Deyim Nedir?

0
Advertisement

Deyim nedir? Türkçemizin ve diğer dünya dillerinin belki de en önemli ayraçlarından olan deyimin tanımı ve deyim konu anlatımı.

Deyim, genellikle gerçek sözlük anlamının dışında ayrı bir anlamı (mecaz) ve zamanla arınmış etkili bir yapısı olan,kalıplaşmış olarak kullanılan, dilin ortak (kolektif, anonim) öğelerinden sözcük kümesidir {tâbir).

Atasözlerinden ayrılığı, kesin bir yargı ve anlam bildiren cümle biçiminde değil, bir durumu belirten niteleme-betimleme kimliğinde görünüşüdür. Deyimler de atasözleri gibi kalıplaşmıştır (sözcükleri de yerleri de değiştirilemez).

  • kısa ve özlüdür;
  • en az iki sözcükten oluşur;
  • bir mastarla sona erenler çekilebilir;
  • atasözleri gibi genel kural bildirmez, bir kavramla bir durumu niteler;
  • çeşitli bölgelerde yöresel-yerel kullanımlarla bazı değişikliklere uğrayabilir;
  • mecaz anlamın sağlanması için çeşitli söz oyunlarından yararlanılmıştır,
  • atasözleri gibi evrenselden önce ulusal beğeniyi yansıtır,
  • tarih içinde toplumla birlikte oluşur,
  • argo olanları varsa da azınlıktadır;
  • özel anlama gelen deyimler sözcük ve dilbilgisi biçimlerine bağlı kalınarak başka dile çevrilemezler.

Birkaç örnek;
abayı yakmak: gönül vermek, âşık olmak,
Adını koymak: fiyat belirtmek, karşılığını kararlaştırmak,
Ağız ağıza vermek: yakınlıkla gizlice konuşmak,
Ağzı açık kalmak: çok şaşmak, şaşa kalmak.
Ağzı kulaklarına varmak: çok tatlı konuşmak.
Ateşle oynamak: tehlikeli işe girişmek.
Ateş pahasına: fiyatı çok yüksek, çok pahalı.

Advertisement

Leave A Reply