Çağatayca Dili Hakkında Bilgi

0

Çağatayca dili ile ilgili bilgiler. Çağatayca dili kökeni ve özellikleri

Çağatayca, adını Cengiz’in ikinci oğlu Çağatay’dan alan, Doğu Türkçesinin 15. yüzyılda oluşan yazı diline verilen isimdir.

Advertisement

Dil, Timurlular döneminde (1405-1502) Hakaniye-Doğu Türkçesi (Karahanlı) ile Harizmi-Altınordu yazı dillerinin bir uzantısı olarak oluştu. Ali Şir Nevai’nin eserlerinde doruk noktasına ulaşarak klasik biçimini aldı. 19. yüzyılın sonlarına kadar Avrupa Rusyası’ nda kalan Oğuz Türkleri dışındaki Müslüman Türkler ve Türklerin bu süre içinde Orta Asya’da kurdukları devletlerde yaz dili olduğu kadar resmi dil olarak da kullanıldı. İçinde Farsça ve Arapça kimi sözcükde bulunan bu Türk dili lehçesinden Çağatay Tili, Çağatay Türkîsi, Türkî Tili, Çağatay Lafzı, Çağatay Türkîsi diye de söz edildi. Kimi Türkologlar Çağataycayı Uygur Türkçesinin bir uzantısı olarak görülürken kimileri de bu dili en iyi kullanan Ali Şir Nevai’nin adından esinlenerek Çağataycayı Lügat-i Nevaiye (Nevai’nin Sözlüğü) biçiminde adlandırdı.

Doğuşu, gelişmesi, olgunlaşması ve başka bir dile (Özbekçe) dönüşerek ortadan kalkması bakımından Çağatayca dört evreye ayrılır:
1-İlk Çağatayca (15. yüzyıl-1465);
2-Klasik Çağatayca (1465-16. yüzyılın ortalan);
3- Klasik evre soması Çağatayca (16. yüzyılın ortaları-18. yüzyıl);
4- Son Çağatayca evresi (18. yüzyıl-19. yüzyılın sonları).

Sözcüklerin yapısı, şive, dilbilgisi vb bakımından Çağatayca ile Türkiye Türkçesi ve Azeri Türkçesi arasında önemli ayrılıklar vardır. Bununla birlikte bu üç ana lehçenin de kökeni aynıdır ve üçü de Türkçenin üç büyük yazı dilidir. Çağatayca eserlerin büyük bir bölümü Arap harfleri, bir kısmı da Uygur harfleriyle yazılmıştır.

Advertisement


Leave A Reply