Fıkra Nedir? Fıkranın Özellikleri

0
Advertisement

Fıkra nedir? Fıkranın edebiyattaki özellikleri nelerdir, fıkra çeşitleri hakkında bilgi.

Fıkra; bir bütünün kendi sınırları içinde bütünlük taşıyan kendi parçasıdır: Omur, bend, madde, kısa öykü, özlü günlük yazı. Sözcüğün ilk üç anlamı bir yana, dördüncüsü dilden dile geçen (bazı durumlarda hikâye de denen) anlatı türünü belirler. Bu kümeden olan anlatılar Türk Halk Edebiyatı’nda hem sözlü gelenek, hem yazılı kaynak olarak zengin bir hazine tutarındadır. Yazık ki gereğince derlenmiş, sınıflanmış ve incelenip değerlendirilmiş değildir. Lâtife, nükte, fıkra diye anılan bu anlatıların başlıca özellikleri; tekerlemesiz, kısa, özdeyiş biçiminde oluşları, müzih değeri taşıyışları, bazı nitelikleri yüzünden yetişkin erkek çevrelerinde geçerli sayılışlarıdır. Çeşitleri: Kişileri belli halk tipleri olanlar (Bekri Mustafa, İncili Çavuş, Nasrettin Hoca); özel acili olmayıp bir toplum zümresini temsil edenler (Bektaşi, Yörük, Laz…).

Bir düşünce yazısı olan fıkra ise bu türün öteki biçimleri gibi (makale, sohbet; söyleşi, deneme) insan kafasının kuşku duyabildiği yeni zamanların, özellikle basın-yayım işinin günlük gazete ve haftalık dergiye kavuştuğu dönemin ürünü; sürekli gazete yazarlığının, günlük olayları yorumlayıp değerlendirme amacının birimidir. Köşe yazısı olarak belli bir sütun başlığı taşır; kısa, özlü, etkili, halk oyunu ilgilendirici, ölçülü bir mizah bakışındadır. İğneleyici bir tutum, karşılaştırmalı bir yöntem, yakışıklı ve uygun alıntılarla gerçeğe yönelen bir düşünce yazısıdır. İlk örnekleri pek suya sabuna dokunmaz günlük iş ve işlemleri konu edinen (Ahmet Rasim, Refik Halit Karay, Refi Cevat Ulunay, Burhan Felek…) günümüzde çok özlü etkiler taşıyarak kamuoyu yapan, kamuoyunu yönlendiren, düşünce yaratıp akım durumuna getiren örnekleri çoğalmıştır. Tanzimat gazeteciliğiyle başlayan tür, asıl Cumhuriyet’ten, özellikle demokrasi yaşamına geçişten (1946) sonra önem kazanmış, en başarılı kalemlerini yaratmıştır.


Leave A Reply