Masal Türü Hakkında Bilgi

0

Masal nedir? Masal türünün özellikleri, masal çeşitleri, önemli masallar nelerdir? Masal türü hakkında bilgi.

Masal; düş ürünü olduğu için gerçek yaşam ölçüleriyle ilgisiz; dinsel inanışlardan uzak, büyü ve törelerden bağımsız; anlattıklarına inandırmak savı taşımayan, konuşma diliyle ve düzyazı yapısında iletilen sözlü anlatıdır. Gerçeğe ne denli yakın olursa olsun bütün masallar, düş ürünü olmak özelliğinden uzağa dümez; destan (epope), efsane (söylence) ve öyküden (hikâye) ayrıldığı ilk nokta budur.Taşıdığı eleştiri tohumu, uyarı gücü açısından yasaklanmamasını, sınırlanmamasını bu yolla sağladığı gibi zaman içindeki yayılım gücünü de bu niteliğinden alır. Arapça mesel’den geldiği sanılan sözcük, Türkçenin ses uyumuna kavuşarak ulusallaşmamıştır. Temelde insanoğlunun yaşamı anlatıya (tahkiya, hikaye etme) dayanır, herkes günlük olaylar içinde gördüğü, duyduğu, düşündüğü, düşlediği, korktuğu, merak ettiği, tatmak istediği… olayları anlatarak yeniden yaşar. Çünkü herhangi bir kaygı, korku ve tehlikenin sürdüğü an acı vermişse de onu geçiştirdikten sonra anlatırken yinelenen anlar, artık erinç (huzur), rahatlık acı yerine tat ve sevinç getirir. Sözün kısası bütün türler, şiir bile, temelde anlatıya dayanır. Destanla (epope) başlayıp çağdaş öykü ve romana dayanan gelişim çizgisinde anlatı, matbaa ve kitap öncesi dönemin anonim katkılarla boyuna zenginleştirdiği, düş ürünü olmanın yanı sıra ahlak ve yaşam dersi de veren gerçek gücüyle her toplumda masalları yaratmıştır. Masallar, kendisine benzeyen başka biçimlerden (menkibeler, destansı halk öyküleri, söylenceler, mesneviler, halk hikayeleri) en çok şu özellikleriyle ayrılır: Kişiselliği yoktur, düzyazıyla konuşma dili geçerlidir, zaman ve ortam belli değildir, tarihsel gerçek çekirdeğine dayanmaz, bütünüyle düş ürünüdür, kısa ve küçüktür, bir söyleşide anlatıp bitirilebilir, dilden dile geçerken değişmeyen bir öz taşır, özel tekerlemelerle sunulur. Ama ister devlerle perilerden, ister padişahlarla kullardan söz etsin, hemen her türü masallarda halkın düş gücü, toplumsal düzenden de iç alan umulmaz beceri nitelikleri ve beklenmez kahramanlar yaratır. Örneğin bir Keloğlan, kendisinden hiç beklenmez erdem ve ustalıklarla birdenbire toplumsal katını değiştirir, masalı yaratan halk ortamının özlem ve gereksinimlerini avutup doyurur. Masalın başka özellikleri arasında biçem (üslup) ve anlatım (ifade), kişilerin yaşadıkları yerlere, özgü nitelik ve kurallar, yerel-yöresel-ulusal hava ve iklim de vardır. Kısalık ve yoğunluğu, özellikle fabl denen hayvan öykülerinde en son düzeye ulaşmıştır. Olağanüstü ya da gerçekçi olsun, anlatının yine de kısa kaldığına dikkat edilmiştir. Özellikle olağanüstü ve uzunca gerçekçi masalların kuruluşlarında çok kez başvurulan üçlü bakışım kuralı vazgeçilmez bir tutumdur. Olaylar önemlerine göre üç süreli bir sırada geçer, kişiler üç bölüğe ayrılır, anlatı üç ayrı kez yinelenerek güçlendirilir. Sözlü gelenekte miş’li geçmiş (belirsiz, mazi-i nakli), şimdiki zaman ve geniş zamanla anlatılır; -di’li geçmiş (belirtili) hiç kullanılmaz. Tekerlemeler her masalda aşağı yukarı aynıdır; hem ulusal hem uluslararası ölçüde değişmez ve ortak motifler, (konu kalıpları) da önemli yer tutar. Türk masallarında da örnekleri bulunan başlıca kümeler (çeşitler) şöyledir:

Advertisement

Hayvan masalları: Genellikle tekerlemesiz ve asıl masallardan çok daha kısadırlar. Bir düşünceyi aşılamak, güçlendirmek, örnek vermek, ibret aldırmak gibi eğitsel, öğretimsel canlılar (teşhis ve intak sanatı) insanlaşmış, belli kişi örneklerine indirgenmiştir. Kültür tarihinin en eski örneklerinde rastlanan bu kalıplaştırma (Hint Edebiyatında Pançatantra: Beş kitap Kelile ve Dimne; antik çağ Yunan şairi Ezop’un (Aisopos) ondan yararlanan Fransız şairi La Fontaine’in fablleri…) ortak bir tutum olarak bugün de yürürlüktedir; bunların çoğu koşukla (nazımla) üretilmiştir.

Olağanüstü masallar: Asıl masalların bir koludur. Daha uzun, kişice daha kalabalık, konuca çapraşık, tekerlemelerdirler. Başlıca kişilik güçleri insanlarla birlikte periler, cinler, devler, ejderhalar gibi doğadışı varlıklardır. Büyüyle, sihirle biçim değiştirmiş hayvansı görünümde olan konu kahramanları da vardır. Buna karşın Türk geleneğinin en masalımsı anlatılar bile gerçeğe yaklaştırma, yakınlaştıran eğilimi de saptanmıştır. Bunun yanı sıra önemli görevi olan ve bazı özellikleri yüceltilmiş atlar, eski destan geleneğinin ve mitosların bir kalıntısı olarak sahibiyle dertleşir, yol gösterir, üstün nitelikleriyle uçar, kaçar, kurtulurlar. Asıl masalların bir kolu da bir oranda gerçekçi masallar’dır. Genellikle padişah, sadrazam, vezir, beyler, kadılar, zengin tacirler üst katlan; yoksul kişiler (Keloğlan ve akıllı kız) alt katlan oluşturur. Sürüp giden toplumsal çekişme masal kahramanının zaferi ve mutluluğuyla sonuçlanır. Dünya masal edebiyatının başlıca örnekleri: Binbir Gece Masalları, Grimm Kardeşler, Andersen, Perrault; Türkiye masalları için Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney vb kişilerin derlemeleri.


Leave A Reply