Ses Türemesi Nedir? Ses Türemesi Kuralları Örneklerle Açıklaması Anlatımı

1

Türkçede ses türemesi nedir? Ses türemesi nasıl olur, kuralları nelerdir?, Ses türemesinin  özellikleri, örnekleri ve hakkında bilgi.

ses türemesi

SES TÜREMESİ

Sözcüğün aslında olmayan bir sesin sonradan ortaya çıkmasıdır. Ses türemesiyle sözcük genişler. Özellikle yabancı asıllı sözcüklere gelerek Türkçe’nin ses ve hece yapısına uymasını sağlar. İki çeşit türeme vardır.

1-ÜNLÜ TÜREMESİ

a) Pekiştirme sıfatlarında görülür.
ÖRNEKLER:
  • sap-a-sağlam ——>> sapasağlam
    güp-e-gündüz ——>> güpegündüz
b) Küçültme sıfatlarında görülür.
ÖRNEKLER:
  • az-ı-cı ——>> azıcık
    bir-i-cik ——>> biricik
c) Tek heceli, yabancı asıllı sözcükleri Türkçe’nin yapısına uydurmak için ünlü türemesi olur.
ÖRNEKLER:
  • akl ——>> akıl
    fikr ——>> fikir
    sabr ——>> sabır
ç) İki ünsüzle başlayan ve yabancı dillerden geçen bazı sözcüklerin başında ünlü türemesi olur.
ÖRNEKLER:
  • stasyon ——>> istasyon
    statistik ——>> istatistik
UYARI:

1-Yabancı dillerden geçen ve iki ünsüzle başlayan sözcüklerin ortasında ünlü türemesi olmaz.

ÖRNEKLER:
  • Stat, gram, staj, skor.

2- Türkçe kelimelerin başlarında bulunmayan l, r ünsüzleriyle başlayan yabancı kelimelerin başına ünlü getirerek söyleyişleri kolaylaştırılır. Bu tür söyleyişler sadece ağızlarda görülmektedir. Yazı dilinde böyle bir söyleyiş olmaz.

ÖRNEKLER:
  • raf ——>> raf
    limon ——>> ilimon
    Recep ——>> İrecep
d) Türkçe’de ses türemesinin en iyi örneklerini kaynaştırma ünlülerinde görüyoruz.

Ünsüzle biten bir sözcüğe ünsüzle başlayan bir ek getirildiğinde araya dar ünlüler (ı, i, u, ü) girer.

ÖRNEKLER:
  • baş-ı-m
    aç-ı-k
    gül-ü-yor
    öl-ü-r

NOT: Geniş zaman çekimlerinde bazen (a, e) ünlüleri gelir.

ÖRNEKLER:
  • yaz-a-r
    geç-e-r

2-ÜNSÜZ TÜREMESİ

Ünsüz türemesi, Sözcük bir ek alırken yada başka bir sözcükle birleşirken görülür.

ÖRNEK:
  • Zannetmek, sırrı, hissi, affetmek

KAYNAŞTIRMA

Ünlüyle biten sözcük ve eklerden sonra ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde araya -n ve -y kaynaştırma ünsüzlerinden biri girer.

ÖRNEKLER:

1) -n kaynaştırma ünsüzü:

a) İyelik eki almış isimlere çekim eki getirilince araya -n kaynaştırma ünsüzü girer.
ÖRNEKLER:
  • ev-i-n-e
    yüz-ü-n-e
    düşünce-si-n-e
b) Tamlayan eklerinden önce kullanılır.
ÖRNEKLER:
  • O-n-un,
    Ali-n-in,
    tarla-n-ın
c) Aitlik ekinden sonra çekim eki eki alınca kullanılır.
ÖRNEKLER:
  • ev-de-ki-n-de
    bahçe-de-ki-n-i

2) -y kaynaştırma ünsüzü

a) Çekim eklerinden önce kullanılır.
ÖRNEKLER:
  • Su-y-a
    anne-y-e
    çalışma-y-ı
b) Fiil çekim eklerinden önce gelir.
ÖRNEKLER:
  • oku-y-acak
    başla-y-acak
c) Yapım eklerinden önce gelir.
ÖRNEK:
  • Oyala-y-ıcı

NOT: Bazı kaynaklarda (s ve ş) de kaynaştırma ünsüzü olarak alınmaktadır.

ÖRNEKLER:
  • kapı-s-ı
    elma-s-ı
    iki-ş-er
    yedi-ş-er

1 Yorum

Leave A Reply