Tümevarım Tümdengelim Analoji Nedir?

0

Analoji ne demektir? Analojide nasıl akıl yürütülür? Mantıkta tümevarım, tümdengelim nedir, nasıl yapılır, örnekli açıklaması.

ANALOJİ (ANDIRMA)

Advertisement

Analoji; bilinen benzerliklerden yararlanıp, bilinmeyen benzerliklerin bulunmasıdır.Bu yolla elde edilen bilgi sadece bir varsayımdır.Akıl yürütmelerimiz arasında analoji, önemli bir yer tutar. Örneğin;

“Yeryüzünde atmosfer vardır ve burada canlılar yaşar.
Merih’te de atmosfer vardır.
Öyleyse orada da canlıların bulunması gerekir.” biçiminde bir akıl yürütme analojidir.

Analojide sonuca vardırıcı öncüller sonuç için yeterli olmakla birlikte, sonucun doğruluğunu kesinleştirici nitelikte değildir. Öncüllerin doğruluğu, sonucun doğruluğu için bir olasılık sağlamakta, fakat onu ispatlamaya yetmemektedir.

TÜMEVARIM

Advertisement

Tikelden tümele; özelden genele, tek tek olaylardan yasalara geçiş biçiminde yapılan akıl yürütmeye tümevarım denir. İki tür tümevarım vardır: Tüm tümevarım, eksik (büyütülmüş) tümevarım. Aristo mantığının kullandığı tümevarım tam tümevarımdır. Pozitif bilimler genellikle büyütülmüş tümevarımı kullanır.

Büyütülmüş tümevarımın amaca uygun kullanımı için iki koşulun gerçekleşmesi gerekir:

1. Seçilecek örneklerin yeter sayıda olması
2. Örneklerin, evrenin tümünü temsil yeteneğinin olması.

Büyütülmüş tümevarımı şu örnek, sanırız daha iyi anlatır: Metallerin ısıtılınca genleştiği genel yargısına ulaşabilmek için yeter sayıda metal örnek olarak alınmış, ısıtılmış ve bunlarda görülen özellik genelleştirilmiştir.

Tümevarımın dolaysız biçimleri döndürme ve karşıolum’dur. Dolaylı biçimleri ise kıyas (tasım, çıkarım) ve matematiksel tümdengelimdir.

Örneğin; yerli filmlerin tümü güzeldir. Çünkü bu yıl gördüğüm yerli filmler güzeldi.” biçimindeki bir akıl yürütme tümevarımsaldır.

Advertisement

TÜMDENGELİM

Tümelden tikele ya da yasalardan olgulara inme biçimindeki akıl yürütmeye tümdengelim denir.

Örneğin;
“Bütün kuşlar uçar.
Serçe bir kuştur.
O halde serçe de uçar.” biçimindeki bir akıl yürütme tümdengelimseldir. Ya da “Kim mantık bilirse doğru düşünür. Mehmet doğru düşünemiyor.” Öyleyse mantık bilmiyor.” biçimindeki bir akıl yürütme tümdengelimseldir.


Yorum yapılmamış

  1. Merhabalar öncelikle bana bir sorun bulmanizi ve tümdengelim yontemiyle cozmenizi istiyorum çok acil (herhangi bir sorun)

  2. suyun 3 hali olan katı buhar buz hocaanın dedigine göre bu konu ile sınavda bir analoji örnegi yazmamaz gerekiyor ama ben bulamadım yardımcı olursanız sevinirim

    • Örneğin şöyle diyebiliriz.

      Buz soğuktur ve suyun katı halidir. Soğuk su da soğuktur. O halde soğuk su suyun katı hali olması gerekir. gibi

  3. buz ısı aldığında suya dönüşür,
    buhar ısı verdiğinde suya dönüşür,
    o halde buz ve buhar aslında sudur.

Leave A Reply