Name ne anlama gelir? Name kelimesinin terimler sözlüklerindeki anlamı, deyimler ve birleşik kelimelerin anlamları nedir?

Türkçede özellikle eski metinlerde, Osmanlı dönemine ait eserlerde ve resmî yazışmalarda karşılaşılan bazı kelimeler günümüzde günlük kullanımda daha az duyulmaktadır. Bunlardan biri de “name” kelimesidir. “Name” tek başına kullanıldığında belirli bir anlam taşırken, başka kelimelerin sonuna geldiğinde o kelimeye farklı ve daha özel bir anlam kazandırır.

Özellikle ahitname, beyanname, emirname, fetihname, kanunname, seyahatname, vasiyetname ve vekâletname gibi kelimelerde karşımıza çıkan “name” sözcüğü; mektup, yazı, belge, kitap veya eser anlamlarıyla ilişkilidir. Bu nedenle “name” kelimesini ve içinde “name” geçen sözcükleri bilmek, Türkçenin tarihî ve kültürel söz varlığını anlamak açısından oldukça önemlidir.

Bu yazımızda Name ne demek? Name kelimesinin anlamı nedir? İçinde name geçen kelimeler hangileridir ve bu kelimeler ne anlama gelir? sorularına anlaşılır bir şekilde cevap veriyoruz.

Name Ne Demek?

Name, tek başına kullanıldığında mektup anlamına gelir.

Özellikle eski Türkçe metinlerde ve edebî eserlerde “name” kelimesinin mektup anlamında kullanıldığı görülür. Örneğin Nazım Hikmet’in eserlerinde geçen:

“Ertesi sabah tam demir alırken kaptanıderyanın bir namesini aldı.”

cümlesinde “name” kelimesi mektup anlamında kullanılmıştır.

Ancak “name” sözcüğünün asıl dikkat çekici yönü, başka kelimelerle birleşerek yeni anlamlar oluşturmasıdır. Bu nedenle Türkçede çok sayıda -name ile biten kelime bulunmaktadır.

Name Kelimesinin Kullanıldığı Kelimeler Ne Anlama Gelir?

“Name” kelimesi farklı kelimelerle birleştiğinde genellikle belge, mektup, yazı, kitap, eser, kayıt veya resmî doküman anlamlarından birini ifade eder.

Örneğin beyanname bir bildirim belgesi, vasiyetname kişinin vasiyetini içeren belge, seyahatname ise gezilip görülen yerlerin anlatıldığı eser anlamına gelir.

Aşağıda içinde “name” geçen önemli kelimeleri ve anlamlarını alfabetik sıraya yakın bir düzen içerisinde bulabilirsiniz.

Ahitname

Ahitname, bir antlaşmayı veya anlaşmayı belgeleyen yazılı metindir. İki taraf arasında yapılan bir anlaşmanın belgesi anlamında kullanılır.

Amanname

Amanname, İslam devletlerinde düşmana güvenlik içinde olduğunu bildirmek amacıyla verilen belgedir. Özellikle savaş ve askerî ilişkiler bağlamında kullanılan tarihî bir terimdir.

Bahname

Bahname, içinde cinsel konularla ilgili açık saçık yazıların ve resimlerin bulunduğu eser anlamına gelir.

Beyanname

Beyanname, bir kimsenin resmî bir kuruluşa herhangi bir durumu bildirmek amacıyla verdiği çizelge veya bildirgedir.

Vergi alanında da kullanılan bu kelime, vergi yükümlülerinin belirli dönemlerde vergi dairelerine verdikleri gelir bildirme belgesi anlamına gelir.

Celpname

Celpname, çağrı belgesi anlamına gelir. Bir kişinin belirli bir amaçla çağrıldığını bildiren belge için kullanılabilir.

Davetname

Davetname, yasal bir iş için gönderilen davetiye anlamındadır.

Ehliyetname

Ehliyetname, yeterlik veya ehliyet belgesi anlamına gelir. Günümüzde özellikle sürücü belgesi anlamında da kullanılmaktadır.

Emirname

Emirname, yazılı buyruk veya yazılı emir anlamına gelir. Bir makam tarafından verilen emrin yazılı olarak bildirilmesini ifade eder.

Falname

Falname, fal bakmanın inceliklerini ve fal yorumlama yöntemlerini anlatan kitaplara verilen addır.

Fetihname

Fetihname, bir yerin ele geçirildiğini veya fethedildiğini müjdelemek amacıyla hükümdarlar tarafından yabancı devlet adamlarına, şehzadelere, valilere ve benzeri kişilere gönderilen resmî mektuptur.

Havalename

Havalename, havale anlamında kullanılan bir terimdir.

İbraname

İbraname, bir kişinin veya kurumun belirli bir konuda aklandığını gösteren belge anlamına gelir.

İcazetname

İcazetname, izin veya onay belgesi anlamına gelir. Bunun yanında diploma anlamında da kullanılmıştır.

İddianame

İddianame, savcılığın soruşturma sonunda elde ettiği kanıtları ve suçlamaları topladığı, mahkemeye sunulan ve duruşmada okunan yazılı belgedir.

İhbarname

İhbarname, haber verme kâğıdı, bildirim veya ihbariye anlamına gelir.

İhtarname

İhtarname, resmî ihtar yazısıdır. Bir kişiye belirli bir konuda resmî uyarıda bulunmak amacıyla gönderilir.

İstidaname

İstidaname, resmî bir makama sunulan dilekçe veya yazılı başvuru anlamında kullanılan bir kelimedir.

İstifaname

İstifaname, kişinin görevinden kendi isteğiyle ayrıldığını bildiren dilekçe veya istifa yazısıdır.

İthafname

İthafname, bir eserin veya yazının belirli bir kişiye ya da topluluğa adandığını belirten ithaf yazısıdır.

İthamname

İthamname, suçlama yazısı anlamına gelir.

İtimatname

İtimatname, güven mektubu veya itimat mektubu anlamında kullanılır.

İzinname

İzinname, izin veya bırakma-çıkarma kâğıdı anlamına gelir. Tarihî kullanımda, bir nikâhın kıyılması için kadı tarafından verilen izin kâğıdı da izinname olarak adlandırılmıştır.

Kanunname

Kanunname, yasa kitabı veya kanunların toplandığı eser anlamına gelir. Osmanlı hukuk ve yönetim tarihinde “kanunname” adı verilen önemli metinler bulunmaktadır.

Kararname

Kararname, resmî nitelikteki hükümet kararlarını veya bu kararları bildiren yazıyı ifade eder. Günümüzde de hukuk ve devlet yönetimi alanında kullanılan bir terimdir.

Kefaletname

Kefaletname, bir kişinin başka bir kişi için kefil olduğunu gösteren belge veya kefillik kâğıdıdır.

Kıyafetname

Kıyafetname, bir ülkenin veya dönemin kıyafetlerini anlatan kitap anlamında kullanılabilir.

Edebiyat alanında ise insanın yüzüne veya dış görünüşüne bakarak karakteri ve ruhsal durumu hakkında bilgi edinmeyi konu alan eserler için de kullanılmıştır.

Menakıpname

Menakıpname, menkıbeleri konu alan eserlerin ortak adıdır. Özellikle dinî ve tasavvufi şahsiyetlerin hayatlarını, kerametlerini ve menkıbelerini anlatan eserlerde bu terime rastlanır.

Muahedename

Muahedename, antlaşma metni anlamına gelir.

Muahezename

Muahezename, eleştiri yazısı veya eleştiri kitabı anlamında kullanılan bir terimdir.

Muhabbetname

Muhabbetname, aşk mektubu anlamına gelebileceği gibi arkadaş veya dost mektubu anlamında da kullanılabilir.

Mukavelename

Mukavelename, sözleşme anlamına gelir. Tarafların üzerinde anlaşmaya vardıkları şartları içeren yazılı belgeyi ifade eder.

Muvafakatname

Muvafakatname, bir konuda izin veya onay verildiğini gösteren yazılı belgedir.

Müdafaaname

Müdafaaname, savunmanın yazılı olarak yer aldığı belge anlamına gelir.

Nasihatname

Nasihatname, özellikle dinî konularda öğüt veren eserlerin genel adıdır.

Nizamname

Nizamname, tüzük anlamına gelir. Bir kurumun veya kuruluşun çalışma düzenini ve uyulması gereken kuralları belirleyen yazılı metni ifade eder.

Pendname

Pendname, öğüt kitabı anlamına gelir. Genellikle insanlara ahlaki ve yaşamla ilgili öğütler veren eserler için kullanılmıştır.

Ruhsatname

Ruhsatname, belirli etkinliklerde bulunabilmek veya kamu hizmetlerinden ve mallarından yararlanabilmek için kişilere, belirlenmiş şartlara uyulması koşuluyla idare tarafından verilen izin veya ruhsat belgesidir.

Ruzname

Ruzname, birkaç farklı anlamda kullanılmıştır. Günlük olayların yazıldığı defter, gündem veya olayların zaman sırasına göre kaydedildiği defter anlamlarına gelir.

Salname

Salname, yıllık anlamında kullanılan tarihî bir kelimedir. Özellikle geçmiş dönemlerde belirli bir kurum, devlet veya bölge hakkında yıllık bilgilerin toplandığı yayınlar için kullanılmıştır.

Seyahatname

Seyahatname, bir yazarın gezip gördüğü yerlerle ilgili bilgi, gözlem ve izlenimlerini anlattığı eserdir.

Türk edebiyatında seyahatname türünün en tanınmış örneklerinden biri Evliya Çelebi Seyahatnamesidir.

Silsilename

Silsilename, bir kişinin veya topluluğun soyunu ya da bağlı olduğu silsileyi gösteren çizelge veya yazıdır.

Siyasetname

Siyasetname, siyaset ve devlet yönetimi hakkında bilgi veren, yöneticilere öğütlerde bulunan eserler için kullanılan bir terimdir.

Şartname

Şartname, satın alma, satma, yaptırma veya kiralama gibi işlemlerde tarafların uymayı kabul ettikleri şartları belirleyen resmî belgedir.

Şecerename

Şecerename, bir kişinin veya ailenin soyağacını gösteren kitap ya da yazıdır.

Şehadetname

Şehadetname, diploma veya sertifika anlamına gelebilir. Bunun yanında bir işin yapıldığını gösteren ve yetkili kişi tarafından verilen onaylı belge anlamında da kullanılır.

Şehname

Şehname, hükümdarların özelliklerini, üstün başarılarını ve kahramanlıklarını anlatan, çoğunlukla mesnevi biçiminde yazılmış manzum eserdir.

Aynı zamanda manzum olarak yazılmış tarih eserleri için de kullanılmıştır.

Şikâyetname

Şikâyetname, bir görevlinin yanlış veya kötü davranışlarını ilgili ve yetkili makama bildirmek amacıyla yazılan şikâyet yazısı ya da şikâyet mektubudur.

Taahhütname

Taahhütname, bir kişinin belirli bir işi yapmayı veya bir yükümlülüğü yerine getirmeyi üstlendiğini bildiren yazılı belgedir.

Tabirname

Tabirname, rüyaların yorumlanmasını konu alan kitaptır.

Takdirname

Takdirname, yapılan bir işin beğenildiğini ve takdir edildiğini belirtmek amacıyla verilen yazılı belgedir.

Okullarda ise belirli bir başarı düzeyinin üzerine çıkan öğrencilere verilen takdir belgesi anlamında kullanılır.

Talepname

Talepname, bir isteği veya talebi bildiren belge anlamına gelir.

Talimatname

Talimatname, yönetmelik anlamında kullanılan bir kelimedir. Bir işin veya kurumun nasıl yürütüleceğine ilişkin kuralları içerir.

Talimname

Talimname, savaşta uygulanacak manevraları, araç ve gereçlerin kullanımını ve askerî sınıfların görev ve davranışlarını belirleyen kuralların toplandığı kitap veya belgedir.

Tandırname

Tandırname, tandır başında oturulurken anlatılan veya okunan masal anlamında kullanılabilir.

Bunun yanında bilgisiz kimselerin inandığı asılsız veya saçma fikirleri ve bunların yazıldığı sanılan kitabı ifade etmek için de kullanılmıştır.

Tarifname

Tarifname, bir işin nasıl yapılacağını veya bir aletin nasıl çalıştırılacağını açıklayan yazı ya da broşürdür.

Tasdikname

Tasdikname, verilen bir onayı gösteren belge anlamına gelir.

Eğitim alanında ise okulunu bitirmeden ayrılan öğrencinin son öğrenim düzeyini gösteren belge veya başka bir eğitim kurumuna geçen öğrenciye okul yönetimi tarafından verilen öğrenim durum belgesi anlamında kullanılır.

Tavsiyename

Tavsiyename, tavsiye mektubu anlamına gelir.

Taziyetname

Taziyetname, bir yakınının vefatı nedeniyle kişiye başsağlığı dilemek amacıyla yazılan yazıdır.

Telgrafname

Telgrafname, telgraf metni anlamına gelir. Özellikle geçmiş dönemlerde resmî haberleşmede kullanılan bir terimdir.

Temlikname

Temlikname, bir hakkın başka bir kişiye devredildiğini veya geçirildiğini gösteren belgedir.

Teşekkürname

Teşekkürname, yapılan bir iş veya başarı nedeniyle teşekkür edildiğini belirten yazılı belgedir.

Okullarda ise belirli bir başarı düzeyine ulaşan öğrencilere verilen teşekkür belgesi anlamında kullanılabilir.

Vakayiname

Vakayiname, gün gün veya olayların gerçekleştiği sıraya göre yazılan tarihî eser ve kronik anlamına gelir.

Vakıfname

Vakıfname, vakfiye anlamında kullanılan bir kelimedir. Bir vakfın kuruluşu ve şartlarıyla ilgili belgeyi ifade eder.

Vasiyetname

Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra yerine getirilmesini istediği hususları yazılı olarak belirttiği belgedir. Kişinin mal varlığı ve diğer konulardaki vasiyetlerini içerebilir.

Vekâletname

Vekâletname, bir kişinin başka bir kişiyi kendi adına işlem yapması için vekil olarak yetkilendirdiğini gösteren ve genellikle noter tarafından düzenlenen veya onaylanan belgedir.

Velayetname

Velayetname, tarikat ileri gelenlerinin hayatlarını ve menkıbelerini anlatan kitap anlamında kullanılan bir terimdir.

Zabıtname

Zabıtname, tutanak anlamına gelir. Bir olayın, görüşmenin veya işlemin kayıt altına alındığı yazılı belgeyi ifade eder.

Zeyilname

Zeyilname, mevcut bir belgeye veya poliçeye eklenen belge anlamında kullanılır. Özellikle sigortacılıkta ek poliçe anlamına gelir.

Name ile Biten Kelimeler Neden Bu Kadar Fazladır?

“Name” kelimesinin Türkçedeki kullanım alanının oldukça geniş olmasının temel nedeni, farklı türdeki mektup, belge, kitap, yazı ve eser adlarının bu kelimeyle oluşturulabilmesidir.

Bu kelimelerin bir bölümü bugün de aktif olarak kullanılmaktadır. Beyanname, iddianame, ihtarname, kararname, şartname, vasiyetname ve vekâletname gibi kelimeler hukuk, kamu yönetimi ve günlük yaşamda hâlâ karşımıza çıkmaktadır.

Buna karşılık menakıpname, pendname, ruzname, siyasetname ve şehname gibi bazı kelimeler daha çok tarih, edebiyat ve kültür araştırmalarında görülmektedir.

Sonuç

Name, Türkçede tek başına “mektup” anlamına gelen ve birçok kelimenin oluşumunda kullanılan tarihî bir sözcüktür. İçinde “name” bulunan kelimeler ise kullanım alanlarına göre belge, yazı, mektup, kitap, eser, sözleşme veya resmî kayıt gibi farklı anlamlar kazanabilmektedir.

Özellikle beyanname, fetihname, kanunname, seyahatname, vasiyetname, vekâletname ve şikâyetname gibi kelimeler, “name” sözcüğünün Türkçenin söz varlığındaki önemini açıkça göstermektedir. Bu kelimelerin anlamlarını bilmek yalnızca kelime dağarcığını geliştirmekle kalmaz; aynı zamanda Türkçenin tarih boyunca farklı alanlarda nasıl zenginleştiğini anlamaya da yardımcı olur.

NKFU.com olarak hazırladığımız bu içerikte, “Name ne demek?” sorusunun yanı sıra içinde “name” geçen çok sayıda kelimenin anlamını da bir araya getirdik. Böylece daha önce dağınık ve anlaşılması güç görünen bu kelimeleri, anlamlarıyla birlikte tek bir kapsamlı listede inceleyebilirsiniz.