İran Hakkında Bilgi

0
Advertisement

Ülkeler Rehberi İran – İran ile ilgili bilgi, başkenti, ekonomisi, bayrağı, komşuları, coğrafi konumu hakkında bilgi

iran-bayragiİRAN;

Yüzölçümü: 1.648.000 km2.
Başkenti: Tahran.
Dil: Farsça (resmi), Azeri Türkçesi, Kürtçe, Beluci, Farsa ağızları.
Resmi dil olan Farsça, Arap harfleriyle yazılmasına karşın Hint-Avrupa dil ailesindendir. Nüfusun yarıdan fazlası Farsça konuşur. İkinci yaygın dil, nüfusun % 25’ini oluştura Azeri Türklerin konuştuğu Azeri Türkçesidir. Beluci, Kürtçe, Farsçanın iki yerel ağzının yanı sıra Gilaki ve Mazenderani konuşulan öteki başlıca dillerdir.
Din: Müslüman (% 90 Şii, % 8 Sünni), Hristiyan, Musevi.
% 99 oranındaki Müslüman nüfusun büyük çoğunluğu Şii’dir (% 90).
Para birimi: 1 riyal = 100 dinar.
Başlıca kentleri: İsfahan, Meşhed, Tebriz, Şiraz, Ahvaz) Bahtaran, Kum, Urmiye, Reşt, Hamedan.

Güneybatı Asya’da devlettir. Ortadoğu’ nun en eski uygarlıklarından birinin kurulduğu ülke toprakları; güneyden İran (Basra) Körfezi ve Umman Denizi; kuzeyden Ermenistan, Azerbaycan, Hazar Denizi ve Türkmenistan; batıdan Türkiye ve Irak, doğudan Afganistan ve Pakistan ile çevrilidir.

Yüzey Şekilleri;

Yüzey şekilleri açısından belirgin bir bütünlüğün göze çarptığı ülke toprakları, büyük ölçüde dağlık alanlar ve yaylalardan oluşur. Ortalama yükselti deniz düzeyinin üstünde 915 m’dir. Düz alanlar ve ovalar toplam yüzölçümün yalnızca % 7’si kadardır. Batıda, kuzeyde daha yoğun olan dağ sıraları iki ana bölge oluşturur: Azerbaycan, Ermenistan, Türkiye, Irak sınırlarından güney-doğu doğrultusunda 2.250 km boyunca ilerleyerek Pakistan sınırına uzanan Zagros Dağları ve ülkenin kuzey sınırını oluşturan Elbruz Dağları. Bu iki sistem arasında, doğuda dağınık ve daha alçak tepelerde oluşan Doğu Dağlıkları bulunur. Böylece oluşan dağ sınırları arasında her biri en alçak noktalarında birçok bataklık ve kum çölleri içeren çok sayıda havzanın oluşturduğu Merkez Yayla yer alır. Kuzey uçtaki Hazar Denizi kıyı bölgeleri ve Mezopotamya Ovası’nın İran’daki kır uzantısı olan Huzistan Ovası sözü geçen dağ sınırlarının dışında kalır.

Advertisement
Zagros Bölgesi

Zagros Bölgesi, Mezopotamya Ovası’ndan dik bir biçimde yükselen dağ kıvrımlarının oluşturduğu bir bölgedir. Bu bölgenin kuzey kesimi, Türkiye’nin doğusundaki dağlık alanlar ve Azerbaycan ve Ermenistan’da Kafkas Dağları ile uzanır. Bu bölgede dağ sıralan volkanik tepelerle kesintilere uğrayan düzensiz ve çıplak bir yayla görünümüne bürünür. Ülkenin kuzeybatısındaki en büyük volkan tepeleri Savalan ve Sahand’dır. İran’ın en büyük gölü olan Urmiye Gölü (Rizaiye), Zagros Bölgesi’ndeki sığ bir havzada yer alır. Derinliğinin az oluşu, yüksek tuz oranı nedeniyle balıkçılık ve sulama için oldukça elverişlidir.

Zagros Bölgesi’nin güneyinde yükseklikleri 3.650-4.250 m arasında değişen, çoğunlukla koşut olarak seyreden dev dağ sıraları yer alır. Daha güneydeki kesimlerde ise Zagros Dağlan, düzenli biçimlerini ve yükseltilerini yitirir. Bu bölgenin en çarpıcı kesimi Şiraz Havzası’dır. Ülkedeki ikinci önemli doğal bölge, Demavend Tepesi’nde doruğa ulaşan, çok yüksek olmakla birlikte, dar dağ sıralarında oluşan Elbruz Bölgesi’dir. Kış aylarında büyük oranda karlarla kaplı olan bu bölgenin kuzeyinde Hazar Ovası ile Hazar Denizi yer alır. Elbruz Dağı’nın güneyinde kalan kurak bölgelerde yönetim merkezi Tahran‘ın kurulduğu dağların yamaçlarında bulunan Veramin Ovası, bu bölgelerden biridir. Doğu Dağlıkları, tuz çölleri, bozkırlar, tepelerden oluşan, yerleşim için oldukça elverişsiz bir alanda yer alır.

Kuzeydoğuda bulunan Horasan ve Meşhed’de ise toprak, tarım için elverişlidir. İran topraklarının merkezinde kalan bölge çoğu kum çölleri ya da derin tuz bataklıkları içeren tuz havzalarından oluşur. Bu bölgenin belirli kesimleri tümüyle boştur, buna karşılık içlerinde önemli turizm merkezlerinden İsfahan’ın da bulunduğu bazı kesimlerde toprak büyük ölçüde verimlidir. Güneydoğu kesiminde yer alan Huzistan Ovası, Dez Barajı’ ndan sağlanan sulama olanakları sonucu verimli bir duruma getirilmiştir. Ülkenin başlıca adası, İran Körfezi’ nde, Hürmüz Boğazı’nda Kişm Adası’dır (1.336 km2).

İklimi;

Gerek toprakların deniz düzeyinden çok yüksek bir konumda olması, gerekse Sibirya’dan gelen hava kitlesi, kışların son derece soğuk, buna karşılık Hindistan ve Arabistan’dan kaynaklanan ve özellikle yaz aylarında etkili olan akımlar ise yazların çok sıcak geçmesine yol açar. Ülkenin büyük bir bölümünü etkisi altına alan yağışlar, yalnızca ekim ve mart ayları arasında görülür. Bazı kesimlerde nem oranı yüksektir. Doğudaki topraklarda yılın belli aylarında etkili kum fırtınaları yaşanır. Yıllık ortalama yağış tutarı 100-250 mm arasında değişir. Ülke genelinde sıcaklık, yaz aylarında +38° -9°C’dir.

Advertisement
Bitki Örtüsü ve Hayvanlar;

Hazar Bölgesi’nde yarı tropikal geçici ormanların yanı sıra, dağlık alanların derin vadilerinde de ormanlara rastlanır. Öteki yerlerde bitki örtüsü cılız ve seyrektir.

Büyük iklim farklılıklarına, geniş bozkır yarı çöl alanlara karşın, çakal ve kurt gibi etoburlar yaygındır; yaban-domuzlan, dağkeçileri, muflonlar dağlık alanlarda; çeşitli kemirgenler, sürüngenler çöllük alanlarda yaşar. Kuzeybatıda yaşayan siyah ayıların soyları giderek tükenmektedir. Leylek, flamingo, pelikan, vb göçücü kuşlar
sıcak mevsimlerde iç bölgelere, İran Körfezi yörelerine gelirler. Hazar Denizi, eti ve havyarıyla ünlü mersin, som, sazan, vb deniz canlıları yönünden zengindir.

Ekonomisi;

Tarım; 14.90 milyon hektarlık ekilebilir alanın (toplam yüzölçümün % 27’si) 5.66 milyon hektarında sulamalı tarım yapılır. 4.93 milyon hektar nadasa bırakılır. Buğday, arpa, pirinç, şekerkamışı, şekerpancarı, pamuk, iranfıstığı, tütün başlıca tarımsal ürünlerdir.

Hayvancılık. Sığır, koyun, keçi, at, eşek, katır, manda, deve temel hayvan varlığını oluşturur. Yıllık balık üretiminin 1/5’i Hazar Denizi’nden sağlanır.

Advertisement

Doğal Kaynaklar. En önemli doğal kaynak, saptanmış dünya rezervlerinin 1/11’ini içerdiği petroldür. 1979’dan önce dünya petrol üretiminde ABD, SSCB ve Suudi Arabistan’dan sonra dördüncü sırada yer alırken, İran-Irak Savaşı ham petrol fiyatlarındaki düşüş gibi nedenlerle, sıralamada yedinciliğe düştü (1988’de 113 milyon ton). Günümüzde, petrokimya endüstrisi, tümüyle devletleştirilmiştir. En zengin yataklar, Güneybatı İran’dadır. Lut Çölü, Kum ve İran Körfezi açıklarında da yeni yataklar saptandı. Tahran, Şiraz, Ahvaz, Elbruz ve Meşhed’den Harg Adası’n-daki dolum tesislerine boru hatlarıyla ulaştırılan ham petrol ve doğal gaz, buradan dış ülkelere satılır. Demirfilizi, kömür, çinko ve kurşun, manganez, krom, tuz, öteki başlıca doğal kaynaklardır.


Leave A Reply