Çağatay Edebiyatı Hakkında Bilgi

0
Advertisement

Çağatay Edebiyatının tarihçesi, özellikleri, önemli sanatçıları kimlerdir? Çağatay Edebiyatı hakkında bilgi.

Çağatay Edebiyatı; Türkçenin Çağatay lehçesiyle oluşturulan edebiyat 15. yüzyıl ile 19. yüzyılın sonları arasında birçok edebiyatçı bu dille yazılmış eserler üretti. İlk yerleşme çevresi Maveraünnehir olduğu için önce Hakaniye-Doğu lehçesi (sonradan Çağatay Türkçesi) doğdu. Gelişim, daha batıya kayan Oğuz Türkleriyle Azeri ve Anadolu (Batı Türkçesi) lehçelerini yarattı; yakın bölge komşuluğu yüzünden Azeri Türkçesiyle Anadolu lehçesi birbirinden fazla uzaklaşıp ayrılmadı. Çağatay lehçesinin eser sahibi kişileri Kutup, Haremzi, İslâm, Rabguzî, Kerder’li Mahmut ilk eserleri yazdılar. 15. yüzyılda İstanbul ile karşılaştırılacak biçimde gelişen Herat ve Semerkant dolaylarında divan edebiyatının ustaları yetişti: Sekkâri Emirû, Lütfî, Ali Şir Nevai…

Ali Şir Nevai (1441-1501) Doğu Türkçesinin en büyük şairidir. Muhakemet ül Lûgateyn adlı eseri, Divan-ı Lûgat-it Türk’ten sonra yazılmış en bilinçli dil ve düşünce ürünüdür. Farsça özentisine karşı Türkçenin savunusunu yapan bu eserle Ali Şir Nevai, zamanının ulusçuluğunu temsil eder. Batı’da, Anadolu’da bu tür eserler ve görüşler çok gecikecek, Divan Edebiyatı çevresinde hiç görünmeyecektir. Ali Şir Nevai’nin dört Türkçe divanı (Hazani ü’l Maâni) bir Farsça divanı, beş mesneviden oluşan Hamsemi, ilk olduğu kabul edilen Şairler Tezkeresi (Mecalis ün Nefais) ve çeşitli eserleri, hem çağının sanat değerlerini yansıtan, hem sonraki zamanların divan şiirini etkileyen bir değerdedir. Divan şiirinin bu ilk ustası, lehçe özellikleri yüzünden bize uzak görünmesine karşın, zamanını ve şiirde özgünlük arayan sonraki türk divan şairlerinin başlıca kaynağı oldu. 15.-16. yüzyıllarda Doğu Türkçesi, büyük bir şair hükümdar olan Babür Şah’ın (1483-1530) eserlerini yarattı. Divanı ve Vekâyii Babürnâme adıyla anılan gezi ve anı eserleriyle edebiyat dünyasında iz bırakan Bâbür Şah; 1605-1665 arasında yaşayan ve tarih eserlerinde Türklüğün kaynaklarım araştıran Ebülgazi Bahadır Han bir yana bırakılırsa, Doğu Türkçesinin son büyük adıdır. Çağatay Türkçesi bundan sonra gittikçe zayıfladı, arada kültür bağları gevşedi ve koptu. Bu nedenle Anadolu Batı Türkçesini etkileyemedi, onunla ilinti kuramayarak bizden uzaklaştı.


Leave A Reply