Ali Şir Nevai Kimdir ve Edebi Kişiliği Hakkında Bilgi

0

Ünlü Türk şair ve devlet adamı Ali Şir Nevai’nin hayatı ile Ali Şir Nevai’nin Türkçemize bakış açısı ve edebi kişiliği ile ilgili bilgiler

Ali Şir Nevai Kimdir?

Ali Şir Nevai Kimdir?

Ali Şir Nevai, Çağatay şairi (Herat 1441 – ay. y. 1501). Timur soyundan gelen varlıklı bir ailedendi. Çok iyi bir eğitim gördü. Süt kardeşi de olduğu söylenen okul arkadaşı Hüseyin Baykara’nın güven ve desteğini kazandı. Meşhet, Herat, Semerkant kentlerinde geçen öğrenim yıllarından sonra Herat’ ı ele geçiren (1469) Hüseyin Baykara‘ nın çağrısıyla hükümet işlerine girdi, nişancı, divan beyi (1472) oldu, iki yıl süreyle bağımsız valiliğini yaptı Astarâbâd Kenti’ndeki görevi dışında (1487-1488) bütün yaşamı Herat’ta ve Hüseyin Baykara’nın yanında geçti. Aylık bile kabul etmeden üstlendiği memurlukları sonunda Sultan Baykara kadar sözü geçen bir devlet adamı oldu. Savaş alanlarından devlet işlerine kadar her dalda kazandığı başarılar düzeyinde Çağatay Türkçesinin en büyük ve verimli şairi oldu. Sultan Baykara’ yı bir savaş dönüşünde karşılarken geçirdiği kalp krizi yüzünden ölünce daha önceden hazırlatmış olduğu türbesine gömüldü.

Ali Şir Nevai Edebi Kişiliği

32 yıl boyunca Horasan Sultanı Baykara’ya destek olan devlet adamlığı, siyasal ve toplumsal alanlarda başarılı uygulamaları yanı sıra Ali Şir Nevâî, Türkçenin en büyük şairlerinden ve Türk dilinin en bilinçli savunucularından bir oldu. Çok iyi bildiği Arapça ile Farsçanın karşısında Türkçenin bağımsız ve verimli, güzel ve aydınlık yanlarını hem şiirlerinde dile getirdi, hem bir düşünür olarak ileri sürdüğü savları inandırıcılıkla savundu.

Farsça yazma özentisindeki çağdaşı sanatçılara eserlerinin büyük çoğunluğunu Türkçe yazarak en iyi karşılığı vermiştir; toplumsal moda akımının zorunluğuyla ve belki de kendini kanıtlamak için hazırladığı Farsça divanı da vardır. Bu kitabı da içeren şiir toplamının genel adı Hazâinul-Maâni (Anlamlar Hazineleri)’dir; Türkçe olan dört bölüm Garâibü’s-Sıgar (Çocukluk Gariplikleri), Nevâdirü’ş-Şebâb (Gençlik Seçkinlikleri), Bedâyiul-Vasat (Ortayaş Güzellikleri), Fevâidü’l-Kiber (Yaşlılık Yararları) adlarını taşır, toplamı 10 bin beyit tutarındadır. Kabul edilmiş bir tutumla konularını İran Edebiyatının ilk şuâra tezkeresi de onundur: Mecâlisü’n-Nefâis (Güzellikler Meclisleri, 1491); 15. yüzyıl Çağatay ve İran şairleri üzerine titiz bilgileri verir.

Mizanü’l-Evzân (Vezirlerin Ölçüsü) eseri şiirde ve müzikte kullanılan her çeşit biçim ve usul özelliklerini tanıtır. En önemli eserlerinden biri Farsça ile Türkçenin karşılaştırılması, dilimizin Farsçadan üstün özelliklerinin tanıtılması, açıklanması amacıyla yazdığı Muhakemetü’l-Lugateyn’dir (İki Dilin Karşılaştırılması, 1498). Nevâî’nin bütün eserleri ise Agâh Sırrı Levent’in çabasıyla Türk Dil Kurumu Yayınları arasında 4 cilt halinde basıldı.





Bir Yorum Yazmak İster misiniz?