Sri Lanka Tarihi

0

Bir ada ülkesi olan Sri Lanka’nın tarihi ile ilgili olarak ansiklopedik bilgilerin yer aldığı yazımız.

Sri Lanka BayrağıİÖ 500’lerde, Kuzey Hindistan Ariler dininden olan Singelezler, adanın yerli halkı Vedalarla savaşarak, Sri Lanka’nın kurak bölgesine yerleştiler. İÖ 3. yüzyılda Budizm yayıldı. Avrupalılar gelene kadar adada çeşitli krallıklar kuruldu. 1505’te Portekizliler adaya geldiklerinde, Jaffna’da Tamil Krallığı ve Kotte ile Kandi’de de Seylan krallıklarıyla karşılaştılar. 1658’de Portekizlilerin yerini alan Hollandalılar da Kandi’yi ellerine geçirmeyi başaramadılar. Adayı tümüyle ellerine geçiren ilk Avrupalılar İngilizler oldu. 1776’da Hollandalıları adadan çıkaran İngilizler, 1802’de Seylan’ı (bugün Sri Lanka) bir İngiliz sömürgesi haline getirdiler. Ancak, Kandi’ye 1915’e kadar baş eğdirilemedi. İngilizler, adada büyük tarım işletmeleri (Plantasyon) kurarak Hindistan’dan Tamil işçiler getirdiler ve İngilizler eğitim sistemini yerleştirdiler. 20. yüzyıl başlarında İngilizler, özerklik isteklerini temkinli karşıladılar. 1931’deki Donoughmore Reformları ile genel seçim sistemi oluşturuldu; kurulan Seylan Devlet Konseyi’ne yasama ve yürütme yetkisi tanın ve gelecekte bağımsızlık sözü verildi.

Advertisement

1936-1947’de İngilizler tarafından devreye sokulmuş sosyal hizmetlerin büyük ölçüde başarılı olması nedeniyle, Stephen Senanayake’nin çevresinde toplanan Seylanlı meşrutiyet yanlısı liderler, tutucu Budistlerin tüm ulusal muhalefetine karşın, ülke denetimini ellerinde tuttular. Ada, 1948’de bağımsızlığına kavuştu.

Yönetimin başında Senanayake kaldı. 1958’de, Singalezlerle Tamiller arasında kanlı çatışmalar çıktı. 1959’da bir Budist rahip, muhalefet lideri Bandaranaike’yi öldürünce, eşi SLFP’nin lideri olarak kocasının yerini aldı. 1962’de bir darbe girişiminde bulunuldu. 1960-1965 döneminin SLFP hükümeti gibi, 1965-1970 döneminin UNP yönetimi de ekonomik güçlükleri yenemedi. Bu arada, Bayan Bandaranaike ve partisi, Lanka Sama Samaja ve Komünist partilerle birlikte bir Ulusal Cephe güçbirliği oluşturdu. Ulusal Cephe, 1970 Genel Seçimleri’ni kazandı. Ancak ekonomik reformları zamanında gerçekleştiremedi. Nisan 1971’de, Halk Kurtuluş Cephesi’nin başlattığı bir ayaklanma başgösterdi. Ayaklanma sertlikle bastırıldı. 5.000’in üzerinde insan ölürken, bir o kadar kişi yaralandı. 10 bine yakın insan tutuklandı.

Mayıs 1972’de yürürlüğe giren yeni anayasayla, o tarihe kadar İngiliz Uluslar Topluluğu içerisinde meşruti monarşiyle yönetilen Seylan, Sri Lanka (Geleceğe Açılan Kapı) adını alarak cumhuriyete dönüştü. 1977 Genel Seçimleri’nde, Junius Jayavardene’nin genel başkanlığı altında kendisini yenilemiş olan UNP, büyük bir başarı kazandı. Oyların tümüne yakın çoğunluğunu elde eden ilk parti oldu. UNP Hükümeti ekonomiyi liberalleştirdi. Parlamenter sistemin yerine başkanlık sistemine geçildi. 1980’li yıllarda Tamiller arasındaki hoşnutsuzluk, Singalezler ile Tamillerin ara vermeksizin birbirleriyle çatışmaları ve ülkenin kuzeyinde yoğunlaşan Tamillerin bağımsız devlet kurma istekleri biçiminde sürdü. Jayavardene yönetimi, Tamillere bazı haklar tanıyarak etnik gerginlikleri azaltma girişiminde bulundu. Tamilce’nin ulusal bir dil olarak resmen tanmması ve bir ölçüde bölgesel özerklik vermeye yönelik bölge gelişim meclislerinin oluşturulması, bu girişimlerin başlıcalarıydı. 1980’de görevini kötüye kullandığı gerekçesiyle dokunulmazlığı kaldırılan, tüm politik hakları elinden alınan eski Başbakan Bayan Sirima Bandaranaike, Devlet Başkam Junius Jayavardene tarafından bağışlanarak yeniden politik yaşama döndü (Ocak 1987).

1988’de yapılan genel seçimleri UNP; başkanlık seçimlerini Başbakan Ranasinghe Premadasa kazandı. Sri Lanka Hükümeti’nin kuzeyde Tamil gerillalarına karşı güvenlik amacıyla çağırdığı 50 bin kişilik Hindistan askeri gücünün geri çekilmesini istemesi, iki ülke arasındaki ilişkileri gerginleştirdi. 6 yıl süren olağanüstü hal uygulaması, Ocak 1989’da kaldırıldıysa da, şiddet olaylarının tırmanması karşısında haziranda yeniden uygulamaya konuldu. 1983-1997 arasında, çok sayıda üst düzey politikacı, asker, iş adamının da bulunduğu 30 binin üzerinde insan, (Tamil, Sinhalez, Hintli asker, vb) terör kurbanı olurken yaklaşık 50 bin kişi de yaralandı, ya da sakat kaldı. Yönetim karşıtı Elam Tamil Kurtuluş Kaplanları (LİTTE)’nın Ocak 1991’de süresiz ateşkes ilanı ve bağımsızlık mücadelesine son vereceğini duyurması, barış için yeni bir umut olduysa da, hükümetin güçlü adamı Savunma Bakanı Ranjan Vijarakne ve 30 resmi görevlinin bombalı saldırısı sonucu ölmeleri (Mart 1991), bu olasılığı büyük ölçüde zayıflattı. Çatışmalar ve terör, aralıklarla günümüzde de sürmektedir.

Advertisement


Leave A Reply