Güneydoğu Anadolu Bölgesi Hakkında Bilgi

0

Güneydoğu Anadolu Bölgesi nerededir? Güneydoğu Anadolu Bölgesinin genel özellikleri, iklimi, bitki örtüsü, yüzey şekilleri, ekonomisi ile ilgili bilgi.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi haritası

Advertisement

Güneydoğu Anadolu Bölgesi; Türkiye topraklarını oluşturan yedi coğrafya bölgesinin en küçüğüdür. Yüzölçümü 57.335 km2dir. Kuzeyden, doğudan Doğu Anadolu Bölgesi; güneyden Suriye, Irak; batıdan Akdeniz Bölgesi ile çevrilidir.

Gaziantep, Adıyaman, Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin, Siirt, Batman, Şırnak illerinin yer aldığı bölge, Orta Fırat ve Dicle olmak üzere iki bölüme ayrılır. Bölgenin sınırları öteki bölgelerde olduğu gibi yönetim sınırlarına göre çizilmiş değildir. Şanlıurfa, Mardin illerinin tümü, Gaziantep İli’nin Merkez, Şehitkâmil, Şahinbey, Oğuzeli, Yavuzeli, Araban, Nizip ve Kilis İlçesi’nin güneydoğuda ufak bir parçası; Adıyaman İli’nin Merkez, Besni, Tut, Şamsat, Gölbaşı, Kâhta, Sincik, ilçeleri; Diyarbakır İli’nin Merkez, Eğil, Kocaköy, Çınar, Bismil, Silvan, Hazro ilçeleriyle, Kulp, Hani, Dicle ilçelerinin bir bölümü, Siirt’in Baykan, Merkez, Kurtalan; Batman’ın Merkez, Kozluk, Beşiri, Hasankeyf, Gercüş; Şırnak’ın Cizre, İdil, Silopi ilçeleri Güneydoğu Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde kalır.

Yüzey Şekilleri: Bölge; Güneydoğu Toroslar, Amanos, Zagros dağlarının yay gibi çevrelediği yüksek yaylalar, geniş ovalar, yer yer 1.000 m’ nin üzerindeki yükseltilerden oluşur. Yer şekillerinin oluşumunda Fırat ve Dicle ırmakları önemli rol oynar. Gaziantep İli toprakları batıdan doğuya, Fırat Irmağı vadisine doğru alçalır. Irmaklarla yarılmış il topraklarının önemli yükseltileri arasında Karakaş (Sof) Dağı (1.496 m), Gülbahar Tepe (Top Dağı-Kefis Dağı, 1.021 m) sayılabilir. Gaziantep Ovası, Araban Ovası, ilin bölge topraklarında kalan önemli düzlükleridir. Fırat Irmağı’nın doğusunda, Şanlıurfa İli’nin düzlükleri (Suruç, Harran, Viranşehir ovaları) yer alır. İl topraklarının kuzeydoğusunda genç, sönmüş volkan Karacadağ’ın en yüksek noktası 1.919 m’ye ulaşır. Tek-tek Dağları (749 m), Susuz Dağı (801 m), Arat Dağı (840 m), öteki önemli yükseltilerdir. Doğuya doğru uzanan düzlükler üzerinde Mardin İli’ndeki yükseltiler göze çarpar. Mardin Eşiği adı verilen yükseltiler, batıda Karaca-dağ ile doğuda Midyat Dağları arasında kalır. Mazı Dağı (1.252 m) Mardin Eşiği’nin batısına düşer. Mardin İli, bu eşiğin güney yamaçlan üzerinde kuruludur. Kuzeyde Diyarbakır Havzası adı verilen çukur bir alana geçilir. Bölgenin, Adıyaman İli sınırları içerisinde kalan bölümü, Güneydoğu Toroslar’ın batı eteklerinde yer alır. Fırat ve Dicle bölgenin iki önemli ırmağıdır. Kuzeyden gelen Fırat Irmağı’nın 270 km’lik bölümü, Gaziantep ve Adıyaman illeriyle Şanlıurfa ili arasında sınır çizgisi oluşturarak Suriye’ye geçer. Kâhta ve Göksu ırmakları Adıyaman’da; Sacur Suyu, Nizip Suyu, Karasu Gaziantep’ te; Hacıhıdır, Şanlıurfa’da Fırat Irmağı’na katılır. Diyarbakır’ın kuzeyinde, Dicle İlçesi yakınlarında Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne giren Dicle Irmağı, Mardin Mazı Dağı’nda Göksu, Diyarbakır’ın doğusunda Batman Suyu, Batman’da Garzan, Uluçay (Botan) çaylarını alır, Şanlıurfa İli’nde Batman’ı batı-doğu doğrultusunda aşar, Mardin-Siirt illeri arasında sınır çizer. Şırnak’ı güney-güneydoğu doğrultusunda geçerek Irak topraklarına girer. Çalap Suyu ve Habur Suyu bölgenin öteki önemli ırmaklarıdır. Fırat ve Dicle ırmakları arasında kalan ovalar Mezopotamya’nın yukarı bölümünü oluşturur. Suruç, Hanan, Viranşehir ovalan Şanlıurfa İli’nde; Adıyaman ve Kâhta ovalan Adıyaman’da; Kızıltepe, Mardin, Nusaybin, Silopi, Cizre düzlükleri Mardin’de; Silopi, Cizre düzlükleri Şırnak; Karaman Ovası Diyarbakır il sınırlan içerisinde kalan bölgenin başlıca düzlükleridir. Adıyaman’da Azaplı, İnekli, Abdülharap; Şanlıurfa’da Aynızeliha, Halilürrühman gibi ufak göller dışında, bölgede önemli sayılabilecek doğal göl yoktur.

İklimi ve Bitki Örtüsü: Bölgede yazlar çok sıcak (30-35°C); kışlar, Doğu Anadolu’ya göre daha az soğuktur. Bir ölçüde Akdeniz’den gelen nemli hava akımlarının etkisi görülür. Bölgenin büyük bölümünde uzun süren yaz kuraklığı, yüksek buharlaşma, düşük bağıl, nem, iklimin genel karakteristiğini oluşturur. Ortalama sıcaklık Gaziantep’te 14.5°C, Adıyaman’da 17.0°C, Diyarbakır’da 15.9°C, Şanlıurfa’da 18.4°C, Mardin’de 15.8°C, Batman’da 15.7°C, Şırnak’ta 14°C’dir. Ölçülen en yüksek sıcaklık Adıyaman, Gaziantep, Mardin, Siirt’te 42°C dolayında, Şanlıurfa’da 47.6°C’dir (ağustos). En düşük sıcaklıklar genelde ocak ve şubat aylarında gözlenir. (Adıyaman 9.40°C, Diyarbakır -24.2°C, Gaziantep 17.5°C, Şanlıurfa -12.2°C, Mardin 13.9°C). Yıllık yağış tutarı çok düşüktür. Şanlıurfa’da 328 mm, Diyarbakır’da 495 mm, Gaziantep’te 558 mm, olan bu değerler Adıyaman’da 835 mm, Siirt’te 713 mm, Şırnak’ta 860 mm, Batman’da 956 mm’ye yükselir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi bitki örtüsü yönünden çok yoksuldur. Doğal ormanlar (Türkiye orman varlığının % 3’ü), Gaziantep’in doğusunda, kuzeyinde, Mardin’in batısında, kuzeyinde, Dicle Irmağı’nın iki yanında, Batman İli’nde yoğunlaşmıştır. Ormanlarda yaygın tür meşedir. Orman alanlarının dışında egemen bitki örtüsü bozkırdır.

Advertisement

Ekonomisi: Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde km2′ ye 96 kişi düşer. Bölgenin nüfusu en yüksek ili Gaziantep, ülkenin 6. kalabalık ilidir. Öteki iller; Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır ülkemizin yüksek nüfuslu illeridir. Gaziantep, bölgenin ve Türkiye’nin önde gelen endüstri ticaret merkezlerinden biridir. Bölge ekonomisi genelde tarım ve hayvancılığa dayanır. Ekili-dikili alanlar Türkiye ortalamasının üzerindedir. Başlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, çavdar, mısır, darı, pirinç, baklagiller, endüstri bitkileri (pamuk, şekerpancarı, antepfıstığı, tütün, keten, kenevir), sebzeler vb’dir.

En az tarım kadar önemli olan hayvancılık son yıllarda giderek gerilemiştir. İklim koşullarına uygun olarak küçükbaş hayvancılık (koyun, kılkeçisi, tiftikkeçisi) ve büyükbaş hayvancılığın (inek, öküz, dana) yanı sıra binek hayvanı olarak yararlanılan at, eşek, katır ve deve sayısı da oldukça yüksektir. Başka bir geçim kaynağı olan kümes hayvancılığı, arıcılık ve ipekböcekçiliği de son yıllarda gerileme içindedir. Hayvansal ürünlerde (et, süt, deri, yapağı vb) de benzer bir azalma gözlenmektedir. GAP’ın (Güneydoğu Anadolu Projesi) devreye girmesiyle birlikte sulamalı tarımsal üretimde büyük bir artış yaşanmaktadır. Mardin’de fosfat, çimento hammaddesi, asfalhit; Gaziantep’te krom; Şanlıurfa’da fosfat, mermer; Batman’da petrol; Diyarbakır’da petrol, linyit yatakları, bölgenin başlıca yeraltı zenginliklerini oluşturur: Petrol üretiminin hemen tamamı güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden sağlanır.


Leave A Reply