Güneydoğu Anadolu Bölgesi Özellikleri – Hakkında Bilgi

0

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin coğrafi, fiziksel özellikleri, bitki örtüsü, iklimi, ekonomisi, yetiştirilen ürünler, turistik yerleri hakkında bilgi.

guneydogu-anadolu-bolgesi

Advertisement

GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ

Bölge, kuzeyde Güneydoğu Toroslar’ın eteklerinden başlar, güneyde Suriye sınırına kadar devam eder. Türkiye yüzölçümünün yaklaşık % 8’ini kaplayan Güneydoğu Anadolu, en küçük ve en az nüfus barındıran bölgemizdir.

Bölgenin tipik özelliklerinden biri, yerşekilleri bakımından sade bir yapıya sahip olmasıdır. En geniş yeri plâtolar kaplar. Toroslar, bölgenin kuzeyini bir yay gibi kuşatmıştır. En engebeli kesim de burasıdır. Bölgenin başlıca engebeleri Karacadağ kütlesi ile Mardin-Midyat Eşiği’dir.

Bölgede, doğal göl hemen hemen yok gibidir; ama yurdumuzun en çok su taşıyan ırmakları bu bölgeden geçer. Doğu kesiminde kaynağını Güneydoğu Toroslardan alan Dicle, batıda kaynağını Doğu Anadolu’dan alan Fırat nehirleri; kollarıyla birlikte derin vadiler içinde bölgenin doğu ve batı kesimlerinden akarak sınırlarımız dışına çıkarlar.

Advertisement

Güneydoğu Anadolu, Akdeniz iklimi ile karasal iklimin geçiş alanındadır. Deniz etkisinden uzak olduğu için bölgede kışlar kar yağışlıdır ve don olayları sıkça görülür. Öte yandan, Doğu Anadolu’ya göre daha alçak ve daha güneyde olduğundan kışlar çok soğuk geçmez. Yine, karasallığın ve güneyindeki çöllerin etkisiyle yazın Türkiye’nin en yüksek sıcaklıklarına burada rastlanır. Marmara Bölgesi’yle aynı miktarda yağış aldığı halde, şiddetli yaz kuraklığı görülür. Bunun başlıca nedeni yaz mevsiminin çok sıcak geçmesi, güneyden esen sıcak rüzgârların etkisi ile bağıl nemin çok düşük olması nedeniyle buharlaşmanın şiddetli olmasıdır.

Bölge, bitki örtüsü bakımından yurdumuzun en fakir yerlerinden biridir. Doğal bitki örtüsü bozkır’dır. Ancak buradaki bozkırlar İç ve Doğu Anadolu’daki kadar gür değildir. Bazı yerlerde bozkır örtüsü bile yok denecek kadar azdır.

1990 nüfus sayımı sonuçlarına göre bölge nüfusu yaklaşık 4,5 milyondu. Buna göre nüfusumuzun yaklaşık % 7,8’i bu bölgede yaşamaktadır. Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasına eşittir. Bölge, küçük olmasına rağmen hayli nüfuslanmıştır. Bölge nüfusunun yarısından çoğu kentlerde yaşar.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, tarım ekonomisi bakımından İç Anadolu’ya benzer. Ta-7 nm ve hayvancılık gelirlerinin fazla olduğu bir bölgemizdir. Akdeniz ikliminin olumlu etkisinin yanı sıra, tarıma elverişli topraklarının çok geniş olmasının bunda büyük payı vardır.

Bölge tarımı açısından en büyük sorun kuraklıktır. Sulamaya en fazla ihtiyaç duyulan bölgemiz burasıdır. Bu açıdan Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) büyük önem taşımaktadır. Bölgenin tarım ürünleri arasında en geniş yeri tahıl tutar. Bunun dışında baklagiller, özellikle mercimek üretimi oldukça önemlidir. Sanayi bitkilerinin üretimi pek yaygın değildir. Sınırlı alanlarda pamuk ve tütün üretimi yapılır. Bölgenin batısında ürün çeşitliliği daha fazladır.

Advertisement

Bölgede hayvancılık, kimi yerlerde birinci derecede geçim kaynağı haline gelmiştir. En çok küçükbaş hayvancılık yapılır.

Bölgenin en önemli yeraltı zenginliği petroldür. Türkiye petrol üretiminin tamamı, Diyarbakır ve Siirt çevresinden sağlanır. Mardin-Mazıdağı’ndaki fosfat yatakları ile bölgenin çeşitli yerlerindeki demir, asfaltit, linyit, doğalgaz yatakları diğer yeraltı zenginliklerindendir.

guneydogu-anadolu-iller

BÖLGENİN BÖLÜMLERİ

A – DİCLE BÖLÜMÜ

Advertisement

Dicle Bölümü bölgenin doğu yarısını oluşturur. Diyarbakır Havzası, doğu ve kuzeyden Toroslarla, batıdan Karacadağ Kütlesiyle, güneyden ise Mardin Eşiği ile sınırlanmıştır. Bu yöre yer yer plâto, yer yer ova görünümlü bir çukurluktur.

Burada, yıllık yağış ortalaması 500 mm yi bulduğu halde, şiddetli buharlaşma nedeniyle yaz kuraklığı kendini alabildiğine hissettirir. Yaygın olarak buğday üretilir. Mercimek ve pamuk da önemli ürünlerdendir. Dicle vadisindeki düzlüklerde bağcılık ve karpuz üretimi önem kazanmıştır.

Mardin Eşiği, doğu’da Dicle vadisinden başlar, Karacadağ volkanik kütlesine kadar devam eder. Burası kuzeye oranla biraz daha fazla yağış almaktadır. Su bakımından zengin olan eşiğin eteklerinde belli bir nüfus yoğunluğu dikkati çeker. Bölgenin en önemli orman varlığı da burada yer alır. Dicle Bölümü, Akdeniz’in etkisine kapalı olduğundan, ikliminde karasallık özellikleri ağır basar.

İklimin elverişli olmaması ve tarım arazilerinin azlığı nedeniyle bölüm, tarımsal üretim açısından fazla gelişmemiştir. Ürün çeşidi de azdır. En çok tahıl üretilir. Hayvancılık da tarım kadar önemli bir gelir kaynağıdır.

Bölümde nüfus seyrektir. Nüfus, daha çok Diyarbakır Havzası’nın kenarları ile Mardin Eşiği’nin eteklerinde toplanmıştır.

Advertisement

Bunun en önemli nedeni

• Buraların yazın daha serin olması
• Su kaynaklarının nisbeten fazlalığıdır.

Bölümün en büyük kenti olan Diyarbakır kendi adıyla anılan havzanın batısında, Dicle kıyısındaki plâto üzerine kurulmuştur. Bölümün diğer bir önemli kenti Mardin’dir. Mercimek üretimiyle tanınmıştır. Siirt, çevresindeki petrol yataklarının işletilmeye başlanmasıyla gelişmeye başlamıştır.

Önceleri küçük bir kasaba olan Batman petrol sanayi sayesinde kısa sürede gelişmiş, büyük bir kent haline gelmiştir. Raman, Garzan, Kurtalan ve Ulaşlı yörelerindeki kuyulardan çıkarılan ham petrolün bir kısmı Batman Rafinerisi’nde işlenir. Bir kısmı da bir boru hattıyla İskenderun Körfezi’ne aktarılır.

Cizre ve Silopi çevresinde linyit yatakları varsa da, buralardan çıkarılan kömürler düşük kalitelidir.

Advertisement

B – ORTA FIRAT BÖLÜMÜ

Bölgenin, batı yarısını oluşturan bu bölüm, Dicle Bölümti’ne oranla daha az engebelidir. Bölümün en büyük kısmını Şanlıurfa Plâtosu ile Gaziantep Plâtosu kaplar.

Platoların güneyinde Altınbaşak (Harran) Birecik, Ceylânpınar, Suruç ovaları gibi düzlükler uzanır. Bu düzlükler tahıl üretiminin yoğun olduğu alanlardır. Bölüm, Akdeniz’e yakın olduğundan deniz etkisinden daha çok yararlanır. Bu nedenle kışlar daha yumuşak geçer.

Bu bölümde tarım ürünleri daha çeşitlidir. Başta tahıl olmak üzere baklagiller (en çok mercimek) ve pamuk yaygın olarak üretilir. Bağlar ve zeytinliklerin çok geniş alanlar kapladığı bu bölümün önemli bir ürünü de Antepfıstığıdır. Bölüm, üzüm üretiminde Türkiye’de önemli bir yere sahiptir. Hayvan ürünleri ve canlı hayvan ticareti bölümün diğer önemli gelir kaynaklarındandır. Bölüm sık nüfuslanmıştır. Bu nedenle bölgenin birçok önemli kenti bu bölümde yer alır.

Gaziantep verimli bir tarımsal alanda ve Suriye’den gelen yolların kavşağında kurulmuş önemli bir ticaret, sanayi ve hizmet merkezidir. Bölümün diğer başlıca kentleri Adıyaman, Kilis, Nizip ve Birecik’tir. Bölgenin 3. büyük kenti olan Şanlıurfa son yıllarda hızla gelişen yerlerdendir. Siverek, Viranşehir, Harran, Suruç ve Ceylanpınar bu bölümün diğer merkezleridir. Bölümün en önemli yeraltı kaynağı, Adıyaman ve Kâhta yakınlarında işletilen petrol yataklarıdır.

Advertisement

kirmizi-mercimekBÖLGENİN TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ YERİ

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin çok büyük bir tarım potansiyeli vardır. Tarıma elverişli toprakları oldukça geniştir. En önemli sorun, sulama olanaklarının kısıtlı oluşudur.

Bölge,

• Türkiye buğday üretiminin yaklaşık onda birini,
• Kırmızı mercimek üretiminin tamamına yakınını
• Antepfıstıgmın çok büyük bir bölümünü sağlamaktadır.
• Bölgede üzüm, nohut, kavun ve karpuz üretimi de önemli ölçüdedir.
• Türkiye’deki pamuğun beşte birini,
• Tütünün önemli bir kısmını bölge üretmektedir.
• Bölgede hayvan ürünleri ve canlı hayvan ticareti de oldukça önemlidir. Küçükbaş hayvanlardan en çok koyun yetiştirilmektedir.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, petrol yataklarıyla yurt ekonomisine büyük katkıda bulunmaktadır. Türkiye ham petrol üretiminin tamamı buradan karşılanmaktadır. Bölgede sanayi yeterince gelişmemiştir. Özellikle Gaziantep kentinde canlı bir küçük sanayi varlığı dikkati çeker.

Advertisement

hasankeyfBÖLGENİN TÜRKİYE TURİZMİNDEKİ YERİ

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, daha çok tarihi özellikleriyle ilgi çekmektedir. Bunların içinde turizm bakımından en önemli olanı aynı zamanda bir milli park haline getirilmiş olan Nemrut Dağı Milli Parkı’dır.

Bölgenin, ilgi çeken yerlerinden biri de Hasankeyftir. Batman’ın güneydoğusunda, Dicle nehri kenarında kurulmuş olan bu ilçe, çok eski bir yerleşme alanıdır. Mardin, Diyarbakır, Şanlıurfa ve Gaziantep kentleri eski yerleşme dokuları, renkli kültürleri ve kendilerine özgü yemek ve tatlılarıyla ilgi çekerler.

Şanlıurfa, birçok efsaneye konu olan tarihi eserlere sahiptir. Halilül Rahman Camii ve burada yer alan Halilü’l Rahman gölü ile Ayn-ı Zilha gölü bunların başlıcalarıdır.

Sağlık turizmi açısından Diyarbakır’ın Çermik kaplıcaları, Siirt ve Mardindeki kaplıcalar ile Urfa’nın içmeceleri ve maden suyu kaynakları önem taşır.

Advertisement


Yorum yapılmamış

  1. eren sana söyleyemedim ama sana deliler gibi aşığım ingilizce kursuna ilk geldiğinde şaşırdım gelmediğinde ise hüngür hüngür ağladım

    seni canından çok seven CEYLİN

Leave A Reply