Eski Kulağı Kesiklerden nedir, ne demektir? Eski Kulağı Kesiklerden deyiminin anlamı nedir, deyimin hikayesi nasıldır, hakkında bilgi.
Türkçede bazı deyimler, günlük hayatta karşılaşılan bir durumdan, eski bir gelenekten veya toplumda anlatılagelen bir hikâyeden ortaya çıkmıştır. “Eski kulağı kesiklerden” de bu tür deyimlerden biridir. Genellikle hayat tecrübesi fazla olan, birçok olay yaşamış, çeşitli zorlukları geride bırakmış ve neyin nasıl yapılacağını bilen kişiler için kullanılır.
Eski Kulağı Kesiklerden Deyiminin Anlamı
Eski kulağı kesiklerden deyimi; çok görmüş geçirmiş, deneyimli, hayatın çeşitli sıkıntılarını yaşamış, kolay kolay şaşırmayan ve olaylar karşısında ne yapacağını bilen kimseler için söylenir.
Deyim, kişinin yalnızca yaşının ilerlemiş olduğunu ifade etmez. Buradaki asıl vurgu, hayat tecrübesine ve yaşanmışlıklara yapılır. Bir insan birçok güçlükle karşılaşmış, farklı olaylardan ders çıkarmış ve zor durumların üstesinden gelmeyi öğrenmişse onun için “eski kulağı kesiklerden” denebilir.
Ayrıca deyim, bazı durumlarda uyanık, kurnaz, işini bilen ve kolay kandırılmayan kişiler için de kullanılır. Böyle bir kimsenin geçmişte yeterince deneyim kazanmış olduğu ve karşısındaki kişinin ne yapmak istediğini kolayca anlayabileceği düşünülür.
Örneğin:
“Sen onu kolayca kandırabileceğini sanıyorsun ama o eski kulağı kesiklerden.”
Bu cümlede anlatılmak istenen, söz konusu kişinin deneyimsiz olmadığı ve karşısındaki kişinin oyununu veya niyetini kolayca fark edebileceğidir.
Eski Kulağı Kesiklerden Deyiminin Hikayesi
“Eski kulağı kesiklerden” deyiminin ortaya çıkışıyla ilgili farklı rivayetler bulunmaktadır. Bunlardan biri, Hacı Bektaş Veli ve Bektaşi geleneği ile ilişkilendirilirken, diğer bir anlatı ise eski Türklerin hayvancılığa dayalı yaşam biçiminden hareket eder.
Hacı Bektaş Veli ve Kulağı Kesilen Dervişler Rivayeti
Deyimin kökeniyle ilgili anlatılan rivayetlerden birine göre, Hacı Bektaş Veli’nin yoluna giren dervişlerin uyması gereken birtakım kurallar bulunuyordu. Tekkeye kabul edilen kişilere tarikatın esasları anlatılır, kendilerine çeşitli öğütler verilir ve tarikatın yoluna girdiklerini gösteren bazı sembolik uygulamalar yapılırdı.
Bu anlatıda, derviş adayının kulağının delinerek buraya bir küpe takılmasından söz edilir. Bu küpenin “menkuş” adıyla anıldığı aktarılır. Kulağa takılan bu sembolik küpe, kişinin tarikata bağlılığını ifade eden işaretlerden biri olarak kabul edilmiştir.
Bu gelenekle bağlantılı olarak Türkçede kullanılan “kulağına küpe olsun” sözünün de aynı anlayıştan doğduğu ileri sürülür. Söz, yaşanan bir olayın veya alınan bir dersin insan tarafından unutulmaması gerektiği anlamında kullanılmaya başlamıştır.
Rivayetin devamında, tarikatın bazı mensuplarının evlenmemeyi kabul ettikleri, yani mücerret kalmaları gerektiği anlatılır. Buna rağmen daha sonra bu kurala uymayarak evlenen bazı dervişlerin cezalandırıldığı ve kulaklarındaki küpelerin çekilerek çıkarıldığı söylenir.
Küpelerin çıkarılması sırasında kulakların zarar görmesi nedeniyle bu kişilere “kulağı kesikler” denildiği rivayet edilir. Zaman içerisinde “kulağı kesik” ifadesinin, çeşitli deneyimler yaşamış ve başından birçok olay geçmiş kimseleri anlatmak için kullanılmaya başladığı ileri sürülür.
Böylece “eski kulağı kesiklerden” sözünün, geçmişte türlü olaylar yaşamış, hayatın zorluklarını görmüş ve bu nedenle deneyim kazanmış insanlar için kullanılan bir deyime dönüştüğü anlatılır.
Ancak bu hikâye, deyimin kesin ve tek tarihsel kaynağı olarak değil, deyimin kökeni hakkında anlatılan rivayetlerden biri olarak değerlendirilmelidir.
Deyimin Hayvancılıkla İlgili Diğer Rivayeti
“Eski kulağı kesiklerden” deyiminin açıklanmasında kullanılan bir başka anlatı ise eski dönemlerdeki hayvancılık ve göçebe yaşam biçimi ile ilgilidir.
Türklerin geçmişteki yaşamında hayvancılık önemli bir yere sahipti. Özellikle koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanlar, hem yerleşik hem de konar göçer toplulukların ekonomik hayatında önemli bir unsur oluşturuyordu.
Göçebe topluluklar, uzun yolculuklarda sürülerini de beraberlerinde götürmek zorundaydı. Bu nedenle hayvanların sağlıklı olması insanların yaşamını doğrudan etkiliyordu. Hayvanlardan birinin hastalanması veya güçten düşmesi, sürünün hareketini de zorlaştırabiliyordu.
Eski hayvancılık kültüründe bazı hayvanların ciddi biçimde hastalanması veya ölmek üzere olması durumunda çeşitli geleneksel yöntemlere başvurulduğu anlatılır. Bu anlatılardan birine göre, çok halsiz düşen bazı hayvanların kulağının hafifçe kesilmesi, hayvanın can havliyle ayağa kalkmasına neden olabiliyordu.
Bu uygulamanın her durumda hayvanı iyileştirdiğini söylemek mümkün değildir; ancak halk arasında böyle bir gözlem ve inanışın bulunduğu aktarılır. Hayatta kalmayı başaran bazı hayvanların kulaklarında birden fazla kesik bulunabildiği söylenir.
Bu kesikler, hayvanın daha önce hastalık, tehlike veya ölümle sonuçlanabilecek çeşitli durumlar atlattığının bir işareti gibi görülmüştür. Dolayısıyla kulağında kesikler bulunan hayvan, hayatın zorluklarından geçmiş ve hayatta kalmış bir hayvan olarak değerlendirilmiştir.
Bu düşünceden hareketle, çok fazla sıkıntı yaşamış ve çeşitli tehlikeler atlatmış insanlar için de benzetme yoluyla “eski kulağı kesiklerden” denildiği ileri sürülür.
Bu rivayette deyimin anlamı oldukça açıktır: Nasıl kulağında eski kesikler bulunan bir hayvanın birçok badire atlattığı düşünülüyorsa, “eski kulağı kesik” olarak nitelenen kişinin de hayatında pek çok olay yaşamış ve bunlardan deneyim kazanmış olduğu kabul edilir.
Eski Kulağı Kesiklerden Deyimi Hangi Durumlarda Kullanılır?
Bu deyim, genellikle bir kişinin tecrübesini, uyanıklığını ve hayat karşısındaki deneyimini anlatmak amacıyla kullanılır.
Özellikle aşağıdaki özelliklere sahip kişiler için söylenebilir:
- Çok fazla hayat tecrübesi bulunan kişiler
- Daha önce birçok zorluk yaşamış olanlar
- Kolay kandırılmayan ve olayların farkına çabuk varan kimseler
- İşini bilen ve pratik çözümler üretebilen kişiler
- Çeşitli badirelerden geçmiş olanlar
- İnsanları ve olayları iyi tanıyan deneyimli kişiler
- Zor durumlarda ne yapacağını bilen kimseler
- Uyanık ve gerektiğinde kurnaz davranabilen kişiler
Deyimin kullanıldığı cümlede genellikle kişinin tecrübesiz olmadığı ve geçmişte yaşadığı olaylardan ders çıkardığı vurgulanır.
Örnek Cümleler
“Bana bu işte yeni olduğunu söylüyor ama eski kulağı kesiklerden; neyin ne olduğunu çok iyi biliyor.”
“Onu kandırmaya çalışma, eski kulağı kesiklerden.”
“Hayatın türlü sıkıntılarını görmüş, eski kulağı kesiklerden bir adamdır.”
“Bu işin kolay olmadığını biliyor; sonuçta eski kulağı kesiklerden.”
Eski Kulağı Kesiklerden Deyiminin Kısaca Anlamı
Eski kulağı kesiklerden: Çok deneyimli, görmüş geçirmiş, hayatın çeşitli zorluklarını yaşamış, uyanık ve işini bilen kişiler için kullanılan bir deyimdir.
Deyimin kökeni konusunda farklı rivayetler bulunur. Bunlardan biri Hacı Bektaş Veli ve dervişlik geleneğiyle, diğeri ise eski Türk toplumlarında hayvancılıkla ilgili anlatılarla bağlantılıdır. Her iki anlatıda da ortak nokta, “kulağı kesik” olmanın geçmişte yaşanmış zorlukların ve kazanılmış tecrübenin bir işareti olarak görülmesidir.
Bu nedenle bugün bir kişi için “eski kulağı kesiklerden” denildiğinde, onun hayat tecrübesinin fazla olduğu, kolay kandırılmayacağı ve karşılaştığı olaylar karşısında nasıl davranacağını bildiği anlatılmak istenir.
