Osmanlılarda Devlet Anlayışı

0
Advertisement

Osmanlı kültür ve uygarlığı kapsamında Osmanlılarda devlet anlayışı ve yönetimi ile ilgili bilgiler

Osmanlı Devleti’nde yönetim sisteminin oluşmasındaki başlıca etkenler şunlardır:

✓ Eski Türk gelenekleri

✓ İslam dininin kuralları

✓ Ele geçirilen topraklardaki ulusların devlet ve yönetim anlayışları

Advertisement

Osmanlı Devleti’nden önceki Türk devletlerinde genel olarak eski Türk devlet geleneklerinde yer alan, ‘Ülke hükümdar ailesinin ortak malıdır‘ anlayışı uygulanmaktaydı. Bu durum, hanedan üyeleri arasında taht kavgalarına neden olmaktaydı. Osmanlı Devleti’nde ise devletin iç mücadeleler nedeniyle yıkılmasını önlemek amacıyla bu uygulamadan vazgeçilmiş ve merkeziyetçi yönetim anlayışına geçilmiştir.

Osmanlı Devleti’nde Merkeziyetçi yönetim anlayışında görülen başlıca değişiklikler şunlardır:

✓ I. Murat döneminde; ‘Ülke hükümdar ailesinin ortak malıdır‘ anlayışına son verilerek ‘devlet yönetimi, hükümdar ve oğullarına aittir‘ kuralı getirilmiştir.

✓ II. Mehmet (Fatih) döneminde çıkarılan Kanunname-i Al-i Osman (Fatih Kanunnamesi), taht kavgalarına karşı padişahlara kardeşlerini öldürebilme konusunda kolaylık sağlamıştır. Bu kanunname ile Osmanlı Devleti, merkeziyetçi ve mutlakiyetçi bir yönetim anlayışına geçmiştir.

Advertisement

✓ Osmanlı padişahlarının Yavuz Sultan Selim döneminden itibaren halifelik unvanını kullanmaları devlete ‘mutlakiyetçi ve teokratik‘ bir devlet yapısı kazandırmıştır.

Halifelik makamı yalnızca iç politika ile ilgili yetkilere sahip değildi. Halifelik makamının uluslararası yetkilerinin olması Osmanlı Devleti’nin dış politikasını da etkilemiştir.

✓ I. Ahmet döneminden itibaren veraset sisteminde değişiklik yapılarak ‘Hanedanın en yaşlı üyesinin padişah olması’ (Ekber ve Erşed Sistemi) anlayışı getirilmiştir. Böylece, taht kavgaları önlenmek istenmiştir. Fakat bu durum, en yetenekli şehzadenin padişah olabilme ihtimalini azaltmıştır.

Sancaklarda valilik yapan Şehzadeler bu topraklarda kendi komutaları altında bir ordu bulundurmaktaydı. Bu durum komutaları altındaki orduyu kullanarak isyan etmelerini kolaylaştırmaktaydı.

Advertisement

✓ I. Ahmet’ten sonra şehzadelerin sancağa çıkması yasaklanmıştır. ‘Kafes Usulü‘ adı verilen bu uygulamayla şehzadeler, tecrübe kazanamadan tahta geçmek zorunda kalmışlardır.

✓ Osmanlı Devleti, mutlakiyetle yönetilmiştir. Padişah; yasama, yürütme ve yargı yetkilerine sahiptir. Fakat, padişahlar islam hukukuna (şer’i hukuk) ve Türk töresine (örfi hukuk) ters düşmemeye özen göstermişlerdir.

✓ 19. yüzyılda, Tanzimat Dönemi’nden itibaren padişahların yetkilerinde düzenleme ve sınırlandırmalar yapılmış; ‘kanun üstünlüğü‘ ilkesi benimsenmiştir.

✓ Meşrutiyet Dönemi’nde halkın seçtiği Mebusan Meclisi’nin kurulmasına rağmen, anayasa maddeleri sayesinde padişahın mutlak otoritesi devam ettirilmiştir.

Advertisement

Leave A Reply