Yaz Takım Yıldızları Nelerdir? Yaz Takım Yıldızlarının Özellikleri

Yaz aylarında gökyüzünde hangi takım yıldızları görünür, şekilleri nasıldır? Yaz takım yıldızlarının isimleri, resimleri ve özellikleri.

Gece gökyüzüne baktığımızda birbirine yakın görünen yıldızların oluşturduğu çeşitli şekiller dikkatimizi çeker. Binlerce yıl önce yaşayan insanlar da bu yıldız kümelerini çeşitli hayvanlara, insanlara, eşyalara ve mitolojik kahramanlara benzetmiş ve onlara özel isimler vermiştir. Günümüzde astronomide resmi olarak kabul edilen 88 takımyıldız bulunmaktadır.

Takımyıldızlar gerçekte uzayda birbirine bağlı yıldız toplulukları değildir. Aynı yönde bulunuyormuş gibi görünen yıldızların Dünya’dan bakıldığında oluşturduğu hayali şekillerdir. Yıldızların Dünya’ya olan uzaklıkları birbirinden çok farklı olabilir.

Yaz gecelerinde özellikle kuzey ve güney gökyüzünde çok sayıda dikkat çekici takımyıldız görülebilir. Türkiye’nin bulunduğu kuzey yarımkürede yaz aylarının en kolay fark edilen gökyüzü şekillerinden biri Yaz Üçgenidir. Vega, Deneb ve Altair adlı üç parlak yıldızın oluşturduğu bu büyük üçgen, yaz gecelerinde gökyüzünü tanımaya başlamak için iyi bir referans noktasıdır.

Aşağıda yaz aylarında akşam ve gece saatlerinde Türkiye’den gözlenebilen önemli takımyıldızları ve temel özelliklerini bulabilirsiniz.

Akrep Takımyıldızı

Akrep Takımyıldızı, yaz gecelerinde özellikle güney gökyüzünde dikkat çeken takımyıldızlardan biridir. Kıvrımlı yapısı ve parlak yıldızı Antares sayesinde diğer yıldız desenlerinden kolayca ayırt edilebilir.

Akrep, Yunan mitolojisinde ünlü avcı Orion’u öldüren akreple ilişkilendirilir. Mitolojik anlatılarda Orion’un kibri ve avcılık konusundaki iddiaları sonucunda bir akrep tarafından sokularak öldürüldüğü anlatılır.

Yaz aylarında akşam saatlerinde güney ufkuna yakın bölgede görülebilir.
Akrep şeklindeki kıvrımlı yıldız dizilimi takımyıldızın en belirgin özelliğidir.
En parlak yıldızı Antares‘tir.
Antares, kırmızımsı rengi nedeniyle gökyüzünde oldukça dikkat çekicidir.
Samanyolu’nun yoğun yıldız alanlarına yakın olması nedeniyle bu bölge dürbün veya teleskopla gözlem yapmak için de ilgi çekicidir.

Andromeda Takımyıldızı

Andromeda Takımyıldızı, adını Yunan mitolojisindeki Prenses Andromeda’dan alır. Yaz sonlarına doğru ve sonbahar gecelerinde kuzeydoğu gökyüzünde daha belirgin hâle gelir.

Mitolojiye göre Andromeda, Etiyopya Kralı Cepheus ile Kraliçe Cassiopeia’nın kızıdır. Deniz canavarına kurban edilmek üzere zincire vurulan Andromeda, kahraman Perseus tarafından kurtarılır.

Yaz aylarında özellikle gecenin ilerleyen saatlerinde doğu ve kuzeydoğu yönünde görülebilir.
Sonbahara doğru gökyüzünde daha yüksek bir konuma ulaşır.
Andromeda bölgesinde bulunan Andromeda Gökadası (M31), çıplak gözle uygun karanlık gökyüzü koşullarında görülebilen en uzak gökcisimlerinden biridir.
Takımyıldız, Perseus, Cassiopeia ve Pegasus gibi takımyıldızlarla aynı gökyüzü bölgesinde bulunur.

Büyük Ayı Takımyıldızı

Büyük Ayı, kuzey gökyüzünün en tanınan takımyıldızlarından biridir. Yılın büyük bölümünde Türkiye’den görülebilir. Yaz aylarında akşam saatlerinde kuzey ve kuzeybatı yönlerinde oldukça belirgin olabilir.

Takımyıldızın en kolay fark edilen bölümü, İngilizcede “Big Dipper” olarak bilinen Büyük Kepçe yıldız desenidir. Büyük Kepçe aslında Büyük Ayı Takımyıldızı’nın tamamı değil, onun içindeki belirgin yıldız grubudur.

Türkiye’den yıl boyunca görülebilen takımyıldızlardan biridir.
Yaz akşamlarında kuzeybatı taraflarında yüksek konumlarda bulunabilir.
Büyük Kepçe’nin sap ve kepçe şeklindeki yıldız dizilimi kolayca tanınır.
Yunan mitolojisinde Büyük Ayı, Zeus’un sevgilisi olan Callisto ile ilişkilendirilir.
Büyük Kepçe’nin işaretçi yıldızları kullanılarak Kutup Yıldızı’nın yeri bulunabilir.

Çoban Takımyıldızı

Çoban Takımyıldızı, yaz gecelerinde özellikle güneybatı ve batı gökyüzünde dikkat çeken takımyıldızlardan biridir. En önemli özelliği, çok parlak olan Arkturus yıldızını barındırmasıdır.

Arkturus, kuzey gökyüzündeki en parlak yıldızlardan biridir ve yaz gecelerinde çıplak gözle kolaylıkla fark edilebilir.

Yaz akşamlarında güneybatı ve batı yönlerinde görülebilir.
Takımyıldızın en parlak yıldızı Arkturus‘tur.
Arkturus’un turuncu renkte görünen belirgin bir ışığı vardır.
Büyük Kepçe’nin sapındaki yıldızların oluşturduğu yay takip edilerek Arkturus’a ulaşılabileceği söylenir.
Yunan mitolojisinde Çoban Takımyıldızı farklı anlatımlarda çoban figürleriyle ilişkilendirilmiştir.

Ejderha Takımyıldızı

Ejderha Takımyıldızı, kuzey gökyüzünde bulunan ve yıl boyunca Türkiye’den görülebilen takımyıldızlardan biridir. Yıldızlarının oluşturduğu uzun ve kıvrımlı yapı nedeniyle gökyüzünde bir ejderhanın vücudunu andırır.

Yunan mitolojisinde Ejderha, Hera’nın altın elmalı bahçesini koruyan Ladon adlı ejderhayla ilişkilendirilir. Herkül’ün görevlerinden biri de bu bahçedeki altın elmaları ele geçirmektir.

Yaz aylarında kuzey gökyüzünde ve gökyüzünün yüksek bölgelerinde görülebilir.
Yıl boyunca kuzey yarımküreden gözlenebilir.
Uzun ve kıvrımlı yıldız dizilimi nedeniyle kolayca fark edilebilir.
Küçük Ayı ve Büyük Ayı takımyıldızlarının çevresinde yer alır.
Kutup Yıldızı’nın çevresinde dolanan takımyıldızlardan biridir.

Herkül Takımyıldızı

Herkül Takımyıldızı, yaz gecelerinde gökyüzünün yüksek bölümlerinde bulunan önemli takımyıldızlardan biridir. Adını Yunan mitolojisinin ünlü kahramanı Herakles’ten (Herkül) alır.

Yaz aylarında akşamları gökyüzünün yüksek ve merkezi bölümlerinde görülebilir.
Dört belirgin yıldızı, Herkül’ün vücudunu andıran bir şekil oluşturur.
Takımyıldızın sınırları içinde bulunan M13 Küresel Yıldız Kümesi, amatör astronomların sıkça gözlemlediği gökcisimlerinden biridir.
Mitolojide Herkül, Zeus’un oğlu ve olağanüstü gücüyle tanınan kahramandır.
Lir, Kuzey Tacı ve Yılancı gibi takımyıldızlara yakın konumdadır.

Kanatlı At Takımyıldızı

Kanatlı At Takımyıldızı’nın astronomideki adı Pegasus‘tur. Yunan mitolojisindeki kanatlı at Pegasus’u temsil eder. Yaz sonu ve sonbahar gecelerinde doğu gökyüzünde daha belirgin hâle gelir.

Yaz aylarında özellikle gecenin ilerleyen saatlerinde doğu yönünde görülebilir.
Takımyıldızın en belirgin özelliği Büyük Kare olarak bilinen dört yıldızlı şeklidir.
Büyük Kare’nin dört köşesinden biri aslında Andromeda Takımyıldızı’na ait Alpheratz yıldızıdır.
Pegasus, Yunan mitolojisinde Perseus’un Medusa’nın başını kestikten sonra ortaya çıkan kanatlı at olarak bilinir.
Andromeda ve Balıklar gibi takımyıldızlarla komşudur.

Kartal Takımyıldızı

Kartal Takımyıldızı, yaz gecelerinin en dikkat çekici takımyıldızlarından biridir. Astronomideki adı Aquila olan takımyıldız, gökyüzünde kanatlarını açmış bir kartalı temsil eder.

Yaz aylarında akşamları güney ve güneydoğu yönlerinde görülebilir.
En parlak yıldızı Altair‘dir.
Altair, Vega ve Deneb ile birlikte gökyüzünde büyük bir üçgen oluşturur.
Bu üç parlak yıldızın oluşturduğu şekil Yaz Üçgeni olarak adlandırılır.
Yunan mitolojisinde Kartal, Zeus’un kartalıyla ilişkilendirilir ve tanrıların kralının yıldırımlarını taşıdığı anlatılır.

Kraliçe Takımyıldızı

Kraliçe Takımyıldızı’nın astronomideki adı Cassiopeia‘dır. Kuzey gökyüzünün en kolay tanınan yıldız desenlerinden biridir. Beş parlak yıldızı genellikle W veya M harfine benzeyen bir şekil oluşturur.

Her mevsim Türkiye’den görülebilir.
Yaz gecelerinde özellikle kuzeydoğu yönünde yükselirken fark edilebilir.
Beş ana yıldızının oluşturduğu W biçimi sayesinde kolayca tanınır.
Yunan mitolojisinde Etiyopya Kraliçesi Cassiopeia’yı temsil eder.
Andromeda, Perseus ve Cepheus takımyıldızlarıyla aynı mitolojik hikâye grubunda yer alır.

Kuğu Takımyıldızı

Kuğu Takımyıldızı, yaz gökyüzünün en güzel ve belirgin şekillerinden biridir. Astronomide Cygnus olarak adlandırılır. Uzun kanatları ve gövdesiyle uçan bir kuğuya benzetilir.

Yaz aylarında akşam saatlerinde gökyüzünün yüksek bölümünde görülür.
En parlak yıldızı Deneb‘dir.
Deneb, Vega ve Altair ile birlikte Yaz Üçgeni’nin üç köşesinden birini oluşturur.
Takımyıldız, Samanyolu’nun parlak ve yıldız bakımından zengin bölgesinin üzerinden geçer.
Yunan mitolojisinde kuğu, çeşitli anlatımlarda Zeus’un kuğu kılığına girmesiyle ilişkilendirilir.

Kuzey Tacı Takımyıldızı

Kuzey Tacı Takımyıldızı, küçük fakat kolay fark edilen bir yıldız desenidir. Astronomide Corona Borealis adıyla bilinir. Yıldızları yarım daire veya taç şeklinde sıralanmıştır.

Yaz aylarında akşamları gökyüzünün yüksek bölümlerinde görülebilir.
Yarım daire şeklindeki yıldız dizilimi takımyıldızın en belirgin özelliğidir.
Yunan mitolojisinde, Girit Kralı Minos’un kızı Ariadne’nin tacıyla ilişkilendirilir.
Herkül Takımyıldızı’nın yakınında bulunur.
Karanlık gökyüzünde şekli şehir ışıklarından uzak bölgelerde daha kolay seçilir.

Küçük Ayı Takımyıldızı

Küçük Ayı, kuzey gökyüzünün en önemli takımyıldızlarından biridir. Astronomide Ursa Minor olarak adlandırılır. Büyük Ayı’ya benzer şekilde küçük bir kepçe biçimindeki yıldız deseniyle tanınır.

Kuzey yarımkürede yıl boyunca görülebilir.
Türkiye’den her mevsim kuzey yönünde gözlenebilir.
Takımyıldızın en önemli yıldızı Kutup Yıldızı (Polaris)‘dir.
Kutup Yıldızı, gökyüzünde kuzey yönünü bulmak için tarih boyunca kullanılmıştır.
Yunan mitolojisinde Küçük Ayı, Callisto’nun oğlu Arcas ile ilişkilendirilir.

Lir Takımyıldızı

Lir Takımyıldızı’nın astronomideki adı Lyra‘dır. Yaz gecelerinde gökyüzünün yüksek bölümlerinde bulunan küçük ancak oldukça dikkat çekici bir takımyıldızdır.

Yaz aylarında akşamları gökyüzünün yüksek kesimlerinde görülür.
En parlak yıldızı Vega‘dır.
Vega, Yaz Üçgeni’nin en parlak köşe yıldızıdır.
Vega, Kuzey yarımküreden görülen önemli parlak yıldızlardan biridir.
Yunan mitolojisinde Lir, ünlü müzisyen Orpheus’un çalgısı ile ilişkilendirilir.
Takımyıldızın yakınında bulunan M57 Halka Bulutsusu, teleskopla gözlenebilen ünlü gökcisimlerinden biridir.

Oğlak Takımyıldızı

Oğlak Takımyıldızı, astronomide Capricornus olarak adlandırılır. Yaz aylarında özellikle güney ve güneydoğu ufkuna yakın bölgelerde görülebilir.

Takımyıldızın adı keçi ile balık arasında fantastik bir görünüme sahip olan mitolojik bir varlıkla ilişkilendirilir.

Yaz aylarında akşamları güney ve güneydoğu yönünde görülebilir.
Kuzey yarımküreden bakıldığında ufka yakın konumda bulunur.
Yay Takımyıldızı’nın doğu tarafında yer alır.
Yunan mitolojisinde Oğlak, keçi görünümlü tanrı Pan ile ilişkilendirilen anlatımlara sahiptir.
Takımyıldızın şekli ilk bakışta belirgin olmayabilir; karanlık bir gökyüzü gözlemi daha uygun sonuç verir.

Perseus Takımyıldızı

Perseus Takımyıldızı, adını Yunan mitolojisinin ünlü kahramanı Perseus’tan alır. Andromeda’nın kurtarılması ve Medusa’nın öldürülmesi hikâyeleriyle tanınır.

Yaz aylarında özellikle gecenin ilerleyen saatlerinde kuzeydoğu yönünde görülmeye başlar.
Sonbahara doğru gökyüzünde daha yüksek bir konuma çıkar.
Andromeda ve Cassiopeia’nın yakınında bulunur.
Takımyıldızın en bilinen yıldızlarından biri Algol‘dür.
Perseus, mitolojide Medusa’nın başını kesen ve Andromeda’yı deniz canavarından kurtaran kahraman olarak anlatılır.

Yay Takımyıldızı

Yay Takımyıldızı’nın astronomideki adı Sagittarius‘tur. Yaz gecelerinde güney gökyüzünde görülen en önemli takımyıldızlardan biridir.

Yay’ın bulunduğu gökyüzü bölgesi astronomi açısından son derece önemlidir. Çünkü Samanyolu Gökadası’nın merkezi Yay Takımyıldızı doğrultusunda bulunur.

Yaz aylarında akşamları güney gökyüzünde görülebilir.
Akrep Takımyıldızı’nın doğusunda bulunur.
Yıldızlarının bir bölümü yay veya çaydanlık benzeri şekiller oluşturur.
Samanyolu’nun merkezine doğru baktığımız gökyüzü bölgesi bu takımyıldızın sınırları içerisindedir.
Yunan mitolojisinde Yay, çoğunlukla bilge ve usta okçu Kheiron (Chiron) ile ilişkilendirilir.
Karanlık gökyüzü koşullarında Yay bölgesindeki Samanyolu manzarası oldukça etkileyicidir.

Yılancı Takımyıldızı

Yılancı Takımyıldızı’nın astronomideki adı Ophiuchus‘tur. Adından da anlaşılacağı üzere elinde bir yılan tutan insan figürünü temsil eder.

Yaz aylarında güney gökyüzünde görülür.
Akrep Takımyıldızı’nın üzerinde ve çevresinde geniş bir alan kaplar.
Yılancı, gökyüzündeki 88 resmi takımyıldızdan biridir.
Yunan mitolojisinde sağlık ve hekimlikle ilişkilendirilen Asklepios‘u temsil eder.
Yılan, Asklepios’un sembollerinden biri olarak kabul edilir.
Gökbilim açısından da önemli bir bölgedir ve Samanyolu’nun yoğun yıldız alanlarına yakındır.

Yunus Takımyıldızı

Yunus Takımyıldızı’nın astronomideki adı Delphinus‘tur. Küçük olmasına rağmen yıldızlarının oluşturduğu belirgin şekil sayesinde yaz gökyüzünde fark edilebilir.

Yaz aylarında akşamları doğu ve güneydoğu yönlerinde görülebilir.
Küçük bir dörtgen ve ona bağlı yıldızlar yunusu andıran bir şekil oluşturur.
Kartal ve Kuğu takımyıldızlarının yakınında bulunur.
Yunan mitolojisinde deniz tanrısı Poseidon ile ilişkilendirilen anlatımları vardır.
Küçük boyutuna rağmen parlak yıldızlarının oluşturduğu şekil nedeniyle amatör gökyüzü gözlemcilerinin ilgisini çeker.

Yaz Gökyüzünde En Kolay Bulunan Şekil: Yaz Üçgeni

Yaz aylarında gökyüzünü tanımaya yeni başlayanların ilk olarak arayabileceği oluşumlardan biri Yaz Üçgeni‘dir.

Yaz Üçgeni bir takımyıldız değildir. Üç farklı takımyıldızda bulunan üç parlak yıldızın oluşturduğu büyük bir yıldız desenidir:

Vega — Lir Takımyıldızı
Deneb — Kuğu Takımyıldızı
Altair — Kartal Takımyıldızı

Bu üç yıldızı bulduğunuzda yaz gökyüzündeki birçok takımyıldızı tanımak kolaylaşır. Vega, Deneb ve Altair; yaz gecelerinde gökyüzünde büyük ve belirgin bir üçgen oluşturur.

Yaz Aylarında Takımyıldızları Gözlemlemek

Takımyıldızları gözlemlemek için özel bir teleskopa sahip olmak şart değildir. Özellikle parlak yıldızlardan oluşan Büyük Ayı, Küçük Ayı, Cassiopeia, Lir, Kuğu ve Kartal gibi takımyıldızlar çıplak gözle de fark edilebilir.

Daha iyi bir gözlem için şehir ışıklarından uzak, açık ve karanlık bir bölge tercih edilmelidir. Ay’ın çok parlak olmadığı geceler de yıldızları ve Samanyolu’nu görmek açısından daha elverişlidir.

Gökyüzündeki yıldızların konumu gece boyunca ve mevsimlere göre değişiyor gibi görünür. Bunun temel nedeni Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü ve Güneş çevresindeki dolanımıdır. Bu nedenle aynı takımyıldızı yılın farklı dönemlerinde farklı saatlerde ve farklı yüksekliklerde görebiliriz.

Sonuç

Yaz geceleri gökyüzünü keşfetmek için en güzel dönemlerden biridir. Akrep, Yay, Herkül, Kuğu, Lir, Kartal, Kuzey Tacı, Yılancı, Büyük Ayı, Küçük Ayı, Cassiopeia, Perseus, Andromeda, Pegasus, Oğlak ve Yunus gibi birçok takımyıldız yaz gökyüzünde gözlemcilere eşlik eder.

Bu yıldız desenlerinin her biri yalnızca astronomik bir isimden ibaret değildir. Binlerce yıl boyunca farklı uygarlıkların gökyüzüne yüklediği anlamları, mitolojik hikâyeleri ve kültürel mirası da beraberinde taşır. Gökyüzüne baktığımızda aslında hem evrenin uzak geçmişini hem de insanlığın gökyüzünü anlama çabasının izlerini görebiliriz.