Eylemde Olumsuzluk Nedir? Örnekler

0

Eylemde, fiilde olumsuzluk nedir? Eylemde olumsuzluk nasıl oluşturur, cümle örnekleri nelerdir, örneklerle konu anlatımı.

Eylemde Olumsuzluk Nedir? Örnekler

Dilimiz olumsuzluk kavramını, birçok dillerde görülenin tersine, eylem gövdesi içinde anlatmaktadır. almak (olumlu), almamak (olumsuz), yazmak (olumlu), yazmamak (olumsuz), uyumak (olumlu), uyumamak (olumsuz), konuşturmak (olumlu), konuşturmamak (olumsuz) gibi.

Advertisement

Türkiye Türkçesinde eyleme olumsuzluk kavramı -ma (-me) ekiyle ve kök ya da gövdeden hemen sonra katılmaktadır. Olumsuz eylem kök ve gövdeleri, tıpkı olumlu eylemler gibi, zaman ve kip eklerini alır: kalmayacak, kalmamış, kalmasa, kalmamalı gibi.

Olumsuzluk eki -ma (-me) nin ünlüleri şimdiki zamanda, -iyor ekinden önce daralır; düz ünlü taşıyan kök ve gövdelerden sonra -mı, -mi, yuvarlak ünlü taşıyan kök ve gövdelerden sonra -mu, -mü olur: kalmıyor, gelmiyor, oynamıyor, görmüyor, okumuyor, üşümüyor gibi.

Geniş zamanda birinci tekil kişilere -ma (-me) ile kazandırılan olumsuzluk kavramı, öteki kişilerde -maz, mez ile elde edilir. kalmam, kalmayız, kalmazsın, kalmaz, kalmazsınız, kalmazlar, gelmem, gelmezsin, gelmez gibi.

Olumsuzluk eki, eylem kökü ya da gövdesiyle zaman ve kip ekleri arasında yer alır: yazmadı, görmüyor, anlamaz, saymamışsınız, söylemeli, gitmesin… Çatı eki almış eylemlerde olumsuzluk ekinin yeri ise; çatı ekinden sonra, zaman ve kip eklerinden öncedir: çalıştırmazsın, yaptırılmadı, kamulaştırılmamış, özleştirilmiyor, okutmayacak.. gibi. Bileşik zamanlı eylemlerde olumsuzluk eki yine aynı biçimde, eylem kök, gövdesine, zaman ve kip eklerinden önce eklenmektedir: kalmıyordu, kalmazdı, kalmadıydı, kalmamıştı, kalmayacaktı, kalmasaydı, kalmayaydı, kalmıyormuş, kalmazmış, kalmamışmış, kalmayacakmış, kalmasaymış, kalmayaymış, kalmamalıymış, kalmıyorsa, kalmazsa, kalmadıysa, kalmamışsa, kalmayacaksa gibi.

Advertisement

Yeterlik eyleminin olumsuzluk biçimi yapılmak istendiğinde; olumsuzluk eki ulaçtan sonra, zaman ve kip eklerinden önce eklenir, “bilmek” eylemi kullanılmaz: kalabilmek (olumlu), kalamamak (olumsuz), kalmadı, kalamaz, kalamamış, kalamayacak, kalamıyor gibi.

Olumsuzluk eki -ma (-me) bütün zaman ve kiplerde vurguyu çekmez. Ancak geniş zamanda birinci kişilerde -ma (-me), öteki kişilerde -maz (-mez) vurguyu kendi üzerine çeker.187


Leave A Reply