Balkaş Gölü Hakkında Bilgi

0

Balkaş Gölü nerededir? Balkaş gölü ile ilgili genel bilgiler. Balkaş gölü ile ilgili coğrafi bilgilerin yer aldığı sayfamız.

Balkaş Gölü Hakkında Bilgi

Balkaş Gölü, Rusça ozero balhaş, Kazakistan’ın doğusunda göl. Geniş Balkaş-Alakol Havzasında, Aral Gölünün 966 km doğusunda yer ahr. Deniz düzeyinden yüksekliği 340 m, batı-doğu doğrultusunda uzunluğu 595 km’dir. Su dengesine bağh olarak önemli değişiklik gösteren yüzölçümü, 20. yüzyıl başlarında ve 1958-69 arasında görüldüğü gibi, suyun bol olduğu yıllarda 18.000-19.000 kilometrekare’ye kadar çıkabilir; 19. yüzyıl sonları ile, 1930’lar ve 1940’larda olduğu gibi kurak dönemlerde ise 15.600-16.400 kilometrekare’ye düşer. Yüzölçümünün değişmesiyle, su düzeyi de 3 metre kadar değişiklik gösterir. Bu değişkenliğin nedeni havzanın yapısı ve gölün konumudur. Gölün içine doğru bir çıkıntı yapan Sanmsek Yanmadası, Balkaş’ı iki ayn hidrolojik bölüme ayırır. Batı bölümü geniş ve sığ iken, doğu bölümü dar ve görece derindir. Buna bağh olarak gölün genişliği batıda 74-27 km, doğuda ise 19-9,5 km arasında değişir. Batı bölümünde derinlik 10 m’yi geçmezken, doğuda 23 m’ye ulaşır. Gölün iki bölümünü birleştiren dar Uzunaral Boğazında ise derinlik 5,6 m’dir.

Advertisement
Balkaş Gölü

Balkaş Gölü uzaydan görünümü

Güneyden gelerek gölün batı bölümüne dökülen büyük İli Irmağı, Balkaş’a akan toplam suyun yüzde 75-80’ini taşır. Doğu bölümü ise yalnızca Karatal, Aksu, Ayaguz ve Lepsa gibi küçük ırmaklarla beslenir. Gölün iki bölümünün de hemen aynı büyüklükte olması, batıdan doğuya sürekli bir akış sağlar. Suyu neredeyse tümüyle tatlı olan batı bölümü (toplam mineral oram litrede 0,74 gr) sanayide ve konutlarda kullanmaya elverişlidir. Doğu bölümünün suyu ise tuzludur (litrede yaklaşık 5 gr).

Gölün doğu kıyısındaki izler, Balkaş Havzası ile doğuda Çungarya Geçidinde yer alan Alakol Gölü havzasının, oldukça yakın geçmişte (belki yalnızca iki ya da üç yüzyıl önce) birleştiğini gösterir. Balkaş Gölünün ve Orta Asya’daki Tanm Havzasının hayvan varlığı arasındaki benzerliğe karşılık, Aral Gölü ile Balkaş Gölünün hayvan varlığı arasında önemli farklılık görülür. Bu nedenle Balkaş’ın eskiden, Alakol ve Ai-pi gölleri aracılığıyla, Tian Shan’daki (Tann Dağlan) Turfan Vadisini dolduran göller sisteminin bir parçası olduğu ve batıdaki Aral Gölü ile bağlantısının bulunmadığı öne sürülebilir.

Eski çağlardan kalma sekilerin belirgin izlerini taşıyan kuzey kıyıları yüksek ve kayalıktır. Daha kuzeyde engebeli Kazakistan Ovasıyla birleşen kurak bir bozkır bulunur. Sazlıklar ve sayısız göllerle kaplı geniş alanların bulunduğu güney kıyıları alçak ve kumludur. Zaman zaman gölün taşkın sulan altında kalan alçak kıyılar, atmosfer etkileriyle sürekli olarak Sari-İşikotrau Çölünün kumlarına, daha uzakta da Çungarya Aladağlannın eteklerine dönüşür.

Bölgeye egemen olan aşırı sert kara iklimi, gölün rejimini önemli ölçüde etkiler. Batı bölümünde yıllık ortalama sıcaklık (1930-67) 7 derece, yıllık sıcaklık değişimi haziranda 27 °C ile ocakta -18° C arasındadır; doğu bölümünde ise yıllık ortalama sıcaklık 4°C, yıllık sıcaklık değişimi ise haziranda 22 °C ile ocakta -250 C arasındadır. Ortalama su sıcaklığı batı bölümünde 10 °C, doğu bölümünde 9 ° C’dir. Ortalama yağış yaklaşık 430 mm’dir. Batı bölümüne egemen olan rüzgârlar kuzeybatıdan, doğu bölümüne egemen olanlar ise kuzeydoğudan eser. Oldukça güçlü olan bu rüzgârlar, su üzerinde sürekli çırpıntıya yol açar. Göl, kasım sonundan nisan başına değin buzla kaplıdır.

Advertisement

Göl tabanındaki çökellerde karbonatlar ağır basar. Özellikle sazlık bölgelerde zengin bir hayvan varlığı bulunur. Göl çevresinde değişik martı ve ördek türleri ile çok sayıda karabatak yaşar. Yer yer kuğu ve ak kutana da rastlanır. Kıyıdaki fundalıklarda sülün ve keklik bulunur. Sazlıklarda yiyecek arayan yaban domuzlanndan başka, sık çalılıklarda kurt, tilki ve tavşan gibi hayvanlar yaşar. Eskiden bölgede sıkça görülen kaplanların sonuncusu 1940’larda avlanmıştır.

Balkaş’ta, altısı bu sulara özgü 20 balık türü yaşar. Sazan, mersinbahğı, çapak-balığı, turnabalığı ve Aral bıyıklıbalığı, göle sonradan getirilmiştir. Besin kaynağı olan başlıca türler, sazan, turnabalığı ve Balkaş tatlı su levreğidir. Göl dibinde çok canlı bulunmaz. Balıklar için en önemli besin kaynağı, Chironomidae familyasından deniz dibi canlılan, zooplanktonlar ve Tendipedi-dae cinsinden larvalardır. Çevre kirlenmesi, yalnızca doğal biyolojik süreçlerden kaynaklanan ya da göle dökülen ırmaklar yoluyla oluşan kirlilikle sınırlıdır.

Balkaş Gölünün ekonomik önemi 20. yüzyılda büyük ölçüde artmıştır. Bu alanda atılan en önemli adım, 1930’larda başlayan ve bugün hızla gelişen balıkçılık ve balık üretimi konusundadır. Düzenli gemicilik hizmetleriyle göl üzerinde büyük miktarda yük taşınır. Balkaş bakır eritme tesislerinin kurulması, bölgenin kalkınmasını büyük ölçüde etkilemiş ve gölün kuzey kıyısında yer alan Balkaş kenti, tesisin çevresinde gelişmiştir. Balkaş’ı Kazakistan’ın bütün büyük merkezlerine ve Orta Asya’ya bağlayan bir demiryolu hattı vardır. İli Irmağının aşağı kesimlerinde yapılan sığır besiciliği ve pirinç tarımı bölge ekonomisi için büyük önem taşır. İli Irmağı üzerinde 1970’te elektrik üretmeye başlayan Kapçagay Barajı doldukça, Balkaş Gölünün rejimi de büyük değişime uğramıştır.


Leave A Reply