Eylem Kiplerinde Anlam Kayması Örnekleri

0

Dilbilgisinde eylem kiplerinde anlam ve zaman kayması nasıl olur? Örneklerle açıklaması.

EYLEM KİPLERİNDE KAYMA:

Advertisement

1. Geniş zaman bilinen geçmiş zaman yerine kullanılabilir:

Rahmetli birgün çocuklarını etrafına toplar (geniş zaman) ve der (geniş zaman) ki:

-Kimseyi incitmeyin.

Rahmetli dendiğine göre “topla-” ve “de-” eylemleri bilinen geçmiş zamanda yapılmıştır (“topladı”, “dedi”).

Advertisement

2. Geniş zaman, bilinmeyen geçmiş zaman yerine kullanılabilir:

Keloğlan birgün heybesini sırtına alır (geniş zaman)ve devle döğüşmeye çıkar (geniş zaman).

Bu cümle bir masaldan alındığına göre “al-” ve “çık-” eylemleri bilinmeyen geçmiş zaman yerine kullanılmıştır (“almış”, “çıkmış”).

3. Geniş zaman, gelecek zaman yerine kullanılabilir:

Beni, elbet birgün anlarsınız  (geniş zaman).

Cümlede gelecek zaman anlamı vardır (anlayacaksınız).

Advertisement

4. Gelecek zaman, emir yerine kullanılabilir:

Albay: “Şimdi beni dinleyeceksiniz. (geniş zaman)” diye söze başladı.

Cümlede emir anlamı vardır (dinleyin).

5. Gelecek zaman, gereklilik yerine kullanılabilir:

Bu sıkıntılı günlerimde elbet siz yardım edeceksiniz (geniş zaman).

Cümlede gereklilik anlamı vardır (yardım etmelisiniz).

6. Şimdiki zaman, geniş zaman yerine kullanılabilir:

Her sabah kahvaltımı yapıyorum (şimdiki zaman).

Cümlede geniş zaman anlamı vardır (yaparım).

7. Şimdiki zaman gelecek zaman yerine kullanılabilir:

Çalışmalarımız yakında bitiyor (şimdiki zaman).

Advertisement

Cümlede gelecek zaman anlamı vardır (bitecek).

8. Şimdiki zaman, bilinen geçmiş zaman yerine kullanılabilir:

1.1.1991’de berat ediyor (şimdiki zaman) ve tekrar politikaya atılıyor (şimdiki zaman).

Cümlede bilinen geçmiş zaman anlamı vardır (berat etti, atıldı).

9. İsteğin hikaye veya rivayeti, dilek-koşul yerine kullanılabilir:

Birazcık susaydın (isteğin hikayesine söylediğini anlardın,

Cümlede dilek-koşul anlamı vardır (sussaydm).

10. İstek, emir yerine kullanılır:

Arkadaşlar, şimdi bu konuyu içimizden bir kere okuyalım (istek)

Cümlede emir anlamı vardır (okuyun).

11. Geniş zaman, istek veya ince bir emir yerine kullanılır:

Advertisement

Bir bardak daha almaz mısınız (geniş zaman)?

Cümlede istek anlamı vardır

(almanızı istiyorum).

Bu konuyu bir daha okur musunuz (geniş zaman)?

Cümlede emir anlamı vardır (okuyun).

UYARI: Kişilerdeki kaymayı tespit ederken zaman bildiren sözcükleri göz önünde bulundurmalıyız.


Leave A Reply