Enlem ve Boylam Nasıl Hesaplanır?

0

Enlem ve boylam nedir? Enlem ve boylam nasıl bulunur? Meridyenler ve paralellerin enlem ve boylamla ilişkisi.

Bilmediğimiz bir şehirde belli bir yeri, eğer, izleyeceğimiz sokaklar ve rastlayacağımız önemli yapılar tarif edilecek olursa, biraz aramakla bulabiliriz. Ama, okyanusun sonsuzluğu içinde yardım isteyen bir gemiyi böyle bulmak imkansızdır; çünkü, denizde, karada olduğu gibi, yararlanılacak ipuçları yoktur.

Advertisement

Dünya yüzündeki yerlerin nerede olduğunu bulmak için, bazı yardımcı çizgiler kullanılır. Yer yuvarlak olduğundan, bu çizgiler de daire yayları biçiminde olur. Bunlara «paralel daireleri» ve «meridyenler» denir. Birincisi, orandan noktanın enlemini, ikincisiyse o noktanın boylamını verir. Paralel daireleri, yeryüzünde, ekvatora paralel olarak çizilmiştir. Bunları birbirinden ayırmak için, derecelere göre numaralamak yoluna gidilir. Her dairenin 360° ye bölündüğünü biliyoruz. Yerin çevresini de bir daire gibi düşünebiliriz (kutuplarda biraz basıklaşan bir daire). Bu daireyi kuzey ve güney kutuplarından geçecek şekilde kesersek, iki kutup arasında 180° lik bir yarım daire elde ederiz. Kutuplara eşit uzaklıkta bulunan ekvatordan başlayarak, her iki kutba doğru birer derece arayla geçirilecek paralel daireleri, 0° den 90° ye kadar numaralanmış olur (kuzey kutbunun enlemi 90°K, güney kutbunun enlemi 90°G).

Meridyenlere gelince; bunlar, bir kutuptan ötekine uzanır ve paralel dairelerini dik açıyla keser. Yeryüzünde,  meridyenler için, parelellerin ekvatoru gibi doğal bir başlangıç yoktur. Bu yüzden, meridyenlerden biri, Greenwich gözlemevinden geçeni «başlangıç meridyeni» seçilmiştir.  Öbür meridyenler, 180° doğu ve 180° batı meridyeni diye ayrılır. 180° doğu ve 180° batı meridyenleri, başlangıç meridyeninin yarısından başka bir şey değildir. 180° meridyeni, Asya’nın kuzey-doğu köşesinden ve Büyük okyanusun ortasından geçer.

Kişi, bulunduğu yerin enlemini (kendi bulundukları paralel dairesiyle ekvator arasındaki açı) ve boylamını (kendi meridyenleriyle başlangıç meridyeni arasındaki açı) hesapladıktan sonra, bulunulan noktanın yerini kesin olarak söyleyebilir. (Örneğin, 10° kuzey, 130° batı). Gerçekte, bulunan noktayı daha kesinlikle bildirmek için, her paralel ve meridyenderecesi 60 dakikaya ve her dakika da 60 saniyeye bölünür. Örneğin, İstanbul’da belli bir nokta (Ayasofya’nın
kubbesi) için, şöyle denir: 41°OO’16″N, 28°56’54″W.

Advertisement


Leave A Reply