Kırgızistan Tarihi

0
Advertisement

Orta Asya’da yer alan Türk devletlerinden birisi olan ve Kırgız halkına ait olan Kırgızistan tarihi ile ilgili genel bilgilerin yer aldığı sayfamız

Kırgızistan BayrağıOrta Asya’da yaşayan Türk boylarından biri olan Kırgızlar, Çin kaynaklarında belirtildiğine göre, İÖ 1.-2. yüzyıllarda, Doğu Tiyanşan Bölgesi ile Tannu-Ola Bölgesi arasında yaşamaktaydılar ve bağımsız bir devlet kurdukları bilinmektedir. Yine Çin kaynaklarından edinilen bilgilere göre, devletlerin adı Gegun, Kik-kun, Kien-kun olan Kırgızlar, Mete Han döneminde Hun İmparatorluğu’na bağlıydılar. Bu arada bölgedeki öteki kavimlerle de karıştılar.

7. yüzyıla doğru, Doğuda Baykal Gölü’nden Türkistan’a kadar uzanan topraklara yayıldılar. Bu dönemde Hakaslar olarak adlandırıldılar. Göktürk ve Uygurların yönetimleri altında yaşadılar. Daha çok hayvancılıkla geçiniyorlardı. Kem ve Kemçik Bölgesi’nde yaşayan ve yarı bağımsız olan Kırgızlar, Karluk ve Karahitayların etkisinde kaldılar. Daha sonra Moğolların Asya’da egemen olmaları üzerine, onların egemenliği altına girdiler. 1399’da Moğolistan’ın bir bölümünde bağımsız bir Kırgız devleti kurdular. 1657’ye doğru, yeniden Moğolların egemenliği altına girdiler. Bir bölümü ise Sagay bozkırlarında oturan bazı Türk boylarıyla karıştı. Yedisu Bölgesi’nde yaşayanlar da, giderek Moğollar arasında eridiler.

1703’te Yenisey Bölgesi’nde ancak 3-4.000 kadar çadırda Kırgız halkı yaşıyordu. 1757’de buradaki Moğolların Çinliler tarafından yenilmesi üzerine, Kırgızlar toptan Altay Bölgesi’ne göç ettiler. Burada, Kazaklar ve Altaylılarla karıştılar. Kırgızlar, Özbeklerin kendi topraklarına yerleşmeye başlamaları üzerine aralarında büyük anlaşmazlıklar ve savaşlar çıktı. Ancak doğuya doğru sürekli ilerleyen Ruslar, ele geçirdikleri yerlerde, sağlam kaleler ve üsler kurunca, Kırgızların durumları iyice sarsıldı. Verimli toprakları ellerinden alındığından, ekonomik yönden de zayıfladılar. Ruslar 1847’de Kopak Kalesi’ni, 1854′ te de Almaata Kalesi’ni kurdular. Kısa süre sonra da Kızgızların kuzeyinde bulunan Uzun-Ağaç, Pişpek ve Tokmak bölgeleri Rusların eline geçti. 1861’de de Isıkgöl, Ruslar tarafından ele geçirildi. 1867’de Kırgızistan’ın bir bölümü de Siriderya eyaletleriyle birleştirildi. Bu istilaya karşı Kırgızlar yoğun bir mücadeleye giriştilerse de, büyük ölçüde can ve mal kaybına uğradılar.

20. yüzyılın başlarında, Rus göçmenler, Kırgızistan’ın büyük bölümüne yerleştiler. 1916’da çıkan bir Kırgız ayaklanması, çok ağır bir biçimde bastırıldı. 1917’de silahlı mücadele daha da genişledi ve tarihte Basmacılar hareketi olarak bilinen eylemler başladı. Rus Devrimi’nden sonra, kurultayda Alaş-Orda partileri ve Şurayr İslâmiye Derneği, ulusal bağımsızlık için mücadele etti. Rusya onların istediği biçimde bir bağımsızlığı fırsat vermedi. 1922’de cumhuriyet doğrudan Moskova’ya bağlı bir yönetim birimi haline getirildi.

Advertisement

1991 yılında Sovyetler Birliğinin dağılmasının ardından bağımsızlığını ilan etmiştir. İlk devlet başkanı olarak Askar Akayev seçilmiştir.


Leave A Reply