Bar Oyunu Nedir? Bar Oyunu Çeşitleri Yöreleri, Hakkında Bilgi

Bar oyunu nedir? Bar oyunu hangi yöreye aittir? Bar oyununun özellikleri, nasıl oynanır, ünlü barlar nelerdir, hakkında bilgi.

Bar oyunu, Türk halk kültürünün önemli geleneksel oyunlarından biridir. Özellikle Doğu Anadolu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgelerinde, başta Erzurum ve çevresi olmak üzere Kars ve Artvin yörelerinde oynanan barlar; toplu şekilde, belirli bir düzen ve ritim içerisinde gerçekleştirilen halk oyunlarıdır. Oyuncuların el ele tutuşması veya birbirlerinin omuzlarından kavraması, barların en belirgin özellikleri arasında yer alır.

Bar oyunları yalnızca bir eğlence biçimi olarak değerlendirilmez. Yöresel müziklerin, geleneksel kıyafetlerin, toplu hareketlerin ve bölgesel kültürün bir arada yaşatıldığı önemli folklorik gösterilerdir. Düğünlerde, bayramlarda, şenliklerde ve çeşitli toplu eğlencelerde oynanan barlar, kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar ulaşmıştır.

Bar Oyunu Hangi Yöreye Aittir?

Bar oyunu denildiğinde ilk akla gelen yer Erzurum ve çevresidir. Bununla birlikte bar geleneği yalnızca Erzurum ile sınırlı değildir. Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu’nun çeşitli yörelerinde, özellikle Kars ve Artvin çevresinde de farklı bar türlerine rastlanır.

Yörelere göre oyunların müziğinde, hareketlerinde, oynanış biçiminde ve kullanılan geleneksel kıyafetlerde bazı farklılıklar görülebilir. Bu nedenle tek bir bar oyunundan söz etmek yerine, çok sayıda farklı bar türünün oluşturduğu geniş bir halk oyunu geleneğinden söz etmek daha doğru olur.

Erzurum yöresinde barlar özellikle erkeklerin toplu olarak oynadığı oyunlar arasında önemli bir yere sahiptir. Kadınların da kendi geleneksel eğlencelerinde bar oynadığı görülür. Artvin ve Kars yörelerinde ise kadın ve erkeklerin birlikte oynadığı bar türleri de bulunmaktadır.

Bar Oyununun Özellikleri Nelerdir?

Bar oyunlarının en dikkat çekici özelliği, oyuncuların bir sıra veya dizi oluşturarak birlikte hareket etmesidir. Oyuncular bazen parmaklarını birbirine geçirerek el ele tutuşur, bazen de birbirlerinin omuzlarından kavrayarak yan yana dizilir.

Oyunun başında bulunan kişi, grubun hareketlerini yönlendirir. Bu nedenle bar oyunlarında oyuncuların birbirleriyle uyum içerisinde hareket etmesi oldukça önemlidir. Dizinin başındaki oyuncu oyunun temposunu ve hareketlerini belirlerken diğer oyuncular onun hareketlerini takip eder.

Bar oyunlarının önemli bir bölümünde davul ve zurna başta olmak üzere çeşitli yöresel çalgılar kullanılır. Bununla birlikte yöreye göre müzik aletleri değişebilir. Bazı yerlerde dümbelek, ney veya mey, kaval ve tulum gibi çalgılar da barlara eşlik eder. Kars ve Artvin çevresinde ise akordeon veya armonika gibi çalgıların kullanıldığı örnekler bulunmaktadır.

Bar Nasıl Oynanır?

Bar oyunlarında oyuncular genellikle yan yana sıralanır ve oyunun gerektirdiği şekilde birbirlerine tutunurlar. Oyuncuların ellerini veya omuzlarını kullanarak oluşturdukları sıra, oyunun temel düzenini meydana getirir.

Barın başında bulunan oyuncu, grubun hareketlerini yöneten kişidir. Bu kişiye barbaşı veya barçeken adı verilir. Barbaşının hemen arkasında bulunan oyuncular için koltuk veya koltukaltı, sıranın en sonunda bulunan oyuncu için ise poççük adı kullanılır. Diğer oyuncular genel olarak sıra oyuncusu olarak adlandırılır.

Oyuncuların hareketleri barın türüne göre değişebilir. Bazı barlarda daha ağır ve görkemli hareketler ön plana çıkarken bazı oyunlarda daha hareketli ve coşkulu figürler görülür. Bu nedenle her barın kendine özgü bir ritmi ve oynanış biçimi bulunur.

Bar Oyunlarının Bölümleri

Verilen kaynakta bar oyunlarının genel olarak üç ana bölümden oluştuğu belirtilmektedir. Bunlar yiğitçe, taklitçi ve şen bölümleridir.

Yiğitçe bölümde daha ağır, güçlü ve gösterişli hareketler öne çıkarken, taklitçi bölümde çeşitli hareket ve figürler dikkat çeker. Şen bölüm ise adından da anlaşılabileceği gibi daha hareketli ve eğlenceli bir karakter taşır.

Ancak bu bölümlerin hareketleri ve uygulanış biçimleri oynanan barın türüne ve yöresel özelliklere göre değişiklik gösterebilir.

Bar Oyunlarında Kullanılan Müzik Aletleri

Bar oyunlarında müzik, oyunun ritmini ve atmosferini belirleyen en önemli unsurlardan biridir. Özellikle davul ve zurna, Erzurum barlarıyla özdeşleşmiş geleneksel çalgılar arasında bulunur.

Bunun yanında farklı yörelerde;

• Dümbelek
• Mey
• Kaval
• Tulum
• Akordeon
• Armonika

gibi çalgılar da kullanılabilir.

Müzik ile oyuncuların hareketlerinin birbirine uyum sağlaması, bar oyunlarının görsel ve işitsel açıdan etkileyici olmasını sağlar.

Bar Oyunlarında Geleneksel Kıyafetlerin Önemi

Bar oynanırken yöresel kıyafetlerin giyilmesi geleneksel bir uygulamadır. Oyuncuların kıyafetleri, oyunun ait olduğu bölgenin kültürel özelliklerini yansıtır.

Erzurum ve çevresinde kullanılan geleneksel erkek ve kadın kıyafetleri, bar oyunlarının görsel açıdan da dikkat çekici olmasını sağlar. Böylece oyun yalnızca müzik ve hareketlerden oluşan bir gösteri olmaktan çıkar ve yöresel kültürün farklı unsurlarını bir araya getirir.

Geleneksel kıyafetlerin korunması ve barlarla birlikte kullanılması, geçmişten günümüze aktarılan kültürel mirasın yaşatılması açısından da önem taşır.

Kaç Çeşit Bar Oyunu Vardır?

Bar geleneği içerisinde çok sayıda farklı oyun bulunmaktadır. Kaynaklarda yüze yakın bar türünün tespit edildiği belirtilmektedir. Bu oyunların önemli bir bölümünün kendine özgü ezgileri ve türküleri de vardır.

Barların isimleri ve figürleri yörelere göre farklılık gösterebilir. Bazı oyunlar ağır ve gösterişli bir yapıya sahipken bazıları daha hareketli ve neşeli bir karakter taşır.

Bu çeşitlilik, bar oyunlarının tek bir oyundan ibaret olmadığını; farklı yörelerde gelişen çok geniş bir halk oyunları geleneğini ifade ettiğini göstermektedir.

En Ünlü Bar Oyunları Hangileridir?

Bar oyunları arasında yörelerde tanınan çok sayıda farklı oyun bulunmaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır:

Deloy, Atabarı, Hoşbilezik, Tamzara, Başbar, Kavak, Köççeri, Hançer Barı, Çift Bar, Temurağa, Aşağıdan Gelirem, Çift Beyaz Güvercin, Köroğlu Barı, Turna Barı ve Veysel Barı.

Bu oyunların her birinin kendine özgü hareketleri, ritimleri ve oynanış biçimleri bulunmaktadır. Bazıları toplu sıra hâlinde oynanırken bazı barlar daha farklı bir düzende oynanabilir.

Örneğin Köroğlu Barı ve Turna Barı, sıraya dizilmeden birkaç kişi tarafından oynanan barlar arasında gösterilmektedir.

Bar Oyununun Kültürümüzdeki Yeri

Bar oyunları, Anadolu’nun zengin halk kültürünün önemli parçalarından biridir. Oyuncuların aynı ritim içerisinde hareket etmesi, topluluk duygusunu ön plana çıkarır. Müzik, dans, kıyafet ve yöresel geleneklerin bir araya gelmesi sayesinde barlar, ait oldukları bölgenin kültürel özelliklerini yansıtan önemli folklorik değerler hâline gelmiştir.

Özellikle düğün ve benzeri eğlencelerde oynanan barlar, insanların bir araya gelmesini ve ortak bir kültürel mirası paylaşmasını sağlar. Günümüzde halk oyunları ekipleri ve çeşitli kültürel etkinlikler aracılığıyla bar oyunlarının farklı türleri sergilenmeye devam etmektedir.

Bar Oyunu Hakkında Kısaca

Bar oyunu, başta Erzurum olmak üzere Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu yörelerinde oynanan geleneksel Türk halk oyunlarının genel adlarından biridir. Oyuncuların el ele veya omuz omuza tutunarak sıra oluşturduğu bu oyunlar, çoğunlukla davul ve zurna gibi yöresel çalgılar eşliğinde oynanır.

Yöresine ve türüne göre farklı hareketlere sahip olan barların yüze yakın çeşidi bulunduğu belirtilmektedir. Deloy, Atabarı, Hoşbilezik, Tamzara, Başbar, Hançer Barı, Köroğlu Barı ve Turna Barı gibi oyunlar, bar geleneğinin bilinen örnekleri arasında yer almaktadır.

Bar oyunları, yalnızca geçmişten kalan bir dans geleneği değil; müzikleri, kıyafetleri, figürleri ve toplu oynanış biçimleriyle Anadolu’nun kültürel mirasını yansıtan önemli halk oyunlarıdır.