Osmanlı İmparatorluğu Duraklama Nedenleri

1
Advertisement

Osmanlı İmparatorluğu’nun duraklama padişahları, duraklama iç ve dış nedenleri, Ekonomik, askeri ve sosyal bozulmalar hakkında bilgi.

Osmanlı Duraklama Dönemi Haritası

Osmanlı İmparatorluğu Duraklama Nedenleri

Duraklama Dönemi’ndeki padişahlar şunlardır:

✓ III. Murat (1574- 1595)
✓ III. Mehmet (1595- 1603)
✓ I. Ahmet (1603 – 1617)
✓ I. Mustafa (1617 – 1618)
✓ II. Osman (1618 – 1622)
✓ I. Mustafa (1622 – 1623)
✓ IV. Murat (1623- 1640)
✓ Sultan ibrahim (1640- 1648)
✓ IV. Mehmet (1648 – 1687)
✓ II. Süleyman (1687- 1691)
✓ II. Ahmet (1691 – 1695)
✓ II. Mustafa (1695 – 1703)

DURAKLAMANIN NEDENLERİ

XVI. yüzyılda dönemin en geniş sınırlarına ulaşmış olan Osmanlı imparatorluğu, bu yüzyılın sonlarından itibaren eski gücünü kaybetmeye başladı.

Avrupa’da Rönesans ve Reform hareketlerinin yapıldığı bu dönemde Osmanlı Devleti’nin kurumlarında bozulmalar başladı.

Advertisement

Avrupa’da gelişmenin önündeki engeller kaldırılırken, Osmanlı Devleti’nde güçlü bir devlet olmanın verdiği rahatlıkla, Avrupa’daki gelişmeler gerektiği şekilde değerlendirilemedi ve Osmanlı Devleti eski geleneklerine bağlı kaldı. Bu durum Osmanlı Devleti’nin zamanla bir çok alanda Avrupa’nın gerisinde kalmasına neden olmuştur. Osmanlı Devleti’nde görülen bu bozulmaların başladığı XVII. yüzyıla ‘Duraklama Dönemi’ denilmektedir.

Osmanlı imparatorluğu’nun duraklamasında hem devletin iç işleriyle ilgili yapılanma, hem de dünyada meydana gelen dış gelişmeler etkili olmuştur.

Duraklamanın İç Nedenleri

Merkezi Yönetimin Bozulması

✓ XVI. yüzyıla kadar şehzadeler sancaklarda valilik yaparak tecrübe sahibi olmaktaydılar. Fakat I. Ahmet döneminden itibaren şehzadelerin sancak valiliği yapması ugulamasına son verilmesi nedeniyle XVII yüzyıldan itibaren tahta geçen padişahlar tecrübe birikiminden yoksun kalmışlardır. Bu durum, padişahların zamanla devlet işlerinden uzaklaşmalarına ve devlet adamlarının devlet işleyişinde daha etkin olmalarına neden olmuştur. Padişahların devlet işlerinden uzak kalmaları, otorite boşluğuna neden olmuştur.

✓ XVII. yüzyıldan itibaren tahta çıkan padişahların ordu yönetimi konusunda da yetersiz kalmaları, ordunun başında seferlere çıkmamalarına neden olmuştur. Fakat bu durum, padişahların orduyla birlikte seferlere katılmasına alışmış olan Osmanlı ordusunu olumsuz etkilemiş, ordunun padişaha olan güveni sarsılmıştır.

Advertisement

✓ XVII. yüzyılda tahta geçme konusunda ‘Ekber ve Erşed’ sistemi uygulanmaktaydı. Fakat bu dönemde çok sık padişah değişikliği olması küçük yaşta şehzadelerin padişah olmasına neden olmuştur. Küçük yaşta tahta çıkan padişahların tecrübesizliğinden yararlanan bazı saray kadınları ve saray görevlileri padişah üzerindeki etkilerini kullanarak devlet yönetiminde etkili olmaya başlamışlardır. Devlet yönetimi konusunda eğitim almamış olan bu kişiler, Osmanlı yönetim kurumlarında bir çok sorunun oluşmasına ve yanlış kararlar alınmasına neden oldukları için merkezi otoritenin bozulmasında etkili olmuşlardır.

✓ Bu dönemde otorite boşluğunun da etkisiyle bazı önemli görevlere rüşvet veya adam kayırma yoluyla yeterli birikimi olmayan kişilerin atanması da yönetimde aksamalara neden olmuştur.

✓ Bütün bu nedenler, halkın ve yöneticilerin padişaha olan güveninin sarsılmasına ve yöneticilerin sık sık değişmesine neden olmuştur. Bu durum, işlerde sürekliliğin sağlanmasını engellemiş ve iç isyanların çıkmasına neden olmuştur.

Ekonominin Bozulması

✓ Bu dönemde Anadolu’da çiftçilerin topraklarını ter-ketmesi nedeniyle vergi gelirlerinde görülen azalma ve çok sık padişah değiştirilmesi nedeniyle gelenekleşmiş olan cülus vergisinin çok sık dağıtılması da XVII. yüzyılda ekonominin bozulmasındaki temel etkenlerden olmuştur.

Advertisement

✓ XVII. yüzyılda Avusturya ve İran’la hem doğuda hem de batıda yapılan savaşların uzun sürmesi nedeniyle savaş giderleri artmıştır.

✓ Padişahların saray üzerindeki etkilerinin azalmasının sonucunda saray harcamalarının artması da ekonominin bozulmasında etkili olmuştur.

✓ Yeni keşfedilen sömürge topraklarından Avrupa’ya bol miktarda altın ve gümüşün gelmesi Avrupa’da alım gücünü artırmıştı. Bu madenlerin, Avrupalıların Osmanlı Devleti ile olan alışverişlerinde bol miktarda kullanılması Osmanlı ülkesinde karşılıksız para miktarının artmasına ve ilk defa pahalılık ve enflasyonun görülmesine neden olmuştur.

Askeri Düzenin Bozulması

✓ Kapıkulu ocaklarındaki asker sayısının olması gerekenden daha fazla artırılması ve devşirme nizamnamesinin gözardı edilerek uygun olmayan yollardan asker alınması, bu ocaklardaki askeri disiplini bozmuştur. Bunun sonucunda devletin kuruluşundan beri Yeniçeri Ocağı’nda var olan ‘ocak devlet içindir’ anlayışı zamanla ‘devlet ocak içindir.’ şeklindeki anlayışa dönüşmüştür.

Advertisement

✓ Askerliğin para kazanılacak bir gelir kapısı haline gelmesi nedeniyle, askerlikle ilgisi olmayan bir çok kişinin Kapıkulu Ordusu’na girmesi orduda disiplinin bozulmasına neden olmuştur.

✓ Kapıkulu askerlerinin, geçim sıkıntısı çektiklerini ileri sürerek askerlik dışında işlerle uğraşmaları askerlik konusundaki eğitimlerinin eksik kalmasına neden olmuştur.

✓ Bazı devşirme kökenli devlet adamları, kendi çıkarları için devşirmelerden oluşan Yeniçeri Ocağı’nı kışkırtarak orduda disiplin anlayışını zayıflatmışlardır.

✓ Anadolu ve Rumeli eyaletlerinde uygulanmakta olan Tımar sisteminin bozulması sonucunda tımarlı sipahi sayısının azalması ve olanların da eğitimsiz hale gelmesi askeri gücü olumsuz etkilemiştir.

Advertisement

✓ Tımar sisteminin bozulması sonucunda bazı tımar topraklarının iltizam toprağına dönüştürülmesi nedeniyle bu topraklarda asker yetiştirilmemesi ve tımar topraklarındaki iç güvenliği sarsmıştır.

✓ Celali isyanları nedeniyle ordunun bir kısmının sürekli olarak Anadolu’daki isyanları bastırmak için uğraşması, cephelerdeki ordunun askeri gücünün azalmasında etkili olmuştur.

✓ Avrupa’da ordu düzeni ve silah teknolojisi konusunda meydana gelen gelişmelerin takip edilmemesi Osmanlı ordusunun teknik donanım olarak çağın gerisinde kalmasına neden olmuştur.

✓ Tecrübeli denizcilerin yetişmemesi nedeniyle denizcilikle ilgisi olmayan kişilerin donanmanın başına getirilmesi denizlerdeki üstünlüğün sona ermesinde etkili olmuştur.

Advertisement
Sosyal Alandaki Bozulmalar

✓ Tımar sisteminin bozulması nedeniyle dirlik topraklarında can ve mal güvenliğinin sağlanamaması sonucunda halkın devlete olan güveni sarsılmış ve celali isyanları çıkmıştır.

✓ Anadolu’da çıkan Celali İsyanlarının bastırılamaması nedeniyle halk, topraklarını terk ederek büyük şehirlere göç etmeye başlamıştır. Bunun sonucunda bazı şehirlerin nüfusları hızla artmış, şehirlerde işsizlik sorunlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Eğitim Sisteminin Bozulması

✓ Osmanlı Devleti’nde yüksek öğretim kurumu olarak faaliyet yürüten medreselerin pozitif bilimlerden yavaş yavaş uzaklaşarak dini ağırlıklı bir eğitim kurumuna dönüşmesi, çağın gerisinde kalmalarına neden olmuştur.

✓ Kişisel çıkarlarını her şeyin üstünde tutan bazı eğitim yöneticilerinin kendi tanıdıklarını medreselerde eğitimci olarak görevlendirmeleri ve bu kişilere ilmi rütbeler verilmesi eğitimin yozlaşmasına neden olmuştur. Bazen çok küçük yaştaki çocukların üniversite kademelerinde görevlendirilmesi, ‘beşik uleması’ tabirinin ortaya çıkmasınla neden olmuştur.

Advertisement
Duraklamanın Dış Nedenleri

✓ XVII. yüzyılda Avrupa’da meydana gelen Coğrafi Keşifler sonucunda yeni ticaret yollarının bulunması Osmanlı Devleti’nin gümrük gelirlerinin azalmasına neden olmuştur.

✓ Giderek Avrupalı devletlerin lehine gelişme gösteren kapitülasyonların kaldırılamaması Osmanlı ekonomisini dışa bağımlı hale getirmeye başlamıştır.

✓ XVII. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu doğal sınırlarına ulaşmıştır. Böylece sınırlarını çöllere, okyanuslara ve güçlü devletlere dayandıran Osmanlı Devleti, duraklama sürecine girmiştir.

✓ II. Kosova Savaşı ile sona ermiş olan Haçlı düşüncesi XVII. yüzyıl sonunda tekrar gündeme gelmiştir. Avrupalıların Haçlı anlayışıyla Osmanlı imparatorluğu’na karşı ittifaklar kurarak savaşmaları Osmanlı sınırlarının genişlemesinin durmasına ve toprak kayıplarına neden olmuştur.

Advertisement

✓ Avrupalı devletlerin güçlü ordular kurarak Osmanlı Devleti’nden toprak kazanmak için savaşmaları da Osmanlı Devleti için yeni dış sorunlara neden olmuştur.


1 Yorum

Leave A Reply