Barometre Nasıl Çalışır?

0

Barometre nedir? Barometre neyi ölçer, nasıl çalışır, Toriçelli kimdir? Hava basıncı birimleri, barometre çeşitleri hakkında bilgi.

Barometre

Advertisement

Barometre Nedir?

Havanın, deniz düzecindeki normal basıncı santimetre kare başına 1 kg. kadardır. Bu basınç doğrudan doğruya, yerçekimi kuvvetleri tarafından çekilen atmosferin yeryüzüne doğru etkiyen ağırlığının bir sonucudur. Bu sebeple, farklı yüksekliklerde farklı hava basınçları vardır. Atmosfer basıncı keza bir yerden bir yere değişir ve hava tahminlerinde çok önemli bir faktördür. Bu sebeple basınç değişmelerini ölçmek için, presizyonlu ve güvenilebilir ölçü aletlerine malik olmak lazımdır. Bu aletlere barometre adı verilir.

Civalı barometrelerin prensibi, hava basıncının yaklaşık olarak 76 santimetre yükseklikte civayı tutabilmesidir. Bunu göstermek için lüzumlu aygıt basittir: Bir metre kadar uzunlukta ve bir ucu kapalı bir cam boru civayla doldurulup civa dolu bir çanağa baş aşağı daldırılır. Boru içindeki civa bir miktar aşağı inerek, kapalı bulunan üst uçta bir vakum (hiç bir basınç bulunmayan boş bir bölge) oluşur. Dışarıdaki hava çanaktaki civa üzerine bastırır ve boru içindeki civa sütununu, çanaktaki civa düzecinden yaklaşık olarak 76 santimetre yukarıda tutar. Boru içindeki civanın tam yüksekliği, havanın basıncıyle hafifçe değişir; eğer civa düzeci düşükse, havanın basıncı ortalamadan daha düşüktür, aksi halde daha fazladır.

Bununla beraber, dikkat edilecek nokta vardır.

Atmosfer tarafından bu yolda tutulabilecek sıvının yüksekliği sıvının yoğunluğu ile değişir. Halbuki civanın yoğunluğu, bütün sıvılarınki gibi, sıcaklıkla değişir. Dolayısıyla sıcaklık farklarının da civa düzecine etkiyeceklerini, presizyonlu hava basıncı ölçümlerinde düşünmek lazımdır. Fakat okumaya etkimeyecek olan bir şey de, tübün genişliğidir (çok dar tüpler müstesna).

Advertisement

Barometre

O halde bir civalı barometrenin, bir civa sütununa ve bir hazneye, sıcaklığı kontrol için sütun yakınına konmuş bir termometreye ve hava basıncı değiştikçe değişen civa düzecinin yüksekliğini ölçmeye imkan verecek duygun bir sisteme —bir cetvel üzerindekiler gibi— malik olması lazımdır. Presizyonlu ölçüler için kullanılan, bu cins iki esas termometre tipi Kew ve Fortin’dir. Her iki termometrede de aynı olan şeyler cam boru, hazne, termometre ve bölmeli eşel —inçlere ya da milimetrelere göre işaretlenmiş—dirler.

Esas farklar çanaktaki sıvı düzecinin hesaba alınış tarzındadır. Fortin barometresinde, düzeci ayarlamak için, civa haznesinin dibi, sıvı yüzeyinin düzeci bir sabit fildişi iğneye değinceye kadar, yükseltilir, ya da alçaltılır. Sütunun yüksekliği, bu fildişi iğnenin ucundan itibaren ölçülür. Ayrıca, ölçü cetvelinin yukarı kısmı karşısına bir verniye koyarak, boru içindeki civanın hizası presizyonla okunabilir. Kew barometresindeyse, haznede bu cins düzenekler bulunmasına lüzum yoktur, zira eşelin üst kısmı hafifçe «bozularak» haznedeki civa düzecinin değişimleri hesaba katılmışlardır.

Evlerde kullanılan «hava tahmini camları» ndan bazıları basit civalı barometrelerdir. Bunlar, şekilde gösterildiği gibi «J» biçiminde kıvrılmış bir tübe maliktirler.

Basınç ölçen aygıtların başka bir tipi de, bambaşka bir prensibe dayanarak çalışan aneroit (havasız) barometredir. Bunlarda, hava basıncı içinin havası boşaltılmış küçük bir vakum odasını ya da kutusunu sıkıştırır.

Hava basıncı birimleri

Bir bar 750,1 milimetre civaya eşit bir atmosfer basıncı birimidir, (santimetre kareye bir milyon din). Bir milibar, bir barın binde birine eşdeğer bir birimdir. Eğer bir bar (ya da bin milibar) deniz düzecindeki atmosfer basıncına eşit olsaydı çok iyi olurdu, fakat ne yazık ki, bar biraz daha küçüktür ve 760 milimetre civaya karşılık olan sayı 1013,2 milibardır. Böylece deniz düzecindeki normal atmosfer basıncı (760 milimetre civa) 1013,2 milibara eşittir. Bu sayının üstündeki değerler yüksek basıncı ve altındaki değerler düşük basıncı bildirirler.

Advertisement


Leave A Reply