Müdürlüğü vasıtası ile Eğitim Dairesi Başkanlığına göndereceklerdir.

Adaylara Önemle Duyurulur.

Vekil öğretmenlik başvuruları atamalardan önce yapılmaz. Bu yıl atamaların 31 Ağustos’ta gerçekleşeceğini göz önünde bulundurduğumuzda. Hiçbir Milli Eğitim Müdürlüğü bu tarihten önce başvuru almaz.

Birçok Milli Eğitim Müdürlüğü başvuruları bayramdan sonraki hafta içerisinde (13 Eylül Pazartesi – 17 Eylül Cuma 2010) alacak. Bahsettiğimiz bu hafta içerisinde okulların eğitim öğretim programı tamamen oturtulur.

Ayrıca ilk atamayla atanan kadrolu-sözleşmeli öğretmenlerin göreve başlamaları da 13 Eylül 2010 tarihi itibariyle bitmiş olacaktır. Dolayısıyla okulların öğretmen ihtiyacı bu hafta içerisinde net olarak ortaya çıkmış olacaktır.

Ücretli ya da vekil öğretmenlik başvuruları 13-17 Eylül 2010 tarihleri arasında alınacak dedik fakat az da olsa kimi Milli Eğitim Müdürlükleri bu başvuruları bayramdan önceki hafta içerisinde de alabilir. Telefonla ulaşarak bu durumu sorabilirsiniz.

Ayrıca daha önceden başvurarak, bir bakıma daha önceden söz alabilirsiniz. Çünkü, özellikle öğretmen sıkıntısının fazla yaşanmadığı yerlerde Milli Eğitim Müdürlükleri daha önceden birilerine söz veriyorlar ve sonradan gelenlere kontenjanımız yok diye cevap verebiliyorlar.

Dünya’yla Mars, 60 bin yıl aradan sonra yine ‘çok yakın’ olacak. 27 Ağustos’ta Mars, hem Dünya hem de Güneş’e en yakın konumunda olacak. Bu nedenle gezegen, Ay’dan sonra en parlak gökcismi olarak göz kamaştıracak. 27 Ağustos’ta Dünya’yla Mars’ın uzaklığı 55 milyon 758 bin km. olacak. Aynı gün Dünya, Venüs’e 260, Jüpiter’e 955 milyon km. uzaklıkta olacak. Mars ile Dünya arasındaki yakınlaşmaların son yıllardaki ortalaması 78 milyon kilometreydi.

EN SON MÖ 57 BİN 617 YILINDA YAKLAŞTI

Mars, Dünya’ya en son MÖ 57 bin 617 yılında bu kadar yaklaşmıştı. Uzmanların verdiği bilgiye göre gökyüzünde, saat 21.00 sularında güneydoğu yönünde ortaya çıkan ve gece boyunca dikkati çekecek kadar parlayan turuncu renkli bir ‘yıldız’ bulunuyor. Bu aslında yıldız değil, Mars. Kova Takımyıldızı’ndaki gezegen, 27-28 Ağustos gecesi, son buzul çağından bu yana Dünya’ya en yakın geçişini yapacak. Mars, 27 Ağustos’ta Dünya’ya olduğu kadar Güneş’e de en yakın konumuna gelecek. Mars, o gece gökyüzünde Ay’dan sonra en parlak gökcismi olarak göz kamaştıracak. Bilim insanları Mars’ın Dünya’dan bakılınca iki kat daha büyük ve altı kat daha parlak gözükeceğini açıkladı. İyi bir teleskopa sahip olanların Mars’ın Dünya’ya yakın geçişini izleyebileceği belirtildi. Bu arada, Türkiye’deki en büyük teleskopun bulunduğu TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Orhan Gölbaşı, ‘Gözlem Şenliği’ kapsamında da katılımcıların Mars’ı yakından görme imkânı elde edeceğini söyledi. Gölbaşı, “Bir teleskop ya da el dürbünü yardımıyla gökyüzünün doğu ufkuna saat 21.00 sıralarında bakıldığında kırmızı renkte gayet güzel Mars gezegeni görülebilecek” diye konuştu.

Bakteriler Uzay’da 553 gün yaşadı

İngiltere’nin güney sahillerinden alınan bakteriler Uzay’da oksijensiz olarak tam 553 gün yaşadılar. Bilim insanları UluslararasıUzayİstasyonu’nun dışına bırakılan bakteriler dünya atmosferinin dışında yaşamayı başardılar. Dünyaya geri getirilen bakteriler üzerinde şu anda Milton Kynes Üniversitesi laboratuvarında araştırma yapılıyor. Doktor Karen Olsson-Francis, bakterilerin hala büyümeye devam ettiklerini söyledi. Doktor Francis, bakterilerle ilgili yapılan çalışmanın Uzay’da astronotlar için yaşam koşullarını kolaylaştırma açısından önemli olduğunu belirtti.

Mars’ı bir daha böyle göremeyiz

27 Ağustos saat 00.30′da Mars, Dünya’ya ve Güneş’e en yakın konumda olacak. Ay’dan sonra en parlak o görünecek. Mars gezegeni, ancak 276 yıl sonra Dünya’nın bu kadar yakınına gelecek.

Kaynak: Bugün gazetesi

Ziraat Bankası Genel Müdürü Çağlar, gazetecilerle iftar yemeğinde biraraya geldi.

Bu yıl bin 500 kişiyi işe aldıklarını, Eylül veya Ekim ayında bin 250 kişi daha alacaklarını bildiren Çağlar, bin kişinin memur, diğerlerinin bankacılık okulu, müfettişlikle ilgili departmanlar için alınacağını kaydetti.

Bankanın KPSS şartını kaldırarak, şubelerinde personelin çalıştığı ekranda sınava girilen ve sınavdan 10 dakika sonra sonuçların öğrenildiği, 70 ve üzeri puan alanların mülakata çağrıldığı yeni sınav sistemini değerlendiren Çağlar, bu sistemin ciddi şekilde maliyet ve zaman tasarrufu sağladığını anlattı.

Öğrenciliğinde, Ankara’da yapılan hiçbir sınava gelmediğini anlatan Çağlar, uyguladıkları yeni sınav sisteminin fırsat eşitliği sağladığını, birçok şubede uygulanan sistemle Erzurum’da, Van’da yaşayan kişilerin başka şehre gitme, otel, yol parası vs gibi maliyetler olmadan sınava girebildiklerini dile getirdi.

İNTERNET ÜZERİNDEN SINAV

Bu sınavın daha ileri bir aşamasını uygulamak istediklerini de kaydeden Çağlar, ”internet üzerinden sınav yapmak için çalışma yürüttüklerini” söyledi. Çağlar, çalışmalar sonuçlanınca bankanın eleman sınavlarını internet üzerinden yapacağını, belli puan üzerindekileri yine kendi sistemlerine davet edeceklerini anlattı. Çağlar, bunun Türkiye’de bir ilk olacağını söyledi.

Bir gazetecinin, ”İnternet kafede oturup, soruları arkadaşına çözdürürse” sözleri üzerine Çağlar, sınavdan sonra mülakat yapılacağını, giren kişinin yeterli becerisi yoksa bunun mülakatta ortaya çıkacağını kaydetti.

Birçok kişinin Ankara, İstanbul gibi sınav merkezlerine gelip sınava girmenin zorluğunu yaşadığını anlatan Çağlar, ”O yüzden KPSS icat edildi. Özel sektör KPSS’ye itibar etmiyor. Daha çok kamu personeli alınıyor” dedi.

Çağlar, 2003′te yükselme sınavı yaptıklarını, birkaç sınav merkezi oluşturduklarını, sınavın maliyetinin bugünkü rakamlarla 4,5 milyon lira olduğunu belirterek, bugünkü sistemin, donanım, yazılım vs dahil 247 bin liraya mal olduğunu anlattı.

”İnternet üzerinden yapılacak sınavın Eylül veya Ekim ayında yapılacak sınavda uygulanıp uygulanmayacağı” sorusu üzerine Çağlar, o tarihte uygulanabileceğini düşünmediğini, söz konusu sınav uygulamasında, soru için süre konulması, süre bitince o soruya geri dönülmemesi gibi parametreler olduğunu anlattı.

Dünyada hayatın başladığı kabul edilen 4.6 milyar yıl önce, DNA (deoksiribonükleikasit) yaşamın hücresel metabolik aktivasyonlarını ortaya koyan genetik yapı olarak hizmet etmiştir. “Gen” terimi 1900. yıllara kadar kullanılmamasına rağmen genin fonksiyonu ile olan araştırma 1800 lü yıllarda başlamıştır. Gregor Mendel, Avusturyalı din adamı, manastırının bahçesinde yıllarca çalıştı, farklı bezelye varyetelerini melezlemiştir. Dikkatli kayıtlar tutarak, melezlerin döllerini saymış, bezelye şekli, çiçek rengi, bitki yüksekliği gibi özelliklere bakarak genlerin fenotipik ekspressiyonunu incelemiştir. Dikkatli gözlem, doğru kayıt tutarak verileri dikkatlice analiz yapmış ve her bir bitkinin erkek ve dişi ebeveynlerinin döllerine kalıtım üniteleri veya faktörlerin varlığı teorisini ortaya koymuştur. 1884 yılında Mendel öldüğü zaman çalışmasının değerini kimse bilmiyordu. Mendel’in bulduğu faktör veya kalıtım ünitelerini gen olduğu 1900 yıllara kadar anlaşılamadı.

Aynı dönem içerisinde, 1809-1882, İngiliz Charles Darwin, fizikçi ve biyoloji uzmanı Erasmuz Darwin’in torunu, biyolojik bilimlerde önemli ilerlemelere neden olan bilgileri topluyordu. Darwin tıp ve din konusunu çalıştı. Cambridge’den mezun olduktan sonra kariyerini geliştirmek istiyordu. Darwin bitki ve hayvanlar üzerinde çalıştı, örnekler topladı ve yaşayan canlıların özelliklerine göre çizdi. Bu çalışmayla güney amerika kıyılarında Galapagos Adaları üzerindeki çalışmayla ünlü oldu.

Darwin bu arada birçok fosil topladı ve bugünkü türlerin varlığını ortaya koyan hayvanların fosillerini buldu. Her adayı ziyaret edip türlerin karakterler yönünden varyasyon ortaya koyduğunu tespit etmiştir. İspinozlarda örneğin gaga şekli ve gaga uzunluğu güney Amerika kıyılarında yaşayan türlerle adalarda yaşayan türlerin ayrılmasında yardımcı olmuştur.

Darwin, çalışmalarında ortaya çıkan son türlerin öncekilerden meydana gelmesi hakkındaki teorilerini belirtti. Darwin aynı zamanda doğada oluşan seçici işlemi savundu. Buna göre güçlü özelliklere sahip türler canlı kalmaya daha çok meyilli idi. Darwin’in çalışmalarına başlangıçta cevaplar negatif idi özellikle dini liderler özellikle dünya üzerinde yaşamın ortaya çıkması yorumu hakkındaki bu fikirlerden büyük üzüntü duydular. Bununla beraber bu iki çalışma genetik ve evolusyon hakkındaki biyolojik teorilerine öncülük etmişlerdir.

Dünyada Genetiğin Gelişimi

1900 yıllarda Mendelin çalışmalarının yeniden keşfinden sonra genin doğası hakkında büyük bir bilgi patlama olmuştur. Biyoloji alanında çalışan bilim adamları, hücredeki çekirdek ve kromozomun önemi üzerinde durdular. Çünkü gözlemlerde, kromozomlar yumurta ve polen/spermi oluşturmak üzere mayoz esnasında sayısını yarıya indiriyor ve sadece bölünme sırasında görülüyordu. Bu sebeple DNA moleküllerinin nasıl faaliyete geçerek organizmaları ürettiklerini anlamak için birçok çaba sarf edildi. Amerikalı James Watson ve İngiliz Francis Crick birkaç biyolog araştırmacıyla 1953 yılında DNA nın çift heliks yapısını incelediler. DNA kavramı yaşamın geleneksel dili olduğu bakterilerde, mantarlarda, bitki ve hayvanlarda yapılan çalışmalarla ortaya konuldu. Yaşayan organizmalar arasında yer alan bu ilişki biyoteknoloji ve genetik mühendislik biliminin gelişimine neden olmuştur. Mühendislik teknolojisi, bitki ve hayvanları geliştirmek için yaşayan diğer organizmaları ve canlıların kısımlarını kullanmıştır. 1970 yıllarında, araştırmacılar DNA’nın bir canlıdan kesilerek diğer canlıya yerleştirebileceklerini böylece rekombinant DNA teknolojisini buldular. Bu şekilde insülin, hormon, interferon ve TPA (doku plasminogen aktifleştirici) gibi ilaçları tıp dünyasına sundular. İnsan gen terapisi yöntemiyle genleri hasarlı olan veya eksik olan fertlere gen nakli gerçekleştirilmiştir. Üreme teknolojisinin gelişimiyle üremenin artırılmasına çalışılmıştır. İnsan üreme teknolojiyle uğraşan araştırmacılar insan embriyosunu in vitro koşullarda elde etti ve daha sonra kullanılmak üzere dondurdular. Anne ebeveynler kendilerine ait olmayan genetik döller vermişlerdir. 1993 de, l, George Üniversitesinde çalışmakta olan Dr Robert Stillman ve Jerry Hall insan embiryosunu klonladı ve 6 gün bunları yaşatmayı başardı.

Klonlama ya da genetik olarak benzer organizmanın üretimi ilk kez havuç bitkisinde başarılmıştır. Klonlama işleminde havuç kök hücreleri yeni bitki oluşturmak üzere kullanılmıştır. Bitki klonlama teknolojisindeki bu başarılar 1952 de kurbağalardaki klonlamaya kadar devam etmiştir. 1970 lerde fare, 1973 de sığır ve 1979 da koyun klonlaması olmuştur. Bu çalışmalar, hızlı çoğalan iyi bir sürü daha iyi süt üretimi amacıyla insanlık yararına gerçekleştirilmiştir. Gen teknolojisiyle biyoteknolojideki ilerlemeler zararlılara ve soğuğa dayanıklı bitki türleri, daha çok üreyebilen ve gelişkin çiftlik hayvanları üretimine başarılı olmuştur. Genetik olarak farklı domates türleri, rafta kalma süresi uzun olan varyetelerin gelişmesini sağlamıştır.1990 yıllarında Amerikada daha da ileri gidilerek İnsan Genom Projesi gündeme getirilmiş ve insan genlerinin tüm haritasının yapılması planlanmıştır. Bu projenin yaklaşık değeri yılda 200 milyon dolar olup 2005 yılında bitirilmesi planlanmaktadır. Cystic fibrosis, orak şekilli hücre anemisi ve Huntingon’s chorea gibi birçok hastalık için DNA kodları kromozomlarda yer alan özel bölgelerde kodlanmış olduğu bu sayede bulunmuştur.

Bununla beraber biyoteknolojinin hızlı gelişimi beraberinde birçok problemi de ortaya koymuştur. Bilimsel tartışmalar ahlaki ve geleneksel sorular yeni gelişmelerle ortaya çıkmıştır. Bu nedenle genetik bilimi konusunda herkesin bilgiye ihtiyacı bulunmaktadır.

Dünyada Genetiğin Tarihi;

1858 yılında Charles Darwin – Alfred Russel Wallace doğal seleksiyon teorisini ortaya koydular ve çevreye iyi uyum gösteren populasyonların yaşadığını ve özelliklerini nesillerine aktardıklarını belirttiler.

1856 Charles Darwin, Türlerin Orijin adlı eserini yayınladı.

1866 Gregor Mendel bezelye bitkilerinde faktörlerin aklıtımı üzerine araştırmlarını yayınladı.

1900 de Carl Correns Hugo de Vries Erich von Tschermak Mendelin prensiblerini bağımsız olarak keşfetti ve doğruladı. Modern genetiğin başlangıcını yaptı.

1902 Walter Sutton Mndel ve citoloji arasındaki ilişkileri ortaya koydu, kalıtım ve hücre morfolojisi arasındaki boşluğu kapattı.

1905 Nettie Stevens Edmund Wilson bağımsız olarak Cinsiyet kromozomlarını buldu XX’i dişi XY’i erkek olarak değerlendirdi.

1908 Archibald Garrod, insanda enzim eksikliğinden meydana gelen doğum hastalıklarının metabolizmasını çalıştı.

1910 Thomas Hunt Morgan, ilk kez meyve sineği Drosophila melanogaster’de cinsiyete bağlı kalıtım olan beyaz göz rengini araştırdı. Bu araştırma linkage (bağlantı) olayını içeren gen teorisini geliştirdi.

1927 Hermann J. Muller, X-ışınlarını kullanarak Drosophila da suni mutasyonların oluştuğunu buldu.

1928 Fred Griffith Diplococcus’larda R ve S nesillerine bilinmeyen yapıların olduğu keşfetti.

1931 Harriet B. Creighton Barbara McClintock mısırda krossing overın sitolojik aknıtlarını gösterdi.

1941 George Beadle Edward Tatum, ışınlanmış ekmek küfünde, Neurospora, bir enzim tarafından kontrol edilen genin faaliyetini ifade etti.

1944 Oswald Avery, Colin Macleod ve Maclyn McCarty, Griffith’in denemelerinde transfer olan yapının DNA olduğunu ortaya koydu.

1945 Max Delbruck, 26 yıl ard arda Cold Spring Hardour’da fajlar üzerinde kurs verdi. Bu kurd moleküler biyolojide iki generasyonu içeren ilk kursdu.

1948′lerde Barbara McClintock mısırda renk varyasyonunu açıklayan ilk transposable elementleri keşfetti.

1950′de Erwin Chargaff Canlılardan elde edilen DNA örneklerinde Adenin-Timin ve Guanin-Sitozin arasındaki 1:1 oranını keşfetti.

1951 yılında Rosalin Franklin DNA nın X ışınlı ilk fotoğrafını çekti.

1952 ‘de Martha Chase Alfred Hershey 35S fajlarını işaretledi ve DNA yı 32P ile işaretliyerek kalıtım molekülünü buldu.

1953 Francis Crick, James Watson DNA molekülünün üç boyutlu yapısını çözdü.

1958 yılında Matthew Meselson, Frank Stahl azot izotoplarını kullanarak semi konservatid replikasyonu kanıtladı.

1958 Arthur Kornberg, E. coli’de DNA polimerazı saflaştırdı ve test tüpünde ilk enzimi elde etti.

1966 Marshall Nirenberg, H. Gobind KhoranaLed, Genetik kodu deşifre etti ve 20 amino asit için RNA kodonlarını buldu.

1970 Hamilton Smith & Kent Wilcox, ilk restriksiyon enzimini izole etti, Hind II Bu DNA bölgesini özel bir bölgeden kesmektedir.

1972 Paul Berg & Herb Boyer, ilk rekombinant molekülleri üretti.

1973 Joseph Sambrook Led, Agarose jel elektroforesisde DNA yı ethidium Bromid ile boyayarak gösterdi.

1973 Annie Chang Stanley Cohen, rekombinant DNA molekülünü oluşturdu ve E. Colide replike etti.

1975 Rekombinant DNA deneylerinin düzenlenmesi hakkında rehberin sunulması. California, Asimolar Uluslar arası Toplantı.

1977 Fred Sanger, DNA dizilişi için zincir terminasyon metodunu (dideoxy) geliştirdi.

1977 Tıp alanında önemli ilaçların üretildiği ilk rekombinant DNA metodlarının kullanıldığı genetik mühendisliği şirketi kuruldu (Genentech).

1978 Rekombinant DNA teknolojisi ile üretilen ilk insan hormonu somatostatin elde edildi.

1981 Üç farklı bağımsız araştırma ekibi insan ongene lerini keşfetti (kanser genleri).

1983 James Gusella kan örneklerini topladı Huntington’s hastalığını kontrol eden genin kromozom 4 üzerinde olduğunu keşfetti

1985 Kary B. Mullis, Polimeraz zinzir reaksiyonunu tanımlayan araştırmasını yayınladı (PCR).

1988 İnsan Genom projesi başladı. İnsan kromzomlarının DNA dizilişinin tanımlanması hedef alındı.

1989 Alec Jeffreys, DNA parmak izi terimini tanıttı ve DNA polimorfizm, ile ailesel, göç ve cinayet vakalarında kullandı.

1989 Francis Collins & Lap Chee Tsui Cystiz Fibrosis hastalığına neden olan ckromosom 7 üzerindeki CFTR regulatör proteinin genetik kodunu tanımladı.

1990 İlk gen yer değiştirme gerçekleşti. Normal ADA geninin RNA kopyası retrovirüs vasıtasıyla 4 yaşındaki bir kıs çoçuğunun T hücrelerine nakledildi. Bu uygulamada bağışıklık sistemi çalışmaya başladı.

1993 Flavr Savr, domatestleri raf ömrünü uzatmak için genetik olarak modifiye etti.

1996 Iwan Wilmut, çekirdek transferi ilk genetik kopyalama gerçekleştirildi.

Genetiğin Tarihinde Klasik Araştırmalar:

Gregor Mendel’in Deneyleri

Gregor Mendel (1866), “Experiments on Plant Hybrids,” Trans. by Eva Sherwood, in The Origin of Genetics, Curt Stern and Eva Sherwood, eds. (W. H. Freeman and Co., 1966), pp. 1-48.

Keşifler

Hugo De Vries (1900), “The Law of Segregation of Hybrids,” Trans. by Eva Sherwood, in The Origin of Genetics, Curt Stern and Eva Sherwood, eds. (W. H. Freeman and Co., 1966), pp. 107-118.

Mendel Araştırmaları

William Bateson (1901), “Problems of Heredity as a Subject for Horticultural Investigation,” Journal of the Royal Horticultural Society 25: 54-61.

Biyometri

W. F. R. Weldon (1895) “Remarks on Variation in Animals and Plants,” Proceedings of the Royal Society 57: .

G. Udny Yule (1905), Mendel’s Laws and Their Probable Relations to Intra-Racial Heredity,” New Phytologist 1: 226-7.

Genotip & Fenotip

W. Johannsen (1911), “The Genotype Conception of Heredity,” The American Naturalist 95: 129-159.

Eugenler

Charles Davenport (1912), “The Inheretance of Physical and Mental Traits of Man and Their Application to Eugenics” in Heredity and Eugenics. W. Castle, ed. University of Chicago Press.

William Castle (1930) “Race Mixture and Physical Disharmonies,” Science, n.s. 71: 603-606.

Kalıtımın Kromozom Teorisi

T. H. Morgan (1910) “Sex Limited Inheritance in Drosophila,” Science 32: 120-122.

A. H. Sturtevant (1917) “Genetic Factors Affecting the Strength of Linkage in Drosophila,” Proceedings of the National Academy of Science 3: 555-558.

Sitogenetik

Harriet B. Creighton and Barbara McClintock (1931), “A Correlation of Cytological and Genetical Crossing-Over in Zea mays,” Proceedings of the National Academy of Sciences 17: 492-497.

T. S. Painter (1934), “A New Method for the Study of Chromosome Aberrations and the Plotting o Chromosome Maps in Drosophila melanogaster,” Genetics 19: 175-188.

Mutasyon

H. J. Muller (1927) “Artificial Transmutation of the Gene,” Science 66: 84-87.

Evolasyon Genetiği

Theodosius Dobzhansky (1937), Genetics and the Origins of Species, excerpts. Columbia University Press.

G. Turesson, (1922) “The Genotypical Response of Plant Species to the Habitat,” Hereditas 3: 211-350.

Bitki ve Hayvan Islahı

George Shull (1909) “A Pure Line Method of Corn Breeding,” Report of the American Breeders Association 5: 51-59.

İnsan Genetiği

J. Neel (1949) “The Inheritance of Sickle Cell Anemia,” Science 110: 64-66.

L. Hogben (1932) “The Genetic Analysis of Familial Traits,” Journal of Genetics 25: 97-112.

Populasyon Genetiği

Sewall Wright (1931) “Evolution in Mendelian Populations,” Genetics 16: 97-159.

J. B. S. Haldane (1954) “The Cost of Natural Selection,” Journal of Genetics 55: 511-524.

Gelişim Genetiği

S. Gluecksohn-Schoenheimer (1940) “The effect of an early lethal (t*) in the house mouse,” Genetics 25: 391-400.

C. Waddington (1975) “Genetic Assimilation,” reprinted in The Evolution of an Evolutionist. Cornell University Press.

Biyokimyasal Genetik

G. W. Beadle and E. L. Tatum (1941), “Genetic Control of Biochemical Reactions in Neurospora,” Proceedings of the National Academy of Sciences 27: 499-506.

Arthur Pardee, Francois Jacob, and Jacques Monod (1959) “The Genetic Control and Ctyoplasmic Expression of “Inducibility” in the Synthesis of beta-galactosidase by E. coli,” Journal of Molecular Biology 1: 165-178.

Genetik İnce Yapı

Raffel, D. and H. J. Muller. 1940. “Position Effect and Gene Divisibility Considered in Connection with Three Strikingly Similar Scute Mutations,” Genetics 25: 541-583.

Seymour Benzer (1955) “Fine Structure of a Region of Bacteriophage,” Proceedings of the National Academy of Sciences 41: 344-354.

Barbara McClintock (1956) “Controlling Elements and the Gene,” Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology 21: 197-216.

Moleküler Genetik

O. Avery, C. MacLeod, and M. McCarty (1944), “Studies on the Chemical Nature of the Substance Inducing Transformation of Pneumococcal Types I.,” Journal of Experimental Medicine 79: 137-158.

James Watson and Francis Crick (1953), “A Structure for Deoxyribonucleic Acid,” Nature 737-738.

M. Meselsohn and F. Stahl (1958) “The Replication of DNA,” Cold Spring Harbor Symposia for Quantitative Biology 23: 9-12.

M. Nirenberg and Philip Leder (1964) “RNA Codewords and Protein Synthesis,” Science 145: 1399-1407.

Türkiye’de Genetiğin Gelişimi;

Genetik bilimi, Türkiye’de gelişimi oldukça yenidir. Çalışmalar, 1950 yıllarında sonra sitogenetik, biyometri, populasyon genetiği, mutasyon genetiği alanında başlamıştır. !978 yıllarında gentik sahasında çalışanlar biraraya gelmek için faaliyetlerde bulunmuşlar ancak faaliyet devam etmemiştir. Çalışmalar TÜBİTAK desteğiyle sürmekte olup, Üniversitelerde dış ülkelere görevlendirilen elemanların 1985 yıllarından sonra dönerek yeni teknikleri uygulamalarıyla sitegenetik & moleküler genetik sahasında ilerlemeler olmuştur. Bu arada Üniversiteler kendi bünyelerinde merkez laboratuvarları kurma yoluna gitmişlerdir. İstanbul Üniversitesinde BİYOGEM ve Atatürk Üniversitesindeki Biyoteknoloji Merkezi buna örnektir. Son zamanlarda RFLP, RAPD, PCR, in-situ melezleme, ısozyme, PAGE gibi metodlar DNA ve proteinler üzerinde uygulanmaktadır. Çalışmalarda yeni tekniklerin bulunmasından ziyade metodların pratiğe uygulanması ağırlık kazanmıştır. Çeşitli alanlarda yapılan çalışmalar eldeki bilgilere göre aşağıda tarih, isim ve konu sırasına göre sınıflandırılmıştır.

Genetik Sahasında Yapılan araştırmalar;

Sitogenetik

1965 Şehabettin Elçi, Agropyron türlerinde karyotip analizleri.

1966 Şehabettin Elçi, Mitoz kromozom analizlerinde yeni bir metod.

1974 Sevim Sağsöz, Tetraploid bitkilerin elde edilmeleri.

1974 Emiroğlu, Ü. Tütünlerde haploidlerin eldesi, mayoz bölünme ve karyotip analizleri.

1977 Emine Bilge, M. Topaktaş, N. Gözükırmızı, M. Kocaoğlu. Arapa’ da Deneysel mutasyonların eldesi.

1977 H.R. Ekingen, Triticumda 3D kromozomların eşlenme üzerine etkileri

1982 Sevim Sağsöz, İngiliz çiminde ploidi derecesi, tohum tutma ve stoma uzunluğu ilişkileri

1983 Sevim Sağsöz, tetraploid ingiliz çimlerinde mayoz bölünme ve seleksiyon kriterleri

1995 Gülşen Ökten, insan kromozomlarında karyotip analizi

1995 Neriman Gözükırmızı, Bitkilerde karyotip analizleri

1996 Nurten Kara, tıbbi bitki olan yabani soğan kromozomlarının karyotipi.

1996 A. Okumuş, mayozda eşlenmesnin genetik kontrolü ve karyotip analizleri.

Moleküler Genetik

1996 Sebahattin Özcan, Tütünde Gen transferi

1996 Gürel, F., Arı, Ş & Gözükırmızı, N. Arpada varyasyonun RAPD ve moleküler marker kullanılarak tanımı.

1998 A. Altınalan & Numan Özcan, Rekombinat DNA tekniğiyle ±-amilaz geni aktarılan suşların probiotik geliştirilmesi

1998 A. Okumuş & M. Akif Çam, Koyunlarda DNA ekstraksiyonu

1998 A. Okumuş, M. Olfaz & M. Akif Çam, Koyun melezlerinde hemoglobin lokusunun genetik kontrolü

1998 T. Oğraş, E. Arıcan & N. Gözükırmızı, Transgenik tütünde intron dizilerinin değerlendirilmesi

Gelişim Genetiği

1996 Sebahattin Özcan, Tütünde doku kültürü

1998 Serhat Papuççuoğlu, Sema Birler, Serhat Alkan, Mithat Evecen, Kamuran İleri; Hayvanlarda İn vitro fertilizasyon

1998 Betül Bürün, Tütünde somatik embriyogenesis ve ploidi düzeyleri.

Biyokimyasal Genetik

1993 Asal, S., Kocabaş, Elmacı, C. Tavul ve bıldırcınlarda yumurta akı proteinlerinde genetik polimorfizm.

1994 Dayıoğlu, H. Tüzemen, N., Yanar, M. Atatürk Üniversitesi Ziraat İşletmesinde yetiştirilen çeşitli sığır ırklarında transferrin polimorfizmi üzerine araştırmalar

1994 Gürkan, M. ve Soysal, M.İ. Edirne ili ve yöresinde yetiştirilen boz step, siyah alaca ve siyah-alaca x boz step melez sığırların kalıtsal polimorfik Hb ve Tf tipleri bakımından genetik değeri

1996 Abdülkerim Bedir, İnsan genomunda AP-PCR uygulamaları

1996 Sekin, S, İbrahim Demir, Biyokimyasal markerların genotip tayininde kullanılması

1996 Baş, S., Ülker, H., Vanlı, Y. ve Karaca, O. Van yöresi karakaş kuzularında transferrin polimorfizmi

1996 Çelik, A. ve Pekel, E. Türkiye koyun populasyonunun hemoglobin (Hb) ve transferrin (Tf) poliformizmi bakımından genetik yapısı

1998 Sevinç Asal & Meltem İ. Erdinç, Süt proteinlerinde genetik polimorfizm

1998 Ramazan Yılmaz, E. Yüksel & K. Erdoğan, Erinaceus populasyonlarında enzimatik karşılaştırmalar

Populasyon Genetiği

1953 Hüseyin Gökçora, Melez Mısır populasyonunda genetik çalışmalar

1960 Hüseyin Gökçora, Kendilenmiş döllerin kıymetlendirilmesi.

1973 F. İncekara, M.B. Yıldırım & M.E. Tuğay, Buğday populasyonunda karakterlerin kalıtımı

1973 Doğrul, F. Memleketimizde yetiştirilen yerli ve yabancı saf ve melez sığır ırkı kanlarında beta-globulin ve hemoglobin varyasyonları

1977 H. Bostancıoğlu, Arpa üzerine genetik çalışmalar

1977 Emiroğlu, Ş.H., G. Yazıcıoğlu, Z.M. Turan. Gossypolsuz pamuk ıslahı

1979 Emin Ekiz, Ayçiçeğinde kendileme depresyonu

1985 Doğrul, F. Koyunlarda hem ve tf proteinlerinin dağılımı

1989 Asal, S. Koyunlarda tf polimofizmi tespiti

1992 İhsan Soysal & Haskırış, H. Türkgeldi koyun populasyonlarında kan proteinleri yönünden genetik yapısı

1998 İhsan Soysal & Alparslan A. Ülkü, Keçi populasyonunda kan proteinleri ve Na,K seviyelerinin genetik yapısı

1998 Gamze Umulu, Japon bıldırcınlarında beyaz renk kalıtımı

Kantitatif Genetik

1961 Erdoğan Pekel, Akkaraman Koyun Islahında kantitatif genetik çalışmaları

1993 Soysal, M.I. ve Kaman, N. Acıpayam koyun populasyonunun bazı kalıtsal polimorfik kan proteinleri tarafından genetik yapısı ve bu karakterler ile çeşitli verim özellikleri arasındaki ilişkiler

1994 Vanlı, Y. ve Baş, S. Atatürk Üniversitesi koyun sürülerinde beta-globulin (Transferrin) polimosfizminin genetiği ve kantitatif karakterlerle bağlantısı 2. fenotipik analizler.

1995 Şekerden, Ö., Doğrul, F. Erdem, H. ve Altuntaş, Simental sığırlarda serum transferrin ve hemoglobin tipleriyle gelişim özelliği arasındaki ilişkiler

Mutasyon Genetiği

1969 Didar Eser, Avena sativa’da röntgen ışınları ve anöploid değerler

1980 Metin B. Yıldırım. Buğday mutant populasyonunda seleksion çalışmaları

1998 Haydar Karayaka, gen mutasyonlarının tespiti

Biyometri

1967 Şaban Karataş, Genetik ve Fenotipik Korelasyonların tahmin metodları

1996 H. Okut, Y. Akbaş & A. Taşdelen. Blue ve Blup tahminlarinde outliner seçimi

1998 Oya Akın & Tahsin Kesici, Tribolium populasyonunda genetik parametreler

1998 Sinan Aydoğan & Tahsin Kesici, Kalıtım derecesi tahmininde eklemeli olmayan etkiler

1998 Zahide Kocabaş, Tahsin Kesici & Ayhan Eliçin, Kanonik korelasyonun hayvan ıslahınd uygulaması

Yayınlanan Kitaplar

1963 Orhan Düzgüneş. Bilimsel araştırmalarda istatistik prensipleri

1970 Fethi İncekara. Genetik

1973 İsmet Baysal, Sitogenetik

1978. Şehabettin Elçi, Sitolojide hızlı araştırma yöntemleri

1982 Şehabettin Elçi, Sitogenetikte gözlemler ve araştırma yöntemleri.

1982 Sevim Sağsöz. Sitogenetik

1983 Muvaffak Akman, Bakteri Genetiği

1983 Emin Arıtürk, Evcil Hayvanların genetiği

1983 Neriman Alemdar, Sitoloji

1986 Bekir Sıtkı Şaylı, Medikal Sitogenetik

1988 Sezen Şehirali & Murat Özgen, Bitki Islahı

1994 Müzeyyen Seçer, Moleküler Biyoloji

1996 Düzgüneş, O. A. Eliçin & Numan Akman, Hayvan ıslahı

1996 İhsan Soysal, Hayvan ıslahının genetik prensibleri

Bu genel belirlemeden anlaşıldığı üzere, burada sorgulanmak istenen insan varlığının anlamı ve bu Dünya’daki yeridir. Nitekim Aydınlanma’nın gelenekselleşmiş bir tanımını veren Kant’a göre Aydınlanma, insanın kendi kusurları sonucu düşmüş olduğu olumsuz durumdan, yine kendi aklını kullanmak suretiyle çıkma çabasıdır. Gerçekte insan içinde bulunduğu olumsuz duruma aklın kendisi yüzünden değil, ama onu gerektiği gibi kullanmayı bilmemesi yüzünden düşmüştür. Bu yönüyle Aydınlanma’nın, Ortaçağ düşüncesine ve yaşam anlayışına karşıt bir dünya görüşü olarak ortaya çıktığı görülmektedir.

Aydınlanma’nın temel özelliklerinden birisi de, doğa ile akıl arasında bir uygunluk olduğunu ve akılsal yapıda olan bu doğayı aklın rahatlıkla kavrabileceğidir.

Doğa ve Bilgi Felsefesi

Bu dönemde bilginin doğasına ilişkin tartışmalar yoğunlaşmış ve Tümevarım Yöntemi Hume tarafından sorgulanmıştır. Fransız ansiklopedistlerinden D’Alembert ve Diderot gibi araştırmacılar Rönesans’tan bu yana üretilen yeni bilimsel bilgi birikimini, Ansiklopedi adlı yapıtta bir araya getirmeye çalışmışlardır.

Voltaire ise, Newton’un Principia’sının Kıta Avrupası’nda tanınmasını ve yayılmasını sağlamıştır.

Descartes

Modern felsefenin ve analitik geometrinin kurucusu olan Descartes (1596 – 1650) için de, Bacon’da olduğu gibi, amaç doğayı egemenlik altına almaktır. Çünkü insan ancak o zaman mutlu olabilir. Fakat doğa, skolastiğin sağladığı bilgilerle egemenlik altına alınamaz. Böylece Descartes’ın da skolastiğin insanı yanlışa götürdüğünü düşündüğü anlaşılmaktadır. Ona göre, bunun iki nedeni vardır.

1-Skolastiğin kavramları açık ve seçik değildir.

2-Bu yöntem doğru bilgi elde etmeye uygun değildir.

Böylece Descartes yeni bir yönteme gereksinim olduğunu belirtir. Çünkü ona göre doğruyu yanlıştan ayırt etme gücü, yani akıl (sağduyu) eşit olarak dağıtılmıştır. O halde bu kadar yanlış bilginin kaynağı akıl olamaz. Böylece Descartes, insanların yanlışa düşmelerinin tek nedeninin doğru bir yönteme sahip olmamaları olduğu sonucunu çıkarır.

Bundan sonra yöntemini kurmaya çalışan Descartes, öncelikle bu konuda kendine nelerin yardımcı olacağını araştırır ve iki şeyin bulunduğuna karar verir:

1-Klasik mantık

2-Eskilerin kullandığı Analiz

Descartes, eskiden beri kullanmakta olan bu iki yöntemden klasik mantığın, bilinenleri başkalarına öğretmekte, genç zekaları çalıştırmakta ve onlara bir disiplin kazandırmakta yararlı olduğunu, ancak yeni bir bilgi elde etmekte işe yaramadığını belirtir. Çünkü ona göre, bu mantıkta biçim ve içerik ayrılmıştır. Oysa ki bilgide biçim ve içerik iç içedir.

Eskilerin kullandığı analize gelince, Descartes, Platon’dan beri eskilerin matematiğin en yalın bilim olduğunu ve diğer bilimlerin temelinde yer aldığını, fakat kendi dönemindeki matematiğin bu özellikten yoksun bulunduğunu belirtir. Bunun üzerine eskilerin matematik çalışmalarını incelemeye koyulur ve Papus’un Matematik Koleksiyonları adlı kitabında kanıtlamanın iki boyutundan söz edildiğini belirler. Bunlar analiz ve sentezdir.

Descartes bu iki yoldan analizin daha doğru olduğuna karar verir. Matematikle ilgili çalışmaları sonucunda da analitik geometriyi bulur. Burada esas olan bir cebir denkleminin bir geometrik şekille anlatılmasıdır. Descartes’ın bu önemli buluşundan sonra diğer önemli bir katkısı da geometri ile cebir arasında kurduğu paralelizmin aynı şekilde matematik ve diğer bilimler arasında da kurulabileceğini belirtmesidir. Çünkü ona göre her hangi bir bilimde bir şeyi bilmek demek aslında sayı ve ölçüden başka bir şey değildir. Bundan dolayı da bütün bilimlerde tek bir yöntem uygulamak olanaklıdır. Bu da matematiksel yöntemdir. Böylece ilk defa bütün bilimlerin yönteminin tek bir yöntem olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle Descartes’ın yöntemine evrensel matematik yöntem denmiştir.

Descartes bu yöntemini dört kuralla temellendirmiştir.

1-Apaçıklık Kuralı: Doğruluğu apaçık bilinmeyen hiçbir şeyi doğru olarak kabul etmemek, yani acele yargılara varmaktan ve ön yargılara saplanmaktan çekinmek, yargılarda ancak kendilerinden kuşkulanılmayacak derecede açık ve seçik olarak kavranılan şeyleri bulundurmak.

Bu kuralda dikkat çeken en önemli yön insanın bir konuyu araştırmaya başlarken, ön yargısız davranmasının gerekliliğidir. Bu ise oldukça zordur. Çünkü insan hem doğuştan getirdiği, hem de yaşamı boyunca edindiği pek çok ön yargıya sahiptir. Bunu aşmak ise çok zordur. Ancak Descartes bunun için yöntemsel kuşkuculuk’u önerir

Bu yöntemin esası, sağlam bir nokta buluncaya kadar sezişle apaçık olarak kavranılamayan her şeyden kuşku duymaktır. Bu yönüyle kuşkucuların yöntemlerinden tamamen farklı olan yöntemsel kuşkuculuk, Descartes’ın deyimiyle, gerçeği, yani kayayı bulmak için gevşek toprak ve kumu atmak amacına dayanır. Böylece elde edilen bilgi artık kendisinden kuşku duyulmayan, apaçık olarak kavranılan, doğruluğuna güvenilen bilgi olacaktır.

2-Analiz Kuralı: Bu kural incelenecek problemlerden her birini, olanaklar ölçüsünde ve daha iyi çözümlemek için gerektiği kadar parçalara ayırmayı belirtir, yani karmaşık ve karanlık olan önermelerden, basamak basamak daha yalın önermelere inmek ve daha sonra bu yalın önermelerden başlayarak daha karmaşıkların bilgisini elde etmektir.

3-Sıra Kuralı: En yalın ve bilinmesi en kolay şeylerden başlayarak, tıpkı basamak basamak bir merdivenden çıkar gibi, derece derece daha karmaşık olanların bilgisine yükselirken, doğaları gereği ardı ardına sıralanmayan şeyler arasında bile bir sıra olduğunu öngörerek düşünmeyi yürütmektir.

4-Sayış kuralı: Bu kural hiçbir şeyin unutulup atlanmadığından emin olmak için, her yönden tam sayış ve genel tekrar yapmayı belirtir. Burada dikkat edilmesi gereken dört nokta vardır. Sayışın sürekli, kesiksiz, yeter ve sıralı olması.

Descartes’ın bu analiz ağırlıklı, yöntemsel kuşkuculuğa dayanan yöntemi, felsefe için gerçekten çok yenidir. Bu anlamda o, modern felsefenin kurucusu kabul edilmiştir. Ancak onun bu başarısını bilimde de gösterdiğini söylemek zordur. Çünkü bilim anlayışında önemli yanlışlar vardır. Aslında bilimlere matematiğin uygulanabileceğini belirtmesi önemlidir. Örneğin fiziği matematiğe, daha doğrusu geometriye indirgemeye çalışması yanlıştır. Çünkü modern bilim anlayışında bilimlerin inceleme alanlarını geometrik nesnelere indirgemek, yani yalnızca yayılım olarak düşünmek olanaksızdır. Bundan dolayı da, Descartes’ın anladığı anlamda matematiksel yöntem bilimlerde başarıyla uygulanamaz.

Bilimin yöntemi ve kartezyen felsefe sistemiyle ünlü olan Descartes, aynı zamanda büyük bir matematikçidir. Cebirsel işlemleri geometriye uygulayarak analitik geometriyi kurmuştur. O zamana kadar geometri ve cebir problemleri kendi özel yöntemleri ile ayrı ayrı çözülmekteydi. Ancak Descartes, cebir ve geometri arasındaki bu mesafeyi ortadan kaldıran, cebiri geometriye uygulayan genel bir yöntem ileri sürdü. Descartes’ın bu yönteminin iki amacı vardı:

1. Cebirsel işlemlerle, geometriyi şekil kullanımından kurtarmak.

2. Cebir işlemlerine geometrik yorumlarla anlam kazandırmak.

Descartes bu bağlamda, ilk defa koordinat geometrisi fikrini şekil de görüldüğü gibi ifade etti.

Buna göre, ox ve oy doğruları, o noktasında (orijinde) birbirlerini dik olarak keserler. Bu doğrular, aynı düzlemde bulunan bir P noktasının konumunu belirlemek için eksenler olarak kullanılır. P noktasının konumu, eksenler üzerinde OM=x ve PM=y uzaklıkları ile belirlenir. Yani P(x,y) noktasının tanımlanabilme koşulu x ve y gibi iki parametre yardımıyla sağlanmaktadır. x ve y uzaklıklarına P noktasının koordinatları denir. x ve y arasındaki farklı münasebetler aynı düzlemde farklı eğrilere tekabül eder. Böylece, eğer y, x ile orantılı olarak büyürse, yani y=kx olursa, bir doğru parçasını ve y=kx2 olursa, bir parabolü temsil eder. Bu tür denklemler cebirsel olarak çözülebilir ve bulunan neticeler geometrik olarak yorumlanabilir. Bu şekilde, daha önce çözülemeyen ya da çok güçlükle çözülebilen pek çok fizik probleminin çözümü bundan sonra (örneğin Newton’da) mümkün olmuştur.

Descartes bütün fiziğin bu şekilde geometrik ilişkilere indirgenebileceğini düşünerek, bütün evreni matematiksel olarak açıklamaya çalışmıştır.

Descartes fizik ve evrenbilimle de ilgilenmiş ve 1644 yılında yayımladığı Principia Philosophia (Felsefenin İlkeleri) adlı Latince yapıtında ileri sürmüş olduğu Çevrimler Kuramı ile Newton’dan önce evrenin yapısı ve işleyişine ilişkin mekanik bir açıklama getirmişti; bu yapıt, daha sonra Fransızca’ya çevrildi ve Avrupa düşüncesi üzerinde çok etkili oldu.

Aristotelesçi hareket düşüncesi, gezegenleri yöneten gücün, aynı zamanda onları ileriye doğru sürükleyen güç olduğunu benimsiyordu. Aslında Yunan Mitolojisi’ne, yani bir savaş arabası ile atlarla donanmış Apollon (Güneş) tasarımına dayanan bu inanç Hıristiyan Mitolojisi tarafından da benimsenmiş, ancak atların yerine meleklerin gücü geçirilmişti. Diğer taraftan 16. yüzyılın önde gelen gökbilimcilerinden Tycho Brahe ve yandaşları, Aristotelesçi Evren Kuramı’na sonradan eklenen ve gökcisimlerini taşıdıklarına inanılan saydam ve katı kürelerin bulunmadığını gözlemsel olarak kanıtlamışlar ve böylece büyük bir sorunun doğmasına sebebiyet vermişlerdi: Şâyet gökcisimlerini saydam ve katı küreler taşımıyorsa, ne taşıyordu? Mekanik oluşumları, maddenin madde üzerindeki etkisiyle açıklamak gerektiğini düşünen Descartes, uzayın boş olmadığı görüşüyle birlikte, bir cismin devinebilmesi için gerekli olan kuvvetin başka bir cisim tarafından sağlanması gerektiği görüşünü de gelenekten almıştı; fakat artık atları ve melekleri kullanmıyordu. Bütün gezegenlerin, akışkan özdekle dolu bir uzayda oluşan çevrimlerin, yani girdapların veya hortumların merkezinde bulunduğunu savunuyordu. Bu çevrimlerin dönüşü, merkezlerinin yakınında çok hızlıydı ve gezegenlerin eksenleri çevresinde dönmelerini sağlıyordu. Çevrimlerin dış kısımları ise, gezegenlerin sahip oldukları uyduları dolandırıyordu. Yerel gezegensel çevrimler, merkezinde Güneş’in bulunduğu daha geniş bir çevrimin içine oturmuştu; öyle ki bu çevrim, gezegenleriyle birlikte diğer çevrimlerin düzenli bir biçimde Güneş’in çevresinde dolanmasını sağlıyordu.

Bu kuram çok akıllıca ve ilk bakışta çok çekiciydi; çünkü başka olguların yanında Yersel dönüş sırasında neden güçlü hava akımlarının oluşmadığını ve küçük cisimlerin neden Yersel çevrim merkezine doğru gittiklerini veya düştüklerini açıklayabiliyordu.

Bir varsayım, öndeyişlerinin doğruluğu ile yargılanmalı ve değerlendirilmelidir. Descartes’ın varsayımının güçsüzlüğü, matematiksel olarak işlenememesi ve bu nedenle yeterli düzeyde denetlenememesi ve sorgulanamamasından kaynaklanıyordu; ama matematiksel olarak gösterilemediği için denetlenmesi ve sınanması olanaksızdı. Akışkanların devinimine ilişkin sorunlar, 17. yüzyıl matematiğinin dışında kalıyordu. Descartes’ın varsayımından yararlanarak, Güneş’e daha yakın olan gezegenlerin daha hızlı hareket etmeleri gerektiğini öngörmek olanaklıydı; fakat gezegenlerin uzaklıkları ile dolanım süreleri, yani periyotları ararsında bulunması gereken kesin ilişkiyi ve bağlantıyı öngörmek olanaksızdı. Ayrıca, karmaşık bir çevrimler dizgesinde, bir gezegenin çizdiği yörüngenin biçimini öngörmek de mümkün değildi. Gezegen devinimlerine ilişkin yasalar, Kepler tarafından matematiksel bir kesinlikle ortaya konulmuştu ve artık Kepler Yasaları’nın kendisinden çıkarsanacağı doyurucu bir mekanik kurama gereksinim duyulmaktaydı; bulanık ve niteliksel bir biçimde gezegen devinimlerinin temel özellikleriyle ilgilenen kuramlar, artık ömürlerini tamamlamışlardı.

Matematik

Bu dönemde Euler ve Lagrange integral ve diferansiyel hesabına ilişkin on yedinci yüzyılda başlayan çalışmaları sürdürmüş ve bu çalışmaların gök mekaniğine uygulanması sonucunda fizik ve astronomi alanlarında büyük bir atılım gerçekleştirilmiştir. Mesela Lagrange, Üç Cisim Problemi’nin ilk özel çözümlerini vermiştir.

Astronomi

Yakın dönem astronomi çalışmalarının genellikle üç alanda yoğunlaştığı görülmektedir:

1. Özellikle Herchell ve Halley’in yapmış oldukları gözlemler sonucunda Güneş sistemine ilişkin gözlemsel veriler artmıştır.

2. Astronominin kuramsal yönünü oluşturan ve elde edilen gözlemsel verileri değerlendirerek gökcisimlerinin hareketlerinin matematiksel açıklamasını veren dinamik astronomi gelişmiştir. Mesela Laplace, Güneş sistemindeki bütün gezegenlerin hareketlerinin matematiksel olarak gösterilebileceğini öne sürmüştür.

3. Fizik ve kimya alanlarında yapılan araştırmalar sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda yıldızların yapısını inceleyen astrofizik ve evrenin yapısını inceleyen kozmoloji gibi yeni bilim alanları ortaya çıkmıştır. Özellikle astrofizikte Frounhofer ve Kirchoff’un, kozmolojide ise Kant ve Laplace’ın yapmış olduğu araştırmalar çığır açıcı niteliktedir.

Fizik

Bu dönemdeki fizik araştırmalarının özellikle elektrik konusunda yoğunlaştığı ve Gilbert ve Otto von Guericke’in ardından, Du Fay, Franklin, Cavendish, Coulomb, Galvani, Ampere ve Volta’nın çalışmaları sonucunda elektriğin bağımsız bir fizik dalı olarak ortaya çıktığı görülmektedir.

Ayrıca, ses, ışık, ısı ve enerjinin doğasını açıklamaya yönelik çalışmalar yoğunlaşmış ve bu fiziksel varlıklar arasındaki ilişkiler matematiksel olarak gösterilmiştir.

Dalton, kimyasal tepkimeleri açıklamak için Atom Kuramı’nı, Young ise ışığa ilişkin çağdaş Dalga Kuramı’nı geliştirmiştir.

Biyoloji

Bu dönemde doğa bilimlerinden botanik ve zooloji alanlarındaki çalışmalar gelişmiş ve özellikle Darwin’in dedesi Erasmus Darwin ve Lamarck’ın yapmış olduğu araştırmalar sonucunda, yeni bitki ve hayvan türlerinin oluşumunu açıklamaya yönelik Evrim Kuramı’nın temelleri atılmıştır.

Coğrafya

Bu dönemde on beşinci yüzyılda başlayan coğrafî keşifler, Cook ‘un özellikle Antarktika ve Dünya’nın diğer bölgelerine yapmış olduğu gezilerle tamamlanmıştır.

Teknik

Bu dönemde Sanayi Devrimi’nin temelleri atılmış ve bu sayede üretime makinalar hakim olmaya başlamıştır. Deniz ve kara araçlarının yanı sıra, hava araçları da geliştirilmiştir. Montgolfier Kardeşler’in bu alandaki çalışmaları sonucunda havacılığa ve uzay çalışmalarına giden yol açılmıştır.

Kimyanın gelişmesine bağlı olarak madencilik ve metalurji sanayi de ilerlemiş ve üretim biçimi ve buna bağlı olarak ürün verimi köklü bir değişim geçirmiştir. Ayrıca tarımda da sanayileşme sürecine girilmiştir.

Doğa ve Bilgi Felsefesi

On dokuzuncu yüzyıldan itibaren bilimde ortaya çıkan olağanüstü gelişmeler, bilimin kendisini de felsefî bir sorun haline getirmiş, bilimin kavramlarını ve yöntemini, felsefî açıdan anlamak ve anlamlandırmak üzere çeşitli görüşler ileri sürülmüştür.

Bilimsel alanları ürün ve etkinlik açısından değerlendirme çalışmaları yapılmış ve özellikle bilimsel kuramların mantıksal yapıları bakımından tutarlılığının denetlenmesi ve bilimsel önermelerin yapı ve içerik açısından taşıması gereken özelliklerinin bir standarda bağlanması gerektiği savunulmuştur.

Bilimi etkinlik açısından ele alan çalışmalarda ise özellikle kuram seçiminin hangi ölçütlere göre yapılması gerektiği tartışılmıştır. Yeni Pozitivizm veya Viyana Çevresi bilim önermelerinin doğruluk değerlerinin Doğrulama İlkesi açısından belirlenmesi gerektiğini savunurken, Popper ise Yanlışlama İlkesi’ne göre belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bilimi bir etkinlik olarak gören Kuhn ise, bilimsel gelişmenin aynı zamanda bilim topluluklarının sosyal yapısıyla da ilgili olduğunu vurgulayarak, bilimin felsefî boyutunun yanında sosyolojik boyutunun olduğuna da dikkat çekmiştir.

Matematik

Bu dönemde matematiğe daha sağlam bir temel oluşturmaya yönelik felsefi ağırlıklı çalışmalar genişleyerek devam etmiştir. Russell, Poincaré, Hilbert ve Brouwer gibi matematikçiler bu konudaki görüşleriyle katkıda bulunmuşlardır.

Russell, matematik ile mantığın özdeş olduğunu kanıtlamaya çalışmıştır. Matematiğin, sayı gibi kavramlarını, toplama ve çıkarma gibi işlemlerini, küme, değilleme, veya, ise gibi mantık terimleriyle ve matematiği ise “p ise q” biçimindeki önermeler kümesiyle tanımlamıştır.

Hilbert’e göre ise, matematik soyut nesneleri konu alan simgesel bir sistemdir; mantığa indirgenerek değil, simgesel aksiyomatik bir yapıya dönüştürülerek temellendirilmelidir.

Sezgici olan Brouwer de matematiğin temeline, kavramlara somut içerik sağlayan sezgiyi koyar; çünkü matematik bir teori olmaktan çok zihinsel bir faaliyettir.

Poincaré’ye göre de matematiğin temelinde sezgi vardır ve matematik kavramlarının tanımlanmaya elverişli olması gerekir.

Yine bu dönemin en orijinal matematikçileri olarak Dedekind ve Cantor sayılabilir. Dedekind erken tarihlerden itibaren irrasyonel sayılarla ilgilenmeye başlamış, rasyonel sayılar alanının sürekli reel sayılar biçimine genişletilebileceğini görmüştür. Cantor ise, bugünkü kümeler kuramının kurucusudur.

Astronomi

Bu dönemde astronomi alanında yıldızlar ve evrenin yapısına ilişkin çalışmalar artarak devam etmiş ve evrenin oluşumuna ilişkin Büyük Patlama Kuramı ortaya atılmıştır. Diğer taraftan, insanın bu evrende yalnız olup olmadığı tartışılmış ve bunu belirlemeye yönelik çeşitli projeler geliştirilmiştir.

Yine bu dönemde gezegenlere ilişkin çalışmalar da ön plana çıkmış ve 1930 yılında Tombaugh tarafından Plüton gezegeni ve daha sonra da bu gezegenin uydusu Charon bulunmuştur.

Kimya

Bu dönemde kimya, sanayinin belkemiği haline gelmiştir; ancak kimya çalışmaları sadece sanayide değil, tıp başta olmak üzere değişik bilim dallarında da önemli rol oynamıştır. Atom konusundaki çalışmalar, genetik ile ilgili çalışmaları ve canlıların temel maddesi konusunda yapılan araştırmaları büyük ölçüde etkilemiştir.

Biyoloji

Bu dönemde hücrenin yapısı ve işlevlerine ilişkin çalışmalar biyolojiyi büyük ölçüde etkilemiştir. Bunun yanı sıra genetik alanında çok önemli adımlar atılmış ve özellikle son dönemde yapılan araştırmalarla klonlama yöntemine götüren yol açılmıştır.

Ayrıca kimyaya dayanan hormon çalışmaları tarım alanındaki verimi arttırmış ve canlıların kökeni ve evrimiyle ilgili araştırmalar, yeni bilimsel bulgularla güç kazanmıştır.

Jeoloji

Bu dönemde jeoloji iki gelişmeden büyük ölçüde etkilenmiştir. Teknolojik atılım, radyometrik tarihleme yönteminin uygulanmasında, kayaç ve minerallerin kimyasal çözümlenmesinde ve sismolojik incelemelerde büyük ilerlemelere yol açmıştır. Levha tektonoği ise bu yüzyılın ikinci yarısından sonra yerbilimlerinin hemen bütün dallarında büyük dönüşümlerin gerçekleşmesine neden olmuştur.

Tıp

Bu dönemde tıp alanında yoğun bir uzmanlaşma görülmektedir. Artık genel olarak tıp değil pediatri, oftalmoloji, kardiyoloji ve ilerleyen süreç içerisinde genetik ve embriyoloji çalışmaları yoğunlaşmıştır.

Yirminci yüzyıl tıbbının en önemli özelliği, gelişen teknolojiyi çok iyi kullanması ve teşhis ve tedavide daha kesin ve ayrıntılı sonuçlar elde etmesidir. Mikroskobun olağanüstü bir şekilde gelişmesiyle başlayan süreç röntgenle devam etmiştir.

Teknik

Yirminci yüzyıl teknik alanında önemli gelişmelere sahne olmuştur. 1903 yılında Wright kardeşler Flyer I ismini verdikleri ilk uçakla yerden havalanmış ve 59 saniye süreyle 260 metre uçmuşladır. Daha sonraki yıllarda gaz tribünleriyle donatılan jet uçakları, 1960′larda ses üstü hızlara ulaşmışlardır.

1895′te X ışınlarının bulunmasıyla başlayan bir dizi buluş nükleer çağın kapısını açmıştır. 1938′de atom çekirdeğinin parçalanması sonucunda açığa çıkan muazzam enerjinin kullanım şekilleri, bilim adamlarının topluma karşı sorumluluğu konusunu gündeme getirmiştir.

Enrico Fermi’nin 1942′de Şikago Üniversitesi’nin spor sahasında kurmuş olduğu küçük bir reaktörde zincirleme çekirdek reaksiyonlarının denetimini başarması, elektrik enerjisi üreten reaktörleri gündeme getirmişken, 6 Ağustos 1945′de Hiroşima’ya atılan atom bombası, insanların bilim ve teknolojiye bakışlarını ciddi şekilde sarsmıştır. Ancak bilimsel ve teknolojik bilginin üretilmesi ile kullanılması, birbirlerinden oldukça farklı süreçlerdir ve bunların üretiminden sorumlu tutulabilecek bilginlerin kullanımından da sorumlu tutulması doğru değildir.

Uzayın Keşfi

Uzaya seyahat edebilmek sadece roketlerle mümkün olduğundan, roket gelişiminin tarihi, bir bakıma uzay uçuşlarının tarihi olarak görülebilir. İlk roketin ne zaman yapıldığı bilinmemekle birlikte, onun bir Çin buluşu olduğu söylenmektedir. 1232 yılında Çinliler Moğolları uçan ateşli oklarla geri püskürtmüşlerdir. 1379′da ise Venedikliler ve Cenevizliler arasında yapılan bir savaşta kaba bir roket kullanılmıştır. 19. yüzyıl savaş roketlerinin geniş ilgi gördüğü bir yüzyıldır. Büyük Britanyalı Sir William Congreve, Napolyon savaşlarında ve 1812 savaşında katı yakıtlı itici kuvvetle çalışan bir roket geliştirmiştir. Ancak akaryakıtlı roketlerin kullanılması ile uzaya seyahatin mümkün olacağını savunan ve bu konuda ilk bilimsel eseri yayınlayan kişi Constantin Tsiolkovsky adlı bir Rus bilim adamıdır. Onun bu çalışması ciddiye alınmazken, Robert H. Goddard adında bir Amerikalı ve Hermann adında Romanya asıllı bir Alman ayrı ayrı çalışarak modern roket biliminin temellerini atmışlardır. Ayrıca Oberth adında bir bilgin Dünya’dan bir cismin başka bir aleme gitmesi ile ilgili teorilerini ve formüllerini bir kitapta toplamış ve bu kitaptan esinlenerek Almanya’da Uzaya Seyahat Kurumu kurulmuştur. Goddard ise, uzun süre üzerinde çalıştığı konu ile ilgili görüşlerini bir rapor olarak yayınlamıştır. 1919′da çıkan bu raporda Ay’a atılacak bir roketten de söz edilmektedir. 1926′da bir deney roketi hazırlamış ve bu roket yaklaşık 60 metre kadar havalanmıştır. 1929 yılında ise Goddard, içinde barometre, termometre gibi ölçü araçlarının ve bir fotoğraf makinasının bulunduğu ilk roketi havaya fırlatmıştır.

Füzecilik ve uzay yolculuğu denildiğinde akla ilk gelen isim kuşkusuz Wernher von Braun’dır. Goddard ve Oberth’in çalışmalarından haberdar olan Von Braun, Uzaya Seyahat Kurumu’nda füze denemeleri yapmış daha sonra Alman Hava Kuvvetleri hesabına çalışmış ve bu iş için bir füze üssü kurulmuştur.

Bu çalışmalar sonucunda İkinci Dünya Savaşı’nın en güçlü silahı olan V-2 roketleri doğmuştur. Savaştan sonra von Braun planları ile birlikte Amerika’ya kaçmış ve Kaliforniya’da kurulan Cape Canaveral (şimdiki adı Cape Kennedy) Uzay Araştırmaları Merkezi’nde çalışmaya başlamıştır.

4 Ekim 1957 tarihinde ise Ruslar dünyanın ilk yapay uydusu olan Sputnik-1′i Dünya’nın yörüngesine oturtmayı başardılar. 31 Ocak 1958′de ilk Amerikan yapay uydusu yörüngeye oturtuldu ve uzaya uydu gönderilmesi bu tarihten sonra baş döndürücü bir hızla devam etti.

Amerikalılar, uzay çalışmalarını bir çatı altında toplamak için Ekim 1958′de NASA’yı (Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi) kurdular. 12 Nisan 1961′de ilk defa uzaya insanlı bir roket fırlatıldı. Vostok-1 adlı roketle birlikte uzaya çıkan bu ilk insan Rus Yuri Gagarin idi. 21-27 Aralık 1968′de Frank Borman, James Lowel ve William Anders, Ay çevresini Apollo-8 ile dolaştılar ve inişe uygun yerleri tespit ettiler. 20 Temmuz 1969 günü ise, Neil Armstrong, Edwin Aldrin ve Michael Collins idaresi altındaki Apollo-11 uzay aracı Ay’ın Sessizlik Denizi denilen ıssız bir düzlüğüne inmeyi başardı ve Neil Armstrong, Ay’a ilk ayak basan insan unvanını elde etti. Bu başarı, gezegenlere gönderilen insansız araştırma gemileri ve 1981′de uzay mekiğinin geliştirilmesiyle sürdü.

Bilgisayar

İnsanoğlunun ilk hesap makinesi abaküslerdir ve abaküse benzeyen ilk araçlar bundan 3000 sene önce kullanılmıştır. Otomatik hareketlerden yararlanan ilk toplama makinesini Blaise Pascal geliştirmiştir. Pascal bu makineyi tasarlarken, bir tarafa doğru döndürülen dişli çarkların hareketinden faydalanmıştır. Daha sonra Leibniz aynı prensiple çarpma işlemi de yapabilen bir makine daha geliştirmiştir.

Hesaplamada elektronik sistemin öncüsü İngiliz bilim adamı Charles Babbage’dir. Babbage’nin Analitik Motor adını verdiği cihaz belli bir programlama içinde hesapları otomatik olarak yapabilmekteydi.

Gerçek anlamda bilgisayarlar 1941 yılında Berlin’de Kondrad Zuse tarafından geliştirilmiştir. Onun yaptığı bilgisayar elektron lambalarından oluşuyordu ve aynı yıllarda Busines Machines Corporation adlı firmanın yaptığı otomatik bilgisayardan çok daha hızlı çalışıyordu.

1946′da, Amerikalı J. Presper Erchert ve John W.Mauchly, yüksek işlem hızına sahip tam elektronik ilk sayısal bilgisayarı geliştirdiler. 17500 civarında elektron tüpü, 1500 röle, 70000 direnç ve 10000 kondansatörden oluşmuş 30 ton ağırlığındaki bu dev makina, on haneli beşbin sayıyı bir saniye içinde toplayabiliyordu. Sonraki yıllarda inanılmaz bir süratle geliştirilen bilgisayarlar, bilgiyi çabuk ve doğru bir şekilde işleme ve saklama özellikleri nedeniyle, kısa sürede günlük hayatın ayrılmaz bir parçası haline geldiler. Bilgi üretimi ve dolaşımı hızlandı. Bu gelişmeler sayesinde, bir toplumun bütün bireylerinin bilgiye kolayca ulaşmaları ve onu tüketmeleri mümkün oldu. Bilgi toplumunun oluşumunu hızlandıran bu gelişmelerin yanı sıra, basımevlerinden uzay gemilerine kadar hemen bütün makina ve araçların kontrolünü de bilgisayarlar üstlenmeye başladı. Böylece insanlar uzun süre alan ve oldukça karmaşık olan yorucu ve bıktırıcı işlerden kurtuldular.

Satranç, tahta üstünde oynanan pek çok oyun gibi ilk önce doğuda oynanmaya başlamıştır. İlk satranç taşlarının neye benzediği bilinmediğinden, ayrıca Orta Asya ve Uzak-Doğu Asya’da yeterli ölçüde kazılar yapılamadığından bilebildiğimiz en eski satranç belgeleri M.Ö. 5. yy’a aittir. Arap tüccarlarla batıya taşınan satrancın orta çağda, özellikle 11.yy’dan 16.yy’a kadar Türkler ve Araplar tarafından iyi oynandığı bilinmektedir.

Satranç, Avrupa’da oynanmaya başlandıktan sonra kurallarında önemli değişiklikler olmuştur. Bu değişiklikler sayesinde hızlanan oyun bir aristokrat eğlencesi olmaktan çıkmış, geniş halk kitleleri tarafından sevilip oynanan bir oyun halini almıştır. 19. yy’da sanat ve bilimdeki köklü değişimler, satranç düşünüş tarzında da önemli değişikliklere yol açmıştır. Steinitz’le başlayan küçük avantajları galibiyete çevirme, çağdaşları tarafından derin ve sistematik bir araştırmaya dönüştürülmüştür.

İkinci Dünya savaşı’nın sonuna kadar parça parça olan bu sistematik satranç çalışmaları Botvinnik’in sistemli, bilimsel ve analitik yaklaşımı sayesinde bir düzene girmiştir. Rus satranççıları da Botvinnik’in yaklaşımını izleyince ortaya bugün de geçerliliğini hala sürdüren Rus(Sovyet) ekolü çıkmıştır.

Günümüzde satranç bilgisayarlarının ve programlarının hızla gelişmesi satrancın tarihinin daha çok değişeceğinin işaretidir. Umalım ki bu değişim güzele doğru olsun.

Canı çok sıkılan genç Hint Prensi, kendisini eğlendirecek bir oyun öğretene ne isterse vereceğini söyler. Bunun üzerine bir Brahman rahibi gelir ve ona satrancı öğretir. Oyundan hayli hoşnut kalan genç prens rahibe ne istediğini sorar. Rahip de satranç tahtasını gösterir ve şöyle der: ” Satranç tahtasında 64 kare var. Birinci kareye bir, ikinci kareye iki, üçüncü kareye dört, dördüncü kareye sekiz … altmış dördüncü kareye de 263 tane gelecek şekilde buğday tanesi istiyorum.”. Genç prens gülmüş ve “İsteğini yerine getirin” demiş. Demiş demesine ama, rahibin istedikleri hesaplandığında ortaya çıkan sayıyı karşılamak için dünyadaki ekili alanların bile yetmediği anlaşılınca rahibi karşısına çağırtmış. Rahip de ona bir söz vermeden önce düşünmeyi öğrenmesi için satranç oynamasını öğütlemiş. Başka da bir istekte bulunmadan oradan ayrılıp gitmiş.

Maximus’un Rüyası: Magnus Maximus Roma’da senatördür ve imparatorluğun yönetiminden memnun değildir. M.S. 365 yılında, avlanırken bir rüya görür. Rüyasında bir saraya girer ve sarayda yaşlanmış kralla satranç oynayan iki genç görür. Başını çevirince, altın bir tahtta oturan hayal edebileceği en güzel kızı görür. Maximus uyanır uyanmaz bir kahine gider ve kahin de ona rüyasındaki güzeli bulmasını söyler. Maximus dört bir yana mesajcılar gönderir. Fakat hepsi de eli boş dönerler. Maximus’un güzelinden eser yoktur.

Aynı dönemde Britanya kralı High-King Eudaf Hen çok yaşlanmıştır. O yüzden yerini yeğeni Cynan Meriadog veya kızı Elen’e bırakacaktır. Başdanışmanı Caradog ise Elen’i imparatorlukla ilişki içindeki biriyle evlendirerek Roma ile ilişkileri sağlamlaştırmak istemektedir. Daha sonra ikisi krallığı paylaşabileceklerdir. Caradog oğlu Meurig’i Roma’ya uygun koca adayını bulmaya yollar.

Meurig Roma’ya gittiğinde Maximus’un düşündeki kızı bulamadığını öğrenir ve Maximus’u Britanya’ya götürür. Maximus burada kralın rüyasında gördüğü yaşlı adam olduğunu ve Cynan’ın da satranç oynayan gençlerden biri olduğunu anlar. Ve tabi Elen’in de rüyasındaki kız olduğunu anlar ve evlenirler. Bir süre sonra yaşlı kral ölür ve Maximus’la Elen imparatorluğun yeni sahipleri olurlar. Cynan başta bir ordunun başına geçip Maximus’a karşı savaşırsa da daha sonra barış yaparlar. Maximus’un akrabası Theodosius’un doğu imparatorluğunun başına geçtiği haberi geldikten sonra Maximus M.S. 383′te oğlu Victorius ve prens Cynan’la batı imparatorluğuna karşı çıkartma yaparlar. Batıyı yenilgiye uğratırlar ve Maximus batı imparatoru olur. Maximus başkenti Trier’e taşır ve Britanya, Gaul&İspanya’nın yönetimini 4 yıl elinde bulundurur. İmparatorluğu Theodosius tarafından da tanınır. Daha sonra güneye (Roma) karşı yürür, Milan’ı alır ve Roma’yı bir yıllık kuşatmanın sonunda düşürür. Fakat Roma imparatoru daha sonra doğu imparatoru Theodosius’tan aldığı destekle Maximus’u Illyricum’da iki kez yenilgiye uğratır. Maximus oğluyla birlikte Aquileia’da öldürülür. Bir rüyayla ve satranç tahtasının başındaki gençlerle başlayan efsane böylece sona ermiş olur.

Ülkesinde “Patrik” olarak anılan Botvinnik, modern satranca yaptığı katkılar ve yetiştirdiği oyuncularla yalnız Sovyet ekolünün değil dünya satrancının da gelişmesini sağlamıştır. Satrancı 12 yaşında öğrenmesine rağmen hızlı bir gelişme göstererek, 1931 de 20 yaşındayken SSCB şampiyonu olur. Aynı başarıyı 1933′te tekrarlar. Hastings 1935 turnuvası ile yurt dışında ilk kez boy gösteren Botvinnik, aynı yıl Moskova da düzenlenen uluslararası turnuva da S. Flohr ile birinci bitirdi. Ertesi yıl gene aynı turnuva da Cabaplanca’nın ardında ikinci, Nottingham da Cabaplanca ile beraber birinci oldu. Bu başarılarından dolayı 1938 AVRO Turnuvası’na davet edildi ve bu turnuvayı Keres ve Fine’nın ardından üçünçü bitirdi. II. Dünya savaşı yılların da 1939, 44 ve 45′te SSCB şampiyonu oldu ve Sverdlovsk turnuvasını hiç yenilmeden kazandı. Alekhine ile yapılması gereken unvan maçı ise Alekhine’nin ölümü nedeniyle yapılamadı. Savaştan sonra yapılan ilk ciddi turnuva olan Groningen (1946)’i ve Tchigorin Memorial turnuvasını kazandı. Başarılarla dolu bu uzun yıllardan sonra 1948′de The Hauge-Moskova da dünya şampiyonunu belirlemek için düzenlenen, o zamanın en iyi beş oyuncusu ( Botvinnik, Keres, Smyslov, Reshevsky ve Euwe) arasında yapılan maç -turnuvayı açık farkla kazanarak 6. Dünya Satranç Şampiyonu oldu. Bundan sonra tam 7 kez ünvan maçı yaptı. 1951 de D. Bronstein , 1954′te de V. Smyslov ile 12-12 berabere kalarak unvanını korudu. 1957 de bu kez Smyslov’a (+2-5=15) kaybetti. Kurallar gereği bir yıl sonra yapılan rövanş maçını kazanarak tekrar unvanı eline geçirdi. İki yıl sonra yıldızı yeni parlayan M. Tal’ e +2-6=13 kaybetti. Ancak Botvinnik daha önce olduğu gibi yine bilimsel çalışmalarına bir yıl ara vererek rövanş maçına hazırlandı ve Tal’i +10-5=6 gibi açık bir farkla yendi. 1963′de bu kez Petrosian’a +2-5=15 kaybetti fakat bu kez rövanş hakkı yoktu. Bu bir anlamda Botvinnik devrinin kapanması demekti. 25 yıllık peryotta pek çok turnuva da oynadı ve yine önemli zaferlere imza attı. Bunlardan bazıları 1952 SSCB Şampiyonluğu, Alekhine Memorial, Hastings 1961 ve 66, Stockholm 1961, Amsterdam 1963 ve 66, Noordwijk 1965 turnuva birincilikleridir.1970 de aktif satrancı bıraktı ve eğitmenlik ve satranç bilgisayarları ile ilgilendi. Kendi adıyla anılan satranç okulunun en bilinen öğrencileri arasında Kramnik, Kasparov, Karpov, Shirov, Ivanchuk gibi şampiyonlar ve elit oyuncular vardır.

Lasker, Cabaplanca, Alekhine ve Euwe gibi dünya şampiyonları ile Flohr,Lilienthal, Fine, Keres gibi o zamanın en iyi oyuncuların çağdaşı olması onun satrancını çok geliştirmiş ve bu sayede uzun yıllar zirve de kalmıştır. Rubinstein, Tarrasch ve Cabaplanca’dan etkilenmiştir. Kendinden önceki coğu şampiyon gibi pozisyonel stilde oynamıştır. Karışık kombinasyonlardan çok taşların çok iyi konumlandırılmasına önem vermiştir. Oynanmış oyunları dikkatle inceler, kendi eksiklerini analiz eder ve eksiklerinin üzerine giderek turnuvalara ve maçlara hazırlanırdı. Ayrıca rakibinin oyunlarını ve oyun tarzını çok iyi incelerdi. Rövanş maçlarının kazanılmasının belki de en büyük sırrı bu idi. Tal’in açık ve karmaşık konumlardan hoşlandığını görerek rövanş maçın da bütün 1.e4 ile başlayan partiler de, en katı pozisyonel savunmalardan olan Caro-Kann (1.e4 c6) savunmasını kullanması ( bu maçta sadece bir kez Fransız , 1.e4 e6, oynamıştır) buna en güzel örnektir. Bu tip hazırlanma tarzı günümüzde de kullanılmaktadır. Pek çok açılış ve savunma da yenilikler getirmiş ve modern satrancın gelişmesine büyük katkılar yapmıştır. Beyazla 1.c4 (İngiliz Açılışı)sistemlerini ve 1.d4 açılışının transpoze varyantlarını incelemiş ve kullanmıştır. Siyahla 1.d4′e karşı kariyerinin ilk devrinde Hollanda savunması (1…f5), sonra Grünfeld savunması (1…Af6 2.c4 g6 ) ve ilk kendisinin kullandığı (ve bu nedenle kendi adıyla anılan) Slav Savunmasının (1.d4 d5 2.c4 c6) Botvinnik devamyolunu (3.Af3 Af6 4.Ac3 e6 5.Fg5 dc4) uygulamıştır. 1.e4′e karşı önce İspanyol (1…. e5 2.Af3 Ac6), sonra Fransız Savunması, bir devre Sicilya Savunması (1…c5), Tal’e karşı Caro-Kann ve kariyerinin son döneminde de Pirc-Ufimtsev Savunmasını (1….d6) oynadı ve detaylı olarak inceledi. Sovyet büyük ustası V.Ragozin ile çalışmıştır.Her oyuncunun kendi stilini yaratması gerektiğini savunmuştur.

Smyslov 24 Mart 1921′de Moskova’da doğdu. Satrancı 6 yaşında öğrendi. 17 yaşındayken Panov ve Lilienthal önünde Moskova şampiyonu olur. 1941 SSCB Şampiyonluğu’nda ikinci ve 1946′daki Groningen turnuvasında elde ettiği üçünçülük ile elit bir oyuncu olduğunu ispatladı ve tüm dünyada tanındı. The Haag-Moskova’da düzenlenen Dünya Şampiyonluğu Turnuvasında Botvinnik’in ardından ikinci oldu. 1953 Zürih Adaylar Turnuvası’nı birinci bitirerek Botvinnik ile ünvan maçı yapmaya hak kazandı. Maç 12-12 (+7-7=10) berabere bitti ve kurallar gereği ünvan şampiyonda kaldı. Üç yıl sonraki adaylar turnuvasını yine kazanan Smyslov, ünvan maçın da bu kez Botvinnik’i +6-3=13 yenerek 7.Dünya Satranç Şampiyonu oldu. Fakat bu kısa sürdü. Bir yıl sonra yapılan rövanş maçını Botvinnik +7-5=11 kazanarak unvanı geri aldı. Bundan sonraki adaylar turnuvasında (Portoroz 1959) 4. olabilen Smyslov, bundan sonra uzun yılllar unvan maçı için oynayamadı. Ancak 1982 de herkesi şaşırtarak 61!! Yaşındayken Las Palmas İnterzonal’inde 2. olarak aday maçları oynama hakkını elde etti. Aday maçları çeyrek finalin de R.Hübner’i , normal skoru 7-7 , kura ile eledi. Ardından İnterzonal’in birincisi Macar Z.Ribli’yi 6 1/2-4 1/2 yenerek finalde G.Kasparov’un rakibi oldu. 1984′te Vilnius’ta yapılan maçı -4=9 kaybetti ama herkesin takdirini kazandı.

Lasker ve Cabaplanca’dan etkilendiğini söyleyen Smyslov pozisyonel anlayışta bir oyuncudur. Sade, risksiz ve sağlam açılışları tercih ederdi ve tam bir oyun sonu uzmanıydı. Aynı zamanda çok yakın arkadaşı olan Botvinnik ile beraber uzun yılllar Sovyet Okulu’na öncülük etmiştir. ”the Hand” lakabı ile çağrılan Smyslov halen Moskova’da yaşıyor.

9 Kasım 1936′da Riga’da doğan Tal satrançseverlerin en çok sevdiği oyuncuların başında gelir. Nedeni ise onun inanılmaz fedalarla süslü kombinatif oyun tarzı ve şakacı kişiliğidir. Çok yetenekli olan Tal, satrançta çok kısa bir zaman zarfında olağanüstü başarılar elde etti. 1957 ve 58′de SSCB Şampiyonu olunca Portoroz da yapılan interzonale katılmaya hak kazandı. O herkesi şaşırtmaya devam ediyor ve interzonali birinci bitiriyordu. Bir yıl sonra o zamanki Yugoslavya’nın üç şehri Bled, Belgrad ve Zagreb’de düzenlenen Adaylar turnuvasını da kazanan bu genç deha ünvan maçı için Botvinnik ile karşılaşmaya hak kazandı. Hemen belirtelim herkesin herkesle 4 maç yaptığı bu turnuva da Tal, Fischer’i 4-0!! yenmişti. 1960′ta Moskova’da yapılan maçı Tal +6-2=13 ile kazanarak o zamana kadar ki en genç dünya şampiyonu oluyordu( Bu rekor önceKarpov sonra da Kasparov tarafından kırılmıştır.) Tal 10 yıl gibi çok kısa bir sürede muhteşem bir performans göstererek şampiyon olmuştu. Ancak yükselmesi gibi düşüşü de çok hızlı olmuş ve bir yıl sonraki rövanş maçın da Botvinnik’e ağır bir şekilde +5-10=6 kaybetti. Tal bu tarihten sonra da Aday Maçları ve turnuvaları oynadı ancak bir daha şampiyon olamadı. Ama her zaman dünyanın en iyi oyuncularından biri ve korkulan rakip olarak kaldı. Sağlık sorunları onu çok etkilemiştir. 1962′de ki Curacao Adaylar Turnuvası’nı yarıda bırakmak zorunda kalmıştır. 1967′de böbrekleri alınan Tal, 1992′de karaciğer yetmezliği nedeniyle ölmüştür. Ama buna rağmen pek çok önemli turnuva kazanmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır: Bled1961 (Fischer’in önünde 1.), Montreal 1979 (Karpov’la paylaşmalı 1.,o yıllarda birlikte çalışan ikili bu turnuva da hiç yenilmediler, 12/18), Riga Interzonal ( yenilgisiz, 14/17)

Z. Mevlana’da Ney insanı anlatır. Sesinde ruhumuzu hüşyar eden, bizi sonsuz lezzetlere gark eden büyülü bir ruh vardır. Ruhlarımız güzel sesten yaratılmıştır. Ney’in sesinin insanı mest-ü hayran etmesinin sebebi Ruhlarımızın mele kut alemi ve yaradılış sırlarıyla muhatap olmasındandır.

“Bişnevez Ney ebedi davet-i Mevlana’dır. Dinleyenden giderir naaş-ı sıva perdesini.”

1970 Malatya doğumlu, müzik hayatı 1984′te Eyüp Musiki Derneğinde başladı. Klasik Türk Musikisi camiasından birçok sanatçının yetiştiği sanat ocağı olan üniversite korosunda 5 yıl boyunca Süheyl Atmış dört hocanın rahle-i tedrisinde bulundu. Kendisini, hem iyi bir neyzen hamda Klasik Türk Musikisi icra üslubunu benimsemiş iyi bir okuyucu olarak yatıştırdı.

1994 yılında TRT İstanbul Radyosunun yaptığı ses yarışmasında İstanbul Bölgesi II.’lığına layık görüldü. Aynı yıl TRT İstanbul Radyosuna “Neyzen” olarak girdi. 1996′da İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümünden mezun oldu ve 1998′de İTÜ Türk Müziği Devlet Konservatuarında mastar kazandı.

Ender Doğan, ney sazı ile 1987′de tanıştı. Bu alanda önemli üstada şahsiyetlerden feyiz aldı. Niyazi Sayın, Aka Gündüz Kutba gibi meşhur hocaların kasetlerini dinleyerek kendisini geliştirmeye çalıştı özellikle Neyzen Süleyman Erguner’in Ney metodundan eksiklerini tamamlamaya çalıştı. Ve son yıllarda Neyzen Sadreddin Özçimi’den büyük istifadesi oldu halen hocası olarak kendisini takip etmektedir. Amatör bir ruh ile çalışmalarını sürdüren sanatçı birçok grup içerisinde Neyzen veya ses sanatçısı olarak görev almıştır. İstanbul Fasıl Topluluğu, Dergah Tasavvuf musikisi topluluğu, Grup Dervişin bunlardan birkaçıdır.

Ender Doğan, bu topluluklarla birlikte Almanya, İsveç, Hollanda- Hırvatistan, Malezya gibi ülkelerde konserlere iştirak etmiştir. Ayrıca Hollanda, Fransa, Avusturya gibi ülkeler dede solo konserler vermiştir. Yapımı İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Daire Başkanlığı’nca gerçekleştirilen İstanbul Şarkıları, İstanbul Türküleri, Yahya Kemal Bayatlı, Mehmet Akif Ersoy, Necip Fazıl Kısakürek şiirlerinden bestelenmiş eserlerin icra edildiği CD ve kasetlerde görev almıştır.

Ender Doğan, daha çok Tasavvuf musikisine gönül vermiş ve bu alanda, “Dost Aşkına, Hoş Avaz, Suni Nağmeler” gibi birçok albüme imza atmıştır. İki adet Ney CD ve kaseti olan sanatçı üçüncü Ney Taksimleri CD’sini hazırlamaktadır. Sanatçı ayrıca Ney ve Kudüm imalatı ile uğraşmaktadır. Eyüp Sultan’da küçük, münzevi atölyesinde Ney ve Kudüm yapımını sürdürmekte ve Ney dersleri vermektedir.

Ney, Türk musikisinin en temel meşhur nefesli sazıdır. Dünyada birçok coğrafyada üflenilen bu saz, hüviyeti itibariyle daha çok Türk sazı olarak tanınmıştır. Batıda Türk Fülüsü denmiştir Ney için.Tarihi binlerce yıl eski olan ney, Hazreti Mevlana ile özdeşleşerek kültür ve sanat dünyamızda yerini almıştır.Ney; klasik Türk musikisi ve tasavvuf musikisi icrasında asırlardır kullanıla gelmiş sazlar içerisinde en tesirli ses veren sazdır. Neyin sesinde ayrılığın, hasretin hüznü vardır. “Dinle neyden kim hidayet etmede Ayrılıklardan şikayet etmede” Z.Mevlana “Bu ne evcin bu ne tizin bu ne pestin sesidir. Ta ezelden geliyor beze-i elettin sesidir.” Yaman Dede Basit görünüşlü, kuru bir kamıştan çok hisli ve tesirli güzel seslerin çıkması hayret vericidir.Dokunaklı, yakıcı, ilahi bir sedaya sahip olan neyin bu özelliğinden ilham alan birçok şair vardır.Büyük Mevlevi divan şairi Şeyh Galip, bir beytinde, “Galip Cenaba-I Şems’ten almış nefes meğer Erdi amuda-I subra dem-I subhgah-I Ney” “Ney gümüşten nefes almış olacak ki dem çekişi, yanık sesi, seher vaktinde güneş ışığının en yüksek yerlerine kadar yükseldi” demiştir.Ney, insan-ı kamil-in sembolüdür. Sazlıktan koparılan kamış, kurutulup delikleri özel bir açkı ile dairevi açıldıktan sonra, nasıl hazin bir ses vererek, feryada ederek aslına dönmek isterse Hak Aşıkları da çile ve ızdırap dolu yoldan geçenek kopup geldikleri hakiki varlığa, cenaba-ı hakka ulaşmak isterler.”Ney-ı beze-i gamam ey Mac ne bulsan yele ver Oda yanmış kuru cisminde havadan gayrı” diyen Fuzuli, bir yandan Allah yolunda nice sıkıntılara katlanarak nefsini terbiye ettiğini anlatamaya çalışır, bir yandan da nefesten başka bir şey kalmayan çilekeş vücudunu kurumuş ve yakılmış bir “Ney” e benzetir. Necati, kamış kalemin ney gibi inleyerek olgunlaştığı günden beri, şiirimin her bendi şeker lezzeti vermektedir demiştir.Ney, Klasik Türk şiirinde genellikle acı ve ızdırabın sembolü olarak kullanılmıştır. Çeşitli mecaz, tenasüp ve benzetmelerde de üsluplarını zenginleştiren Divan Şairleri, “Neyin aslını, nasıl yapıldığını ve çıkardığı sesi, şiirlerinde çok güzel bir şekilde değerlendirmişlerdir”.

Ney, klasik musikimizin yegane nefesli sazıdır. Kargı denilen bir çeşit budaklı kamıştan yapılır. Bunun için daha çok sıcak iklimlerin kamışları tercih edilir. Bu kamışların ince etli ve kısa boğumlu olması amaca uygundur.Dış yüzeyinin sert sırçalı olması neyin sesinin arzu edilen tınıda olmasını sağlar. Eskiden Neyzenlerin bilhassa Hicaz bölgesinden kamışlar kullandıklarını duyarız. Ülkemizde Ney için en mütenasip kamışlar Antakya, Samandağcı. Asi nehri kıyılarında bulunmaktadır. Bu kamışların tahminen 50 yıl zarfında kızardığını ve et kalınlığı içindeki öz suyunun kuruması neticesinde, bir tabi fırınlama olayı meydana geldiği ve böylece kamışın tam müzikal bir hüviyete bürünmesiyle fevkalade bir ses tonuna malik olduğunu görmekteyiz. Akortlarına göre çeşitli boylarda olan Ney dokuz kısa boğumdan meydana gelmiştir. Üzerinde hassas bir ölçü sistemiyle oluşan 7 perde mevcuttur. Bu perdeler, açkı ile delinerek elde edilir. Ney’de iki perdenin merkezler arası bir birim olarak kabul edilirse bir Ney’in boyu 26 birimden meydana gelir. Birimlerin ölçüleri Neylere göre değişmektedir. Mesela ;Mensur’un merkezler arası 31 mm Kız Ney’in merkezler arası 27 mm .Sünürde merkezler arası 22 mm. Bu ölçüler 26 birimle çarpıldığında neylerin uzunlukları çıkar. Birçok Batı sazlarında olduğu gibi bizde bir ney ailesi mevcuttur. Ses durumlarına göre inceden kalına doğru sıralanan Ney ailesinde her ney bir akordun karşılığıdır.

Ney ailesinin ve akortlarının meydana gelmesinde Buselik dizisi esas kabul edilmiştir. Diyapazon’un verdiği ses la (Dügah)tır. Mensur’da Dügah Şah Ney’de Buselik Davut Ney’de Çargah Bol ahenk’te Neva Süpürge’de Hüseyni Müstahsen’de Acem Kız Ney’de Gerdaniye olur. Böylece meydana gelen 7 ana Ney’in Diyapazon’daki la sesi karşılığındaki seslerice tam bir Buselik dizisi oluştururlar.Ney ailesinin bir oktav ince sesini veren çeşitlerine de Nısfiye adı verilir. Her Ney’in Nısfiyesi vardır. Bunlar hem ince hamda kısadır. Ney üfleyişte iyi bir takıra sahip olabilmek için önce üfleme tekniğini bilmek lazımdır. Sol veya sağ elin üstte oluşuna göre değişen bir tutuş pozisyonu Ney’den iyi ses çıkartabilmenin başta gelen iki unsurudur. Ney!in en önemli kısmı Baş paresidir. Boynuzdan veya fil dişinden yapılır. Ağaç olanlar makbul değildir. 3 – 3,5 cm. yüksekliğinde, delik çapı değişken olmakla birlikte 16-17 mm.dir.Önceleri Baş paresiz üflenen Ney sonraları Baş pare takılmasıyla daha güzel bir ses niteliği kazanmış ve dinleyenleri büyülemiştir. Ney’in ses sahası Kaba Rast’tan – Rast – Gerdaniye ve Tiz Gerdaniye’ye kadar uzanan 3 oktavlık ses yelpazesine sahiptir. Ney, Tasavvuf musikisi ve Klasik Türk musikisinde yeri başka sazla doldurulamayacak bir enstrümandır. Türk musikisinde son zamanlarda yetişmiş büyük Ney üstatlarından birkaçı şunlardır; Neyi Osman Dede (1652-1730) – Kazasker Mustafa İzzet Efendi (1801-1876) – Şeyh Hüseyin Fahreddin Dede (1854-1911) – Süleyman Ergiler (1902-1953) – Niyazi Sayın (1927)

“Evazeyi bu aleme Davudi gibi salBaki kalan bu kubbede bir hoş sada’imiş” Ney, şekil itibariyle tekliği ifade eder.Birliğin yani vahdaniyetin sembolüdür ney.”Elif” harfine ve 1(bir) rakamına benzer.Hem rakamların hamda harflerin birincisidir ve diğer sazlar içindede birincidir. Bu anlamda Ehadiyeyetin sembolüdür.Neyden tarife sığmaz latif,güzel bir şada çıkması, ona “hu” diye üflenmesinden kaynaklanır. Ney üzerinde 6 adet delik vardır. İnsanın nefis mertebeli teşbih olunur. 7. delik nefis-i emaredir ki o arkadadır.Ney üflemek isteyen neyzen adaylarına tavsiyeler: Öncelikle, usta bir elden çıkmış, seçme kamıştan özenerek yapılmış, düzgün bir şekilde akort edilmiş baş paresi boynuzdan, üstün kaliteli bir neye ihtiyaç vardır.Değişik akortlarda, farklı neylerin, boyları ne olursa olsun boğum sayıları 9 olmalıdır. Hammaddesi kamış olan bu sazın iki ucunda kamışı kırılmaktan, çatlamaktan korumak için yapılmış “parazvane” adı verilen bir metal bilezik bulunmaktadır. Her kamış ney yapmaya elverişli değildir. Kısa boğumlu ve birbirine simetrik, yakın uzunlukta boğumları ve hafif kuru olan kamış ney yapımında kullanılır. Çok zor bulunabilen bu kamışların bir usta eliyle ustaca işlenmesi gerekir. Neyin ŞemasıNeyin baş paresi genellikle şimşir, fiber, fildişi, manda boynuzu gibi malzemelerden yapılmakta, kaliteli bir ses ve derinlikli bir tını ve parlak bir ses için manda boynuzundan veya fil dişinden yapılmış baş pareler tercih edilmelidir. Baş pare neyin en önemli parçasıdır. Eğer Baş pare ve boynuz kaliteli değilse neyin kamışının kaliteli olması hiçbir şey ifade etmez.Neyin bakımı oldukça kolay ve masrafsızdır. Ney; üfleyenin en samimi dostu, arkadaşı ve sırdaşıdır. Ney son derece duyarlı bir müzik aletidir. Neyi çok dikkatli kullanmak gerekir. Kamıştan yapıldığı için kırılması, çatlaması kolaydır.Neyi muntazaman yağlamak gerekir.(en az ayda bir kere) Kullanılan yağlar badem yağı, susam yağı, zeytin yağı vs … En çok tavsiye edilen tatlı badem yağıdır. En iyi yağlama yöntemi neyi bir tekne içerisinde yağa yatırmak suretiyle yapılanıdır.Daha farklı yağlama metotları da kullanılabilir.Neyin baş paresi zaruret olmadıkça çıkarılmamladır.Ney düz bir zemin üzerine yatay olarak bırakılmalıdır. Mesela, masa üzerine baş paresi dışarıya taşacak şekilde koyulmalıdır.Ney üflerken nefesimizin temiz olması gerekir. Ney üflemeden önce mutlaka ağzımızı iyice çalkalamalıyız.Yemek kırıntıları, sigara dumanı ile çay içtikten sonra ney üflemeye kalkışılırsa küçük zerrecikler neyin iç boğaz kısmında küflenmeye yol açacaktır.

Türk musikisinin en temel ritim aletlerinden biridir.

Bilhassa Mevlevihanelerde ve bazen diğer tekkelerde kullanılmıştır. Kudüm, kendine has tatlı, yumuşak, hoş bir sese sahiptir. Mevlevilere özdeşleşen ve sonradan Tasavvuf musikisinin dışındaki formlarda da kullanılmıştır. Belirli seslere akordlanabilen bu enstrüman Mevlevi ayinlerinde semazenlerin sema ritmini darplarla düzenleyerek ritmik bir bütünlük oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Kudüm, nakkareden daha büyük, belli ölçüler içerisinde yapılan bakır bir tas üzerine Deve derisi geçirilmek suretiyle yapılır.

Lama, Dana derileri de kullanılmıştır fakat umumiyetle Deve derisi tercih edilmektedir. Zahmet adı verilen iki küçük sopa ile vurularak velveleli veya velvelesiz şekilde usuller çalınır. Kudüm çalan kişiye Kudümden denir. Mevlevi mukabelelerinde Ney ve Kudüm, mutrıbın esasını teşkil eder. Kudüm çalanların başında kendisini takip ettikleri bir de kudümzenbaşı vardır.

Kudüm Divan şiirinde daha çok Mevlevilikle ilgili bölümlerde ve Ney ile birlikte geçer.

Şeyh Gelip şu beytinde ;

“Sur mu matem mi bilinmez yakın

Ney-u kudüm ile gelir ah”

Aşk neyle kudümle gelir, düğüncüdür matemcidir bilinmez; ah, ah…. Diyerek Kudümün önem ve yerini belirtir.

Kudüm ve Ney gibi sazlar, sema edenleri şevke getiren ve maneviyatımızı kuvvetlendiren birer unsur olarak ruh dünyamızda taht kurmuş enstrümanlardır.

iPhone’un USB girişine takılan iV ismini verdikleri bu şık mobil şarz cihazı sayesinde mevcut pil süresi yaklaşık 4 kat arttırılabiliyor.

Aparatın üzerinde ayrıca bir USB çıkışı daha olduğu için bir yandan iPhone’nunuz şarz ederken, bir yandan başka bir cihazı şarz edebiliyorsunuz. Aparatın arkasındaki LED lamba, özellikle karanlık fotoğraf çekimlerinde çok lazım olan flaş ihtiyacını da bir nebze gideriyor.

“Ben iPhone’u kemerimde taşımak istiyorum” diyenler için de bir klips düşünülmüş. Tabii ki istemeyenler için de bu klips çıkarılabiliyor.Türkiye’ye kaça ve ne zamana gelir bilinmez ama yurt dışı satış fiyatı 80$’lardan başlıyor:

Kaynak:http://fastmac.com/iv.php

Evliya Çelebi b.Derviş Mehmed Zillî İstanbul’da Unkapanı’nda doğdu, 1682′de Mısır’dan dönerken yolda ya da İstanbul’da öldüğü sanılmaktadır. Babası Derviş Mehmed Zillî, sarayda kuyumcubaşıydı. Evliya Çelebi’nin ailesi Kütahya’dan gelip İstanbul’un Unkapanı yöresine yerleşmişti. İlköğrenimini özel olarak gördükten sonra bir süre medresede okudu, babasından tezhip, hat ve nakış öğrendi. Musiki ile ilgilendi. Kuran’ı ezberleyerek “hafız” oldu. Enderuna alındı, dayısı Melek Ahmed Paşa’nın aracılığıyla Sultan IV. Murad’ın hizmetine girdi.

Evliya Çelebi’nin geziye karşı duyduğu ilgi, çocukken babasından, yakınlarından dinlediği öykülerden, söylencelerden ve masallardan kaynaklanır. Seyahatname adlı yapıtının girişinde geziye duyduğu ilgiyi anlatırken bir gece düşünde Peygamber’i gördüğünü, ondan “şefaat ya Resulallah” diyecek yerde şaşırıp “seyahat ya Resulallah” dediğini, bunun üzerine Peygamber’in ona gönlünün uyarınca gezme, uzak ülkeleri, görme olanağı verdiğini yazar. Bu düş üzerine 1635′te, önce İstanbul’un bütün yörelerini dolaşmaya, gördüklerini, duyduklarını yazmaya başladı. 1640 dolaylarında Bursa, İzmit ve Trabzon yörelerini gezdi, 1645′te Kırım’a Bahadır Giray’ın yanına gitti. Yakınlık kurduğu kimi devlet büyükleriyle uzak yolculuklara çıktı, savaşlara, mektup götürüp getirme göreviyle, ulak olarak katıldı. 1645′te Yanya’nın alınmasıyla sonuçlanan savaşta, Yusuf Paşa’nın yanında görevli bulundu. 1646′da Erzurum Beylerbeyi Defterdarzade Mehmed Paşa’nın muhasibi oldu. Doğu illerini, Azerbaycan’ın, Gürcistan’ın kimi yörelerini gezdi. B

Bir ara Revan Hanı’nı mektup götürüp getirmekle görevlendirildi, bu nedenle Gümüşhane, Tortum yörelerini dolaştı. 1648′te İstanbul’a dönerek Mustafa Paşa ile Şam’a gitti, üç yıl o dolaylarda gezdi. 1651′den sonra Rumeli’yi dolaşmaya başladı, bir süre Sofya’da bulundu. 1667-1670 arasında Avusturya, Arnavutluk, Teselya, Kandiye, Gümülcine, Selanik yörelerini gezdi. Kaynakların bildirdiğine göre, Evliya Çelebi’nin gezi süresi 50 yılı kapsar.

Evliya Çelebi’nin gezilerinin oldukça geniş bir alanı kaplaması iki bakımdan önemlidir. Birincisi Osmanlı İmparatorluğu’nun komşu ülkelerle olan ilişkilerini yansıtması, ikincisi insan başarılarına ilgilendirir. Bu geziler yalnız gözlemlere dayalı aktarmaları, anlatıları içermez, araştırıcılar için önemli inceleme ve yorumlara da olanak sağlar. Seyahatname’nin içerdiği konular, belli bir çalışma alanını değil, insan düşüncesinin ürettiği bütün başarıları kapsar. Bu özelliği nedeniyle Evliya Çelebi’nin yapıtı değişik açılardan bakılarak değerlendirilir.

Üslup bakımından ele alındığında, Evliya Çelebi’nin, o dönemdeki Osmanlı toplumunda, özellikle Divan edebiyatında yaygın olan düzyazıya bağlı kalmadığı görülür. Divan edebiyatında düzyazı ayrı bir yaratı ürünü sayılır, şiir gibi ağdalı, ayaklı-uyaklı bir biçimle ortaya konurdu. Evliya Çelebi, bir yazar olarak, bu geleneğe uymadı, daha çok günlük konuşma diline yakın, kolay söylenip yazılan bir dil benimsedi. Bu dil akıcıdır, sürükleyicidir, yer yer eğlenceli ve alaycıdır.

Evliya Çelebi gezdiği yerlerde gördüklerini, duyduklarını yalnız aktarmakla kalmamış, onlara kendi öznel yorumlarını, düşüncelerini de katarak gezi yazısına yeni bir içerik kazandırmıştır. Burada yazarın anlatım bakımından gösterdiği başarı uyguladığı yazma yönteminden kaynaklanır. Anlatım belli bir zaman süresiyle sınırlanmaz, geçmişle gelecek, şimdiki zamanla geçmiş iç içedir. Bu özellik anlatılan öykülerden, söylencelerden dolayı yazarın zamanla istediği gibi oynaması sonucudur. Evliya Çelebi belli bir süre içinde, özdeş zamanda geçen iki olayı, yerinde görmüş gibi anlatır, böylece zaman kavramını ortadan kaldırır.

Seyahatname’de, yazarın gezdiği, gördüğü yerlerle ilgili izlenimler sergilenirken, başlı başına birer araştırma konusu olabilecek bilgiler, belgeler ortaya konur. Bunlar arasında öyküler, türküler, halk şiirleri, söylenceler, masal, mani, ağız ayrılıkları, halk oyunları, giyim-kuşam, düğün, dernek, eğlence, inançlar, karşılıklı insan ilişkileri, komşuluk bağlantıları, toplumsal davranışlar, sanat ve zanaat varlıkları önemli bir yer tutar.

Evliya Çelebi insanlarla ilgili bilgiler yanında, yörenin evlerinden, cami, mescid, çeşme, han, saray, konak, hamam, kilise, manastır, kule, kale, sur, yol, havra gibi değişik yapılarından da söz eder. Bunların yapılış yıllarını, onarımlarını, yapanı, yaptıranı, onaranı anlatır. Yapının çevresinden, çevrenin havasından, suyundan söz eder. Böylece konuya bir canlılık getirerek çevreyle bütünlük kazandırır.

Seyahatname’nin bir özelliği de değişik yöre insanlarının yaşama biçimlerine, davranışlarına, tarımla ilgili çalışmalarından, süs takılarına, çalgılarına dek ayrıntılarıyla geniş yer vermesidir. Yapıtın kimi bölümlerinde, gezilen yörenin yönetiminden, eski ailelerinden, ileri gelen ünlü kişilerinden, şairlerinden, oyuncularından, çeşitli kademelerdeki görevlilerinden ayrıntılı biçimde söz edilir.

Evliya Çelebi’nin yapıtı dil bakımından da önemlidir. Yazar, gezdiği yerlerde geçen olayları, onlarla ilgili gözlemlerini aktarırken kullanılan sözcüklerden de örnekler verir. Bu örnekler, dil araştırmalarında, sözcüklerin kullanım ve yayılma alanını saptama bakımından yararlı olmuştur. Kimi yabancı kökenli sözcüklerin söyleniş biçimi halk ağzına göredir. Bu da dilci için bir yöre ağzının oluşumunu anlamaya yarar.

Evliya Çelebi’nin Seyahatname’si çok ün kazanmasına karşın, bilimsel bakımdan, geniş bir inceleme ve çalışma konusu yapılmamıştır.

YAPITLAR (başlıca): Seyahatname, (ö.s.), ilk sekiz cilt: 1898-1928, son iki cilt: 1935-1938.

KATİP ÇELEBİ

Osmanlı, bilgin. Tarih, coğrafya ve bibliyografya alanında önemli yapıtlar vermiş, medrese düşüncesini eleştirmiştir.

Şubat 1609′da İstanbul’da doğdu, 6 Ekim 1657′de aynı yerde öldü. Asıl adı Mustafa’dır. Doğu’da Hacı Halife, Batı’da ise Hacı Kalfa adıyla da tanınır. Babası Abdullah Enderun’da yetişmiş, silahdarlık göreviyle saraydan ayrılmıştı. 14 yaşına kadar özel eğitim gören Kâtib Çelebi, 1623′te Anadolu Muhasebesi Kalemi’ne girdi. IV. Murad döneminde (1624-1640) girişilen Doğu seferlerinde kâtib olarak katıldı. 1635′te İstanbul’a dönerek kendisini tümüyle okuyup yazmaya verdi. Dönemin ünlü bilginlerinin derslerine katılarak medrese öğrenimindeki eksikliklerini giderdi. Tarihten tıbba, coğrafyadan astronomiye kadar geniş bir ilgi alanı olan Kâtib Çelebi’nin aynı zamanda zengin bir kitaplığı da vardı. 1645′te sırası geldiği halde yükselemediği için kalemdeki görevinden ayrıldı. Ancak 1648′de Takvimü’t-Tevarih adlı yapıtı dolayısıyla şeyhülislam Abdürrahim Efendi aracılığıyla kalemde ikinci halifeliğe getirildi. Bundan sonra da öğrenme ve öğretme yolundaki çabalarını sürdüren Kâtib Çelebi peşpeşe yapıtlar vermeye başladı.

Telif ve çeviri olarak yirmiyi aşkın kitap yazdı. En önemlileri tarih, coğrafya ve bibliyografya alanındadır. Ayrıca dönemin medreselerinin din bilimleri ve pozitif bilimler alanındaki durumunu sergilediği ve eleştirdiği yapıtlarıyla da tanındı.

Tarih alanındaki yapıtlarının ilki 1642′de tamamladığı Arapça Fezleke’dir. (Fezleketi Akvâlü’l-Ahyâr fi İlmi’t-Tarih ve’l-Ahbar). Dört bölümden oluşan kitapta tarihin anlamı, konusu ve yararı anlatıldıktan sonra bu alandaki temel yapıtların bir bibliyografyası verilmiş, ardından da klasik İslam tarihçiliğine uygun olarak dünyanın yaratılışından 1639′a dek kurulan devletler ve meydana gelen önemli olaylar kısaca sıralanmıştır. Arapça Fezleke’nin devamı niteliğindeki Türkçe Fezleke 1591-1654 arasındaki olayları anlatan bir Osmanlı tarihidir. Olayların kronolojik sıralamasının ardından her yılın sonunda o yıl içerisinde ölen devlet adamları ve bilginlerin yaşam öykülerinden ve yapıtlarından da kısaca söz eder. Takvimü’t-Tevarih ise, Adem Peygamber’den 1648′e kadar geçen tarihsel olayların bir kronolojisidir.

En tanınmış yapıtlarından olan Tuhfetü’l-Kibar fi Esfari’l-Bihar’da kuruluş döneminden 1656′ya kadar Osmanlı denizciliğinin bir tarihçesi yanında Osmanlı donanmasının, tersane ve bahriye örgütünün işleyişini anlatır, kaptan-ı deryaların yaşam öykülerini verir. Sonunda da son zamanlarda denizlerde uğranılan başarısızlıkları giderme yolundaki öğütlerini sıralar.

Coğrafi yapıtların en önemlisi olan Cihannüma Osmanlı coğrafyacılığında yeni bir çığır açmıştır. Kâtib Çelebi Cihannüma’yı iki kez yazmıştır. 1648′de yazmaya başladığı ilki klasik İslam coğrafyası temelindeydi. Bu yapıtını henüz bitirmemişken eline geçen Gerardus Mercator’un Atlas’ını Mehmed İhlasî adlı bir Fransız dönmesinin yardımıyla Latince’den Türkçe’ye çevirterek yeni bilgiler edindi ve 1654′te Cihannüma’yı ikinci kez yazmaya girişti. Ardından yine Mercator’un Atlas Minor’unu elde etti. Bunların yanı sıra Batılı coğrafyacılardan Ortelius, Cluverius ve Lorenz’in yapıtlarından da yararlandı. Doğal olarak eski Arap, İran ve Osmanlı coğrafyacıların yapıtlarını da kullandı. İkinci Cihannüma, dünyanın yuvarlak olduğunu da kanıtlamaya çalışan fiziki coğrafya ağırlıklı bir giriş bölümünden sonra Kristof Kolomb ve Macellan’ın keşif gezilerinden söz eder. Ardından Japonya’dan başlayarak Asya ülkelerini tanıtır. Bunların tarihleri, yönetim biçemleri, ekonomileri, inançları konusunda bilgiler verir. Bu arada İslam

coğrafyacılarının bilgi yanlışlarını gösterir, bunların harita kullanmamaktan ileri geldiğini açıklar. Bu ikinci Cihannüma’da anlatılan son yer Van’dır. Birinci Cihannüma’da ise Osmanlı Avrupa’sı ve Anadolu ile İspanya ve Kuzey Afrika’yı kapsamaktadır. Her iki biçimde de ek olarak birçok harita vardır.

Cihannüma, özünde tüm İslam ve Hıristiyan coğrafyacılığının da temeli olan Batlamyus (Ptolemaios) kuramına dayanmakla birlite, o güne dek hemen hemen hiç yararlanılmayan Batı kaynaklarını Osmanlı coğrafyacılığına tanıtması bakımından büyük önem taşır.

Kâtib Çelebi’nin Batı’da tanınan en ünlü yapıtı Keşfü’z-Zünun an Esamü’l-Kütübi ve’l-Fünun’dur. Arapça bir bibliyografya sözlüğü olan yapıtta 14.500 kitap ve risalenin adı ve yazarı verilir. İslam dünyasında da genel kabul gören Aristoteles’in bilim tasnifine görev ve alfabetik olarak düzenlenmiş olan yapıt, yirmi yılda tamamlanmıştır.

Kâtib Çelebi’nin tarih felsefesini ve toplum görünüşünü açıklaması bakımından önemli olan yapıtı Düsturü’l-Amel li-Islahi’l-Halel’dir. Kısa kısa dört bölümden oluşan bu küçük risalede İbn Haldun’un etkisi açıkça görülür. Toplumların da canlılar gibi doğup, gelişip, öldüğü görüşünü yineleyen Kâtib Çelebi, bu dönemlerin uzunluğunun ya da kısalığının toplumlara ve kişilere göre değiştiğini de ekler. Risalede Osmanlı toplumunun ömrünün uzaması için de reaya, asker ve hazine konularında alınması gerekli önlemleri sıralar, öğütler verir.

Daha çok dinsel konuları tartıştığı yapıtlarının en önemlilerinden olan İlhamü’l-Mukaddes fi Feyzi’l-Akdes’de kuzey ülkelerinde namaz ve oruç zamanlarının belirlenmesi, dünyada güneşin hem doğduğu hem de battığı bir yerin var olup olmadığı ve her ne yana yönelirse Mekke’den başka kıble olabilecek bir yer olmadığını tartışır. Arapça olan bu yapıtında yanıtlamaya çalıştığı bu soruları daha önce şeyhülislama ve bilginlere sorduğunu, ama doyurucu bir karşılık alamadığını da belirtir.

Son yapıtı olan Mizanü’l-Hakk fi İhtiyari’l-Ahakk’da da dönemin din bilgilerinin tartıştıkları çeşitli konular hakkında düşüncelerini açıklar. Pozitif bilimlerin gerekliliğini ve bunların ortaya koyduklarının dinsel bilgilerle çatıştığını açıklayarak söze başladığı yapıtında düşünce ve kanaat farklılıklarının insanlık tarihi kadar eski olduğunu da söyler. Bunun doğal karşılanması gerektiğini ve karşıt düşüncelere hoşgörüyle bakılmasını öğütler. Din bilginlerinin kendi aralarındaki şiddetli tartışmalarının temelsizliğini ve zararlarını vurgular. Yapıtın sonunda kendi özyaşamöyküsüne yer verir.

Kâtib Çelebi, hem önemli yapıtlar vermiş hem de medresenin egemenliğindeki düşünce dünyasının dışında görüşler ileri sürmüş bir bilgindir. Gerçi ne Kopernik’i tanıyabilmiş, ne Bacon’ın bilim tasnifini kabullenmiştir ama, Batı kaynaklarının önemine dikkati çekmesi Latince öğrenmeye çalışması, bu dilden yapıtlar çevirmesi, Doğu kaynaklarına eleştirel bir gözle bakması bile dönemine göre çok ileri adımlardır.

YAPITLAR (başlıca): Tuhfetü’l-Kibar fi Esfari’l-Bihar, (ö.s), 1729; (yeni harflerle, 1973); Cihannüma, (ö.s), 1732; Takvimü’t-Teravih, (ö.s), 1733; Düsturü’l-Amelli-İslahi’l-Halel, (ö.s), 1863, (yeni harflerle, 1982); Nizanü’l-Hakk fi İhtiyari’l-Ahakk, (ö.s), 1864, (yeni harflerle, 1972); Türkçe Fezleke, (ö.s), 2 cilt, 1869-1870; Keşfü’z-Zünun an Esamii’l-Kütübi ve’l-Fünun, (ö.s), Ş. Yaltkaya ve R. Bilge (yay.), 2 cilt, 1941-1943; İlhamü’l-Mukaddes fi Feyzi’l-Akdas, (ö.s), M. Hamidullah (yay.), İslam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, IV, (3-4), 1971.

2 Eylül Perşembe
16:30 ABD-TUNUS / İSTANBUL NTV SPOR (Canlı)
18:30 YUNANİSTAN-RUSYA / ANKARA NTV SPOR (Canlı)
19:00 AJANTİN-SIRBİSTAN KAYSERİ NTV SPOR (Canlı)
21:00 TÜRKİYE-ÇİN / ANKARA NTV ve HD-en (Canlı)

16:00 ÇİN-RUSYA / ANKARA NTV SPOR (Canlı)
18:30 FİLDİŞİ – YUNANİSTAN / ANKARA NTV SPOR (Canlı)
19:00 ABD-İRAN / İSTANBUL NTV ve HD-en (Canlı)
21:00 TÜRKİYE-PORTO RİKO / İSTANBUL NTV ve HD-en (Canlı)
23:00 LİTVANYA-FRANSA / İZMİR HD-en (Bant)

31 Ağustos Salı
16:00 RUSYA-FİLDİŞİ SAHİLİ / ANKARA NTV SPOR (Canlı)
18:30 PORTO RİKO-ÇİN / ANKARA NTV SPOR (Canlı)
21:00 YUNANİSTAN-TÜRKİYE / ANKARA NTV ve HD-en (Canlı)
23:00 İSPANYA-LİTVANYA / İZMİR HD-en (Bant)