El Ne Demek? ‘El’ Kelimesinin Anlamları, Deyimleri ve Birleşik Kelimeleri Nelerdir?

El ne anlama gelir? El kelimesi ne anlama gelir? TDK’ya göre ‘el’ kelimesinin fiziksel, mecaz ve kültürel anlamlarını, deyimlerini ve birleşik kelimelerini örneklerle öğrenin.

“El” Kelimesinin Anlamları

1. Fiziksel Anlam

• Kolun bilekten parmak uçlarına kadar olan kısmı, tutma ve iş yapma görevini üstlenir.
  Örnek: “El var, titrer durur; el var yumuk yumuk / El var pençe olmuş, el var yumruk.” – Ziya Osman Saba

• Bazı nesnelerin tutma yeri: Kapı eli, tencere eli vb.

2. Mecaz ve Yan Anlamlar

• Sahiplik / Mülkiyet:
  Örnek: “Elimdeki bütün parayı bu eve yatırdım.”

• Kez, defa:
  Örnek: “İki el silah sesi duyuldu.”

• Oyun terimi: İskambil oyunlarında oynama sırası veya bir tur anlamında.
  Örnek: “Kış geceleri arkadaşlar arasında bir el poker çevirmek de keyiftir.” – Peyami Safa

• Yakın olmayan, yabancı kişi:
  Örnek: “Kâtip benim ben kâtibin, el ne karışır!” – Halk türküsü

• Ülke, yurt, il:
  Örnek: “Çöller, Yemen ellerinden beter imiş.” – Aka Gündüz

• Halk, topluluk, aşiret:
  Örnek: “Kalktı göç eyledi Afşar elleri…” – Dadaloğlu

“El” ile Kurulan Deyimler ve Birleşik Kelimeler

Beceri ve Ustalık ile İlgili

• El alışkanlığı: Bir işi sık tekrar sonucu ustalıkla yapma.

• El yatkınlığı: İşe alışmış olma, el işlerinde beceriklilik.

• El uzluğu: Ustalık, maharet.

• El yordamıyla: Görmeden dokunarak ya da deneme-yanılma yoluyla.

• El çabukluğu:

  1. Bir işi hızlıca yapabilme becerisi.

  2. Hilesini kimseye sezdirmeden yapma.

  3. Hokkabazlıkta kullanılan yöntem.

• Eli hafif: İşini acıtmadan, nazikçe yapan (berber, cerrah vb.).

• Eli ağır: Yavaş iş yapan veya vurduğunda sert vuran.

• Eline çabuk / eline ayağına çabuk: Hamarat, titiz, çalışkan.

• Eli yordamlı: Eli işe yatkın, becerikli.

Kişilik ve Davranış Özellikleri

• Eli bol / eli açık / eli selek / eli geniş: Cömert.

• Eli sıkı: Cimri.

• Eli uzun: Hırsızlık yapan, fırsatçı.

• Eli sopalı / eli maşalı / eli bayraklı: Kavgacı, şirret, sert mizaçlı.

• Eli temiz / eli yüzü düzgün: Görünüşü düzgün, bakımlı.

• Eli şakağında: Düşünceli, kaygılı.

• Eli mahkûm: Mecbur.

• Eli dar: Maddi sıkıntı içinde.

• Eli nimetli: Bereketli, uğurlu.

• Eli kulağında: Çok yakında olacak şey.

Durum ve İlişki Anlamları

• Elden ele: Bir kişiden diğerine geçmek.

• El ele: Birlikte, dayanışma içinde.

• El birliği: Ortaklaşa, güç birliği yaparak.

• El altından: Gizlice.

• El kapısı:

  1. Geçim sağlamak için çalışılan yer.

  2. Gelin olarak gidilen ev.

  3. Yabancı ülke.

• El âlem: Herkes, başkaları.

• El oğlu / eloğlu: Yabancı kişi; damat.

• Yedi kat el: Çok yabancı.

• Yad eller / yad el: Gurbet, yabancı yer.

Eşyalar ve Araçlar

• El ayası, el bombası, el feneri, el telsizi, el çantası, el sabunu, el kitabı, el notu, el ilanı, el arabası, el değirmeni, el keseri, el telefonu vb.

Diğer Özel Kullanımlar

• El yazısı: Kalemle yazılmış yazı.

• El yazması: Basılmadan elle yazılmış kitap.

• El falı: Avuç içi çizgilerinden fal bakma.

• El oyunları: Elimsende vb. çocuk oyunları.

• El sanatları: El tezgâhlarında yapılan sanat işleri.

💡 Not: “El” kelimesi, Türkçede hem somut hem de soyut anlamlarda çok zengin bir kullanıma sahiptir. Kimi zaman fiziksel uzvumuzu, kimi zaman yabancı kişi veya yerleri, kimi zaman da yardım, beceri, sahiplik gibi soyut kavramları ifade eder.