Dilbilgisi Nedir? Dilbilgisi İle İlgili Yazı

0
Advertisement

Dilbilgisi ile ilgili örneklerin verilmiş olduğu güzel ve açıklayıcı bir yazı.

Resimli Türkçe SözleriDilbilgisi bize dilimizin ses, şekil, cümle yapısı kurallarını öğretir; imla kuralları da dilimizi yanlışsız yazmamızı sağlar. Bir konuşmanın, bir yazının iyi anlaşılabilmesi için de dilin kurallarına göre kurulmuş olması gerekir. Örneğin bir arkadaşınızdan şöyle bir mektup aldınız:

İlk okula başladığım gün böyük heyecan içinde idim. Benim gibi daha okula yeni başlıyan başka çocuklarda vardı. Hepimiz yeni kiyafetlerimizi giymiştik aksiliğe bakki o gün sabahtan yağmur yağıyordu. Annem gel okula kadar ben seni götüreyim dedi. Birlikte çıktık annem beni şemşiyesinin altında götürdü…

Ne çok yanlış var, değil mi? Bunların kimisi dilimizin yapısını iyi kavrayamamış olmaktan, kimisi de imla kurallarını bilmemekten ileri geliyor. Yanlışları gözden geçirelim:

İlk okula başladığım gün: Arkadaşınız ilkokul‘a başladığı günü mü anlatmak istiyor; yoksa, okula ilk başladığı günü mü? Çünkü ilkokul bir arada yazılır. Okula ilk başladığı günü anlatmak istiyorsa okula ilk başladığım gün demesi gerekirdi.

Advertisement

imla yanlışı: Böyük değil, büyük.

İçinde idim yerine içindeydim yazmak daha doğru olur.

Daha okula yeni başlıyan: Yanlış bir cümle kuruluşu. Okula daha yeni başlayan denilmeliydi.

Başlıyan da yanlış; doğrusu: başlayan. Şu kuralı unutmayalım: “Fiil çekimlerinde a ve e ile biten fiil gövdelerinden sonra -yecek, -yen, -yerek gibi bir ek gelirse fiil gövdesi bozulmadan kalır.“. Buna göre: Başlıyarak değil, başlayarak; diye değil, de- , ye; besliyerek değil, besleyerek; gülümsiyerek değil, gülümseyerek…

Advertisement

De’ nin kelimeyle bitişik yazılması yanlış! Çocuklarda değil, çocuklar da. Dilimizde kullanılan iki ayrı de vardır. Biri içinde anlamına gelir; öbürü dahi anlamına. Elimde iki fıstık var (elimin içinde); de bitişik yazılır. Yüzüm temiz; elim de temiz (elim dahi); de ayrı yazılır.

Kiyafet değil, kıyafet.

Giymiştik’ten sonra nokta (.) ister; çünkü bir cümle bitmiştir.

Bakki değil, bak ki.

Advertisement

Sabahtan yağmur yağıyordu yanlış! Sabahtan beri demeli.

Annem’den sonra üst üste iki nokta (:) koyup onun söylediklerini iki tırnak içinde yazmalı:

Annem: “Gel, okula kadar ben seni götüreyim.” dedi. Bu cümle kuruluş bakımından da yanlıştır. Doğrusu: “Okula kadar seni ben götüreyim.

Birlikte çıktık’tan sonra da nokta ister. Cümle bitmiştir. Ondan sonraki cümle büyük harfle başlayacaktır.

Advertisement

Şemşiye değil, şemsiye.

Arkadaşınızın mektubunda ifade yanlışı da var. Önce okulu anlatıyor, sonra annesiyle okula nasıl gittiklerini anlatmaya başlıyor. Bir olaydan önce olanları ilk başta anlatmalı; ya da, daha önce olanları anlatmak gereğini görürsek mişli geçmiş zaman kullanmalı: “dedi” yerine “demişti” gibi.

Güzel, yanlışsız yazı yazabilmemize büyük yazarların eserlerini okumamız çok yardım eder. Ünlü romancılarımız, hikâyecilerimiz yazılarında dilimizin kurallarını, inceliklerini gözetmişler, değerleri zamanla aşınmayan eserlerini bu sağlam temel üzerine kurmuşlardır.

Advertisement

Leave A Reply