Geç Hititler kimlerdir? Geç Hititler dönemi, kurulan geç Hitit devletleri, özellikleri, sanat anlayışları ve tarihteki yeri hakkında bilgi.
Geç Hititler
Geç Hititler; Hitit İmparatorluğu’nun Deniz Kavimleri adı verilen topluluklar tarafından İÖ 1190’da yıkılmasından sonra, Tuz Gölü’nden Akdeniz’e, Tuz Gölü’nden Malatya’ya, Malatya’dan Kargamış’a kadar çizilen sınırlar içinde Hititler, küçük kent devletçikleri kurdular. Hitit İmparatorluğu’nun yakılmasından sonra özellikle İç Anadolu’da yazılan belgelerden yoksun 4-5 yüzyıla yakın karanlık bir dönem yaşandı. Hitit yerleşmelerinde de İÖ 1200-800 arasında hiçbir yerleşmenin bulunmaması, Deniz Kavimleri’ nin yaptığı yıkımın ne kadar büyük olduğunu gösterir.
İÖ 8. yüzyıldan sonra Kuzey Suriye’ye gelen göçebe Arami Toplulukları ile kaynaşan Hitit ve Luviler ortak bir kültür oluşturdular. Ancak kullandıkları yazı ve kral adları arasında Şuppiluliuma, Hattuşili, Muwatalli ve Labarna’nın bozulmuş biçimlerinin bulunması da bu toplulukların bazı gelenekler açısından imparatorluk dönemine bağlı kaldıklarını gösterir. Asur kaynaklarına göre sınırları saptanabilen, Tevrat’ta Hetoğulları olarak geçen Geç Hitit Devletleri şu bölgeleri içeriyordu. Maraş ve Gaziantep’i içine alan Gurgum, Antakya ve çevresinde Hattina, Toros dağlık bölgesinde Hilakku, Malatya, yine Malatya çevresinde Kummuh, Kuzey Suriye’de Kargamış, Çukurova Bölgesi’nde Sam’al (bugün Zincirli) ve Kayseri, Niğde, Nevşehir ve Ürgüp’ü içine alan Tabal. Geç Hitit Devletleri’nin tarihi daha çok Asur belgelerinden öğrenilmektedir. Ancak bu belgelerdeki bilgiler de tam bir sıra içinde izlenememektedir. Hitit Hiyeroglifi ile Luvice yazılmış taş yazıtlarda da bu döneme ait çok az bilgi edinilmektedir. Bu küçük devletçikleri, Hitit İmparatorluğu’nun yıkılışından Asur egemenliğine girinceye kadar varlıklarını sürdürdüler.
SANAT:
Kargamış ve Sam’al, Geç Hitit sanatına ait güzel örnekleri vermişlerdir. Sam’al’m planı yuvarlaktır ve bir surla çevrilidir. Yine bir surla çevrili olan Kargamış kare planlı iç ve dış olmak üzere iki yerleşmeden oluşmuştur. Saray komplekslerinde hilani adı verilen Kuzey Suriye saraylarındaki plan kullanılmıştır. Bu girişin uzun yanında dikdörtgen planlı yapılar olan bir mimarlık biçimidir. Kent caddeleri, anıtsal merdivenler ve alanlarla süslenmiştir. Geç Hitit heykelciliğinin önemli yanını mimarlıkta süsleme öğesi olarak kullanılan plastik eserler oluşturur. Bunun yanı sıra imparatorluk döneminden farklı olarak mimarlıktan bağımsız tam plastik tanrı ve kral heykelleri yapılmıştır. Madeni eserler ise bu dönemde yok denecek kadar azdır. Birkaç örneğin dışında kabartma sanatı orthostat adı verilen alçak kabartmalarda uygulanmıştır. İmparatorluk döneminde Alacahöyük dışında rastlanmayan orthostatlara bu dönemde sıkça rastlanır. Küçük el sanatlarında Geç Hititler, Kuzey Suriye’nin etkisinde kalmışlardır. Özellikle madeni ve fildişi eserlerde bu etki dikkati çeker.
