Edebiyatta Sembolizm Nedir? Özellikleri Nelerdir?

0
Advertisement

Edebiyatta Sembolizm akımı nedir? Sembolizm akımının özellikleri, tarihçesi, öncüleri hakkında bilgi.

SEMBOLİZM

1885 yılından başlayarak 1902’ye kadar süregelen sembolizm, parnasizm’e bir tepki olarak ortaya çıkmıştır.

Sembolizm, sözcüklerin musikisi ve sembollerin yardımıyla duyguların en küçük parçalarına inmeye çalışan bir edebî akımdır. Romantikler coşkunluk içinde bulunan duyguların peşinden, realistler ve natüralistler bilim metodlarının sert adımlarının arkasından gidiyorlardı. Parnaslar ise, eşyayı dıştan seyrediyorlar, onun özüne girmiyorlardı.

Sembolistler, eşyamn dış yapısındaki sert görünüşten kaçıyorlar, onu, gölgenin kucağında, kızıllığın ateşinde, kısık bir lâmbanın ışığında görmeye çalışıyorlardı.

Advertisement

Cahrles Boudelaire’in öncülüğünde Varlain, Rimbaud ve Mallarme’nin sürdürdüğü sembolizm, duygu parçalarım, mısraı kuran sözcüklerin ahengine oturtmağa ve bu duyguların düşünce yoluyla değil, ses yoluyla içe akmasını istemektedir.

Güzellik, parnasların sandığı gibi her zaman plâstik değildir. Duygulardaki güzellik, plâstik güzelliğin çok zaman önüne geçer. Plâstik güzellik sadece vücudun dış yapısına bağlı kalıyor. Halbuki bu güzellik bile, duygu yardımıyla anlaşılır. Güzeli güzel kabul eden şey, duygudur. Duygunun bu ayırma gücünü umursamazlık edemeyiz.

Sembolizmin genel nitelikleri şunlardır :

a) Hayal:

Advertisement

Sembolizm, eşyayı kendi sert gerçeği içinde görmekten kaçınmaktadır. Bakışlar eşyamn içte aldığı şekle çevrilmiş, dışarıdan içe yansıyan parıltılar seyredilmiştir.

Her şeyi bir rüyadaymış gibi görmek, açıklık ve belirlilikten kaçmak, sembolizmin baş tasasıdır. Eşya bir ses perdesi arkasında kalamlı, hayalimiz onu nasıl görebiliyorsa öylece kabul etmelidir. Çünkü güneş ışığı gibi sert ışık altında eşyanın ince çizgilerini görmek mümkün olmakla beraber, kaba çizgilerini de görmek var. Halbuki gölge altında eşya, hayalin, güzeli anlayış yeteneğine göre güzellik kazanır. İşte hayalimizin saptadığı bu güzellik doğrudur.

b) Sessizlik (sükût) :

Sembolizm, çığırkanlıktan şiddetle kaçınır. Onun için karanlıklara doğru çekilip giden ve silinen ses, yaşamı sessizliğe doğru çeken akşamın habercisi kızıl guruplar, dinamizme fırsat vermeyen alaca karanlıklar, kendi haline bırakılmış eski parklar, «sararmış yapraklar, durgun sular, perdelerde gezinen gölgeler» sembolist şairin sanatını süsleyen şeylerdir.

Advertisement

c) Lirizm :

Sembolizme göre sanat fikre değil, duyguya seslenecektir. O halde şiir, içimizde bir takım ürperişler meydana getirmelidir. Bu da ancak lirizmle olur. Lirizm, doğa, sevgi ve ölüm gibi ortak temler üzerinde, şairin, kendi duyumlarını sevdalı bir şekilde anlatmasıdır. Lirizm bu olunca, şair, akşam kızıllığındaki bir doğa parçasını, ya da perdede gezinen bir gölgeyi kendi duyumlarına göre, bizde bir estetik heyecan uyandıracak güçte anlatmalıdır.

d) Öznellik (subjektiflik) :

Sembolizmde şiir, hitabetmek ya da tefsir edilmek için meydana getirilmiş değildir. Her okuyan kimse, şiiri, kendi ruhunun titreşim yeteneğine ve kişisel yöneltileri-ne göre duymalı ve anlamalıdır. Anlama, şiirin fikrine ve maksadına ulaşma gibi klasik kavram içinde düşünülmemelidir. Duyma da, şiirden bir şey anlamadır. Sembolizm, şiirin duyumla anlaşılmasını ister.

Advertisement

Sembolizmde öznelliği (sübjektifliği) iki yönlü olarak düşünmek gerektir. Bunlardan birisi sanatçıdan, öteki de okuyucudan gelen öznelliktir. Sanatçıdan gelen öznellik, sanatçının duyum gücüne, okuyucudan gelen de onun seziş gücüne bağlıdır.

e) Sözden daha çok musikiye yakın bir anlatım :

Sembolizm, ölçünün kalıplarına sıkışıp kalmayı sevmediği gibi, kafiye zorunluğundan da hoşlanmaz. Bunun içindir ki serbest nazım, sembolistlerin çağında ortaya çıkmıştır. Şiir, ölçü ve kafiye kurallarına denk getirilmesi tasasıyla gelişigüzel sözcüklerden kurulmamalıdır. Çünkü herhangi bir duygu parçasını sembolize edecek bir sözcüğün ölçü ya da kafiyeye uygunluk göstermemesi bakımından mısraın dışına atılması doğru değildir. Par-nasizmin tersine olarak, duygunun doğasına uygun düşen sözcükler seçilmeli, fakat bunlar kendi aralarında bir musiki ahengi yaratmaıldır. Mısra bir sözcük dizisinden çıkmalı, bir ses armonsi durumuna gelmelidir.

f) Sembolizm’de dil :

Advertisement

Sembolizmde dil, herkesin anlayacağı bir nitelikte değildir. Oldukça ağırdır. Çünkü o, herkese değil, sanattan anlayanlara seslenmektedir. Onun için musiki gücü olmayan kaba ve kuru sözcükler, mısraa giremiyorlar.

Bizde sembolizm, Servet-i Fünun devrinde Cenap Şahabettin‘in öncülüğünde bazı şairlerimiz tarafından denenmiştir. Fakat Batı’daki gibi olmamıştır. Fecr-i Âti dediğimiz edebî akım sırasında bağımsız sanatçı olarak sembolizmi Ahmet Haşim temsil etmiştir. Fakat Ahmet Haşim’in sembolizmi de kendi tutumuna göredir. Onunki de tam Batı anlamında değildir.


Leave A Reply