İç Anadolu Bölgesi Özellikleri – Hakkında Bilgi

0

İç Anadolu Bölgesi’nin coğrafi, fiziksel özellikleri, bitki örtüsü, iklimi, ekonomisi, yetiştirilen ürünler, turistik yerleri hakkında bilgi.

ic-anadolu-bolgesi

Advertisement

İÇ ANADOLU BÖLGESİ COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ

Anadolu’nun orta kısmını kaplayan bölge, Güneydoğu Anadolu hariç, bütün bölgelerle komşudur. Doğu Anadolu’dan sonra 2. büyük bölgemiz olan Iç Anadolu, Türkiye yüzölçümünün yaklaşık % 20’sini kaplar. İç Anadolu Bölgesi’nde yerşekilleri, sade bir yapıya sahiptir, fazla bir çeşitlilik göstermez, Kıyı bölgelerde olduğu gibi burada kıvrım dağlar geniş yer tutmaz ve aşırı engebeliliğe rastlanmaz. Dağ sıraları, bölgenin kuzey ve güney kenarlarında yer alır.

Bölgenin en büyük kısmını geniş plâtolar kaplar. Bu platoların başlıcaları Cihanbeyli, Obruk, Uzunyayla, Haymana ve Kızılırmak (Bozok)’tır. Plâto düzlükleri arasında irili ufaklı bir çok ova bulunur.

Bölgenin yüksek dağları, sönmüş volkanlardır. Kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundaki bir çizgi boyunca uzanan bu volkanların en yükseği Erciyes’tir (3917 m). Diğerleri Melendiz dağı, Hasan dağı, Karacadağ ve Karadağ’dır. Bu genç volkanlar dizisinin kuzeyinde birçok volkanik yer şekli bulunur, Bu yer şekillerinin en tanınmışları Ürgüp-Göreme çevresindeki peribacalarıdır.

Advertisement

Bölgenin suları, birçok akarsu aracılığıyla değişik havzalara taşınır. En önemli akarsular, biraz daha nemli olan kuzey kesimindedir. Kızılırmak, Sakarya ve Porsuk ırmakları bu kesimin sularını Karadeniz’e ulaştırırlar. Bölgenin diğer akarsuları, kapalı havzalara akar. Kapalı havzaların en önemlisi; aynı zamanda Türkiye’nin de en geniş kapalı havzası olan Konya Bölümü kapalı havzasıdır.

Bu kapalı havzanın çukur kesimlerinde bataklıklar ve sığ göller oluşmuştur» Türkiye’nin ikinci büyük doğal gölü olan Tuz gölü bölgenin orta kesiminde yer alır.

İç Anadolu Bölgesi, çevresi yüksek dağlarla çevrili yayvan bir çanak biçimindedir. Denizden uzak ve deniz etkilerine kapalı olan bu çanakta, yarı kurak karasal bir iklim egemendir. Bölgenin en az yağış alan yeri olan Tuz gölü çevresi ile Konya Ovası’nda, doğal bitki örtüsü bozkırdır Bölgenin kenarlarındaki dağlık alanlarda meşeliklere ve orman alanlarına rastlanır. Bölge, orman varlığı bakımından Güneydoğu Anadolu’dan sonra en son sırada yer alır,

1990 sayımına göre bölge nüfusu 9,2 milyondu, Buna göre Türkiye nüfusunun yaklaşık % 16’sı burada yaşamaktadır. Bölgenin nüfus yoğunluğu son yıllarda artış göstermiştir. Beş on yıl önce Türkiye ortalamasının yarısına yakın bir nüfus yoğunluğuna sahipti. Son yıllarda hızlı nüfuslanması sonucu, nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasına yaklaşmıştır. Buna rağmen kıyı bölgelere oranla az nüfuslanmış sayılır. Kışların uzun sürmesi ve sert geçmesi, yağış azlığı, ürün çeşitlerinin az oluşu ve gelir kaynaklarının kısıtlılığı bu durumun başlıca nedenleridir.

Kentleşme oranı, Türkiye ortalamasının üzerindedir. Bölge nüfusu daha çok, büyük kentlerde toplanmıştır, Türkiye’nin en büyük 10 kentinden 4’ü bu bölgededir.

Advertisement

Yağış azlığı ve yaz kuraklığının erken başlaması sanayi bitkileri, sebze ve meyve tarımına büyük sınırlamalar getirmektedir. Sulamadan sonra bölge tarımının önemli sorunları arasında nadas yer alır, Türkiye’de nadasa ayrılan toprakların oran olarak en fazla olduğu bölge burasıdır. (% 40).

Bir diğer sorun olan çoraklaşma, çoğu bitkinin gelişmesini aksatacak ya da imkânsızlaştıracak ölçüde toprağın tuzlanmasıdır. Geniş bozkırların varlığı nedeniyle küçükbaş hayvancılık daha yaygındır. Başlıca maden yatakları Eskişehir’de lüle taşı, ve borasit, Konya’da cıva, Ankara’da linyit ve manganez, Kayseri’de demirdir. Başta Tuz gölü olmak üzere birçok yerde tuz üretimi yapılır, Hacıbektaş ve Gülşehir’de kayatuzu yatakları vardır. Yer şekillerinin ulaşıma elverişli olması nedeniyle bölge, oldukça önemli yolların geçtiği canlı bir ulaşım alanıdır.

ic-anadolu-iller

BÖLGENİN BÖLÜMLERİ

A – KONYA BÖLÜMÜ

Advertisement

Bölgenin, Toros yayı içinde yer alan güney ve güneybatı bölümüdür» Yer şekillerinin, bölgenin diğer bölümlerine göre en silik olduğu Konya Bölümü, Iç Anadolu’nun genel özelliklerini en tipik biçimde yansıtır.

Başlıcaları

• Tuz gölü çanağı,
• Konya-Karapınar-Ereğli ovaları,
• Eber ve Akşehir göllerinin çanakları

olan kapalı havzalar birbirlerinden tepe ve platolarla ayrılmıştır. Ayrıca Karacadağ ve Karadağ volkanları ile bazı basık dağ sıraları da bu bölümde yer alır.

Fazlaca aşınıma uğramış Karacadağ’ın güneybatısında, Acıgöl ve Meke tuzlası adıyla anılan iki krater gölü yer alır. Burada genç volkan külü konileri dikkati çeker,

Advertisement

Konya Bölümü, Türkiye’nin en kurak yerlerindendir. Topraklar genellikle kumlu ve tuzludur Kıraçlaşmanın yaygın olduğu bu bölüm, bölgenin en az nüfuslanmış yeridir. Konya, bölümün en büyük kentidir, İlkçağdan beri önemli yolların kavşağında yer almıştır« Zengin ve çok geniş bir tarımsal alanın merkezi olan kent, son yıllarda hızla büyümüş; ticaret, sanayi, hizmet ve kültür merkezi olarak önemini arttırmıştır.

Konya Bölümü’nün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Tahıl ürünleri (başta buğday olmak üzere) en geniş alanları kaplar» Bölüm, Türkiye buğday üretiminin % 25’ini sağlar. Buğdaydan sonra arpa, şekerpancarı ve haşhaş bölümün öteki önemli ürünleridir, Baklagil üretiminin de önem kazandığı bölümde, sebze ve meyve bahçeleri ile bağlar geniş alanlar kaplar.

Bölümde, özellikle küçük baş hayvancılık çok önemli bir geçim kaynağıdır. Tiftik, yapağı, et ve deri üretimi oldukça fazladır. Bölümde çeşitli sanayi kuruluşları yer alır. Halıcılık (özellikle Halıcı’da) önemli uğraşlardandır, Sarayönü Cıva işletmesi bölümün madene dayalı başlıca sanayi kuruluşudur»

Ereğli, Karaman, Aksaray, Akşehir, Cihanbeyli, Çumra ve Ilgın bölümün diğer merkezleridir»

B – YUKARI SAKARYA BÖLÜMÜ

Advertisement

Bu bölüm, bölgenin kuzeybatısını kaplar. Aynı doğrultuda uzanan dağlarla, bunların arasında uzanan ovalar ve plâtolar bölümün başlıca yer şekillerim oluşturur.

Konya Bölümü’ne oranla burada yerşekilleri daha engebeli, yağış biraz daha fazladır. Kuzeydeki tepelik alanlarda yer yer ormanlık alanlar bulunur,

Konya Bölümü’nde geniş alanlar kaplayan kapalı havzalar burada ortadan kalkar. Bölümün suları büyük ölçüde Sakarya ve kolları tarafından toplanarak Karadeniz’e boşaltılır. Bölümdeki alçak düzlüklerin en genişleri Ankara ve Eskişehir ovalarıdır.

Yukarı Sakarya Bölümü, önemli yolların geçtiği alandadır, Ege, Marmara ve Batı Karadeniz bölgelerinden gelen yollar, buradan geçerek İç Anadolu’ya ve diğer bölgelere uzanır. İkliminin daha yağışlı olması ve önemli yollar üzerindeki elverişli konumuyla bölüm, çok nüfuslanmıştır. Bölgenin en kalabalık bölümü burasıdır Bölge nüfusunun yarısından çoğu bu bölümde toplanmıştır. Kentleşme oranı da yüksektir. Türkiye’nin 2. büyük kenti olan Ankara ile, büyük kentlerimiz arasında yer alan Eskişehir burada yer alır,

Polatlı önemli ölçüdeki buğday üretimi ile hızla gelişen bir tarım ve ticaret merkezidir, Haymana ve Sivrihisar da bölümün diğer kentlerindendir. Yukarı Sakarya Bölümü’nün önemli bir ekonomik özelliği, tarım dışı sektörlerde (hizmet, sanayi, ticaret) çalışanların öteki bölümlere göre çok daha fazla olmasıdır. Bunun başlıca nedeni, aynı zamanda birer sanayi ve ticaret merkezi olan büyük kentlerin, bu bölümde yer almasıdır. Tarım ve hayvancılık bölümün ö-nemli geçim kaynaklarındandır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, pirinç ve şekerpancarıdır. Çok sayıda koyun ve tiftik keçisi yetiştirilir, Yapağı, tiftik ve deri önemli gelir getiren hayvansal ürünlerdir.

Advertisement

Seyitgazi (Eskişehir) çevresindeki bor mineralleri, lüle taşı, krom, amyant yatakları ile Ankara dolaylarının linyit yatakları bölümün başlıca yeraltı zenginlikleridir,

C – ORTA KIZILIRMAK BÖLÜMÜ

Orta Kızılırmak Bölümü, Kızılırmak’ın bölgede çizdiği yay içinde yer alır.

Bölümün orta ve kuzey kesimi başta Bozok Plâtosu olmak üzere platolarla kaplıdır. Kızılırmak ve kolları tarafından derince yarılmış olan bu plâtolar doğuya doğru giderek yükselir. Bölümün güneyindeki yanardağlar Erciyes, Melendiz Dağı ve Hasan Dağı, bölgenin en yüksek dağlarıdır. Bölümde, lâvlarla ve volkan külleriyle kaplı alanlar geniş yer tutar.

Bu bölümde iklim, Konya Bölümü’ne göre daha nemlidir. Bu özelliğiyle diğer bölümlerden ayrılır.

Advertisement

• Tarım alanlarının oranı genel olarak yüksektir. burada kırsal nüfus yoğunluğu bölge ortalamasının çok üstündedir. Bölümün en büyük kenti Kayseri’dir.

Ürgüp-Göreme-Nevşehir çevresinde volkan tüflerinin aşmdırılmasıyla oluşmuş peri bacaları geniş alanlar kaplar. Peri bacalarının içinde yer alan çok sayıdaki kaya kiliseleri, saraylar, konutlar ve yeraltı şehirleri ülkemizin gözde turizm varlıklarmdandır.

Bölümün güney kesimindeki diğer başlıca kentler Nevşehir ve Ürgüp (turistik yerler) Niğde (çimento fabrikası, iplik halı, yedek parça yapımı, elma yetiştiriciliği) Bor (şeker fabrikası) ve Develi’dir.

Bölümün orta ve kuzey kesiminde kentleşme daha düşüktür. Başlıca kentler Kırşehir (yem sanayi, tuz üretimi, tarım aletleri yapımı, lâstik fabrikası, gıda fabrikaları vb.), Yozgat (bira, çimento ve un fabrikaları) ve Çankırı” dır. Bölümün bu kesiminde en önemli kent Kırıkkale’dir. Orta Anadolu Petrol Rafinerisi bu kenttedir. Yumurtalık’tan buraya kadar döşenmiş olarak borularla, sevkedilen ham petrol, burada arıtılır.

Bölüm ekonomisinde tarım ve hayvancılık başta gelir. Başlıca ürünler buğday, arpa, şekerpancarı, baklagiller ve meyvelerdir. (özellikle elma, üzüm ve badem). Bölüm, çok zengin yeraltı kaynaklarına sahip sayılmaz. Cıva (Niğde), çinko ve demir (Kayseri), Fluorit (Kırşehir ve Yozgat), Jips (alçıtaşı) ve kayatuzu (Çankırı) yatakları vardır. Kırşehir’in kendine özgü renkli mermeri olan oniks, atölyelerde işlenerek turistik eşyalara ve süs eşyalarına dönüştürülmektedir.

Advertisement

D – YUKARI KIZILIRMAK BÖLÜMÜ

İç Anadolu’nun en küçük ve en engebeli yeri olan Yukarı Kızılırmak Bölümü, bölgenin Doğu Anadolu’ya komşu olan kısmını oluşturur.

Dağlarla çevrili bir havza görümündeki bölümde, tarım alanları fazla yer tutmaz.

• Kışların sert geçmesi,
• Yükseltinin fazla olması ve
• Tarımsal verimin düşük olması
• Sanayiinin yetersizliği

gibi nedenlerle burası bölgenin en az nüfuslanmış bölümüdür. Kentleşme oranı da düşüktür. Bölümün en önemli kenti Sivas’tır. Bölümün diğer merkezleri Yıldızeli, Şarkışla, Bünyan ve Gemerek’tir. Bünyan, kaliteli halıları ile ün kazanmıştır.

Advertisement

Bölümde buğday, arpa, çavdar ve şekerpancarı başlıca tarım ürünleridir. Başta koyun olmak üzere, küçük baş hayvancılık da önem kazanmıştır. Bölümdeki arazide, alçı taşının yaygın oluşu nedeniyle tarımsal verim düşüktür. Bölümde demir, krom ve linyit yatakları işletilmektedir.

buğdayBÖLGENİN TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ YERİ

İç Anadolu Bölgesi’nin Türkiye ekonomisine en büyük katkısı, tarım alanındadır. Eskiden beri, buraya “tahıl ambarı” denilmesinin nedeni, yurdumuzda tahıla ayrılan toprakların yarısının bu bölgede/yer almasıdır,

• Buğdayın, yaklaşık yarısı
• Yeşil mercimeğin büyük bir bölümü ile
• Arpa, patates ve şekerpancarının yaklaşık yarısı
• Haşhaşın dörtte biri bu bölgede üretilir.
• Fasulye ve nohut üretiminin de yaygın olduğu bölgede,
• Meyvecilik (üzüm, elma, armut, kayısı vb.) oldukça gelişmiştir,.

İç Anadolu, nüfusumuzun beslenmesinde çok önemli bir yere sahiptir.

Advertisement

Türkiye koyun varlığının 3’te biri, kıl keçilerinin önemli bir kısmı ve tiftik keçilerinin 4’te 3’ü bu bölgededir. Bölgeye özgü hayvanlardan Ankara keçisi değerli bir ticari ürün olan tiftiği ile ünlüdür. Başlıca hayvansal ürünler başta tiftik olmak üzere yün, et, süt , süt ürünleri, yumurta ve baldır. Bölgede özellikle son yıllarda sığır besiciliği yaygınlaşmıştır.

Türkiye sanayii üretiminin yaklaşık % 15’i bu bölgenin payına düşer. Bu bakımdan, Marmara Bölgesi’nden sonra Ege Bölgesi ile birlikte 2. sırayı .alır. Ülkemizin 5 petrol rafinerisinden biri de bu bölgededir.

İç Anadolu, ulaştırma sektöründe önemli bir paya sahiptir. Bunu sağlayan nedenlerin başında, bölgenin elverişli, konumu gelir. Her biri bir kenarda yer alan diğer bölgeler, İç Anadolu’dan geçen yollarla birbirine bağlanır. Bölgenin bu özelliği en eski çağlardan beri önemini arttırmıştır.

kapadokyaBÖLGENİN TÜRKİYE TURİZMİNDEKİ YERİ

İç Anadolu; doğa, tarih ve kültür değerleri açısından çok zengin bir bölgemizdir. Ancak turizm potansiyeli henüz yeterince değerlendirilmiş değildir.

Advertisement

Bölgenin en önemli turistik yöreleri Ürgüp-Göreme çevresindeki Göreme, Avanos ve Zelve vadileri ile Aksaray’daki Ihlara Vadisi’dir.

Çok eski bir yerleşme alanı olan İç Anadolu, tarihi kalıntılar bakımından oldukça zengindir.

Bölge, göl varlığı bakımından zengindir. Yarı kurak iklimli bölgede, baraj gölleri ve doğal göller, özellikle günü birlik ya da hafta sonları gidilebilen gezi ve dinlenme alanlarıdır.

Bölgedeki bazı sulak alanlar kuşların barınak yeri haline gelmiş ve “kuş cenneti” olarak ünlenmiştir. Kayseri yakınındaki Sultansazlığı ile Tuzla gölü; Kırşehir yakındaki Seyfe gölü, Akşehir ve Eber gölleri bu özellikleriyle tanınmıştır.

Bölgenin, özellikle sağlık turizmi açısından önemli bir özelliği de kaplıcaları ve maden sularının varlığıdır. Haymana, Ayaş, Eskişehir, Kırşehir, Kayseri, Nevşehir, Sivas ve Yozgat kaplıcaları ile içmeceleri turizm alanında giderek gelişen konaklama tesisleriyle önem kazanmaktadır.

Advertisement


Leave A Reply