Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

0

Sözcükte anlam konusunun özellikleri, sözcükte anlam konusu ile ilgili örnekler, sorular ve çözümleri, konu anlatımı.

SÖZCÜKTE (KELİMEDE) ANLAM

Toplumu oluşturan insanların ortak anlam veya görev yükledikleri dildeki ses ya da ses topluluklarına “kelime (sözcük)” denir.

Advertisement

Türkçemizde sözcükler cümle içinde kullanıldıkları yere göre yeni ve değişik anlamlar taşıyabilir, işte SBS’de sözcüklerin cümle içinde kazandıkları bu anlamlar değişik soru tipleriyle sorulmaktadır. Şimdi kelimelerin cümle içinde kazandıkları bu anlam özelliklerini görelim.

SÖZCÜKLERDE ÇOK ANLAMLILIK

GERÇEK ANLAM

MECAZ ANLAM

TERİM ANLAM

SOMUT ve SOYUT ANLAM

NİTEL VE NİCEL ANLAM

Bir kavramın veya nesnenin hangi özellikleri taşıdığını, nasıl olduğunu bildiren sözcükler nitel anlamlı; sayılabilen, azalıp çoğalabilen, ölçülebilen durumunu bildiren sözcükler de nicel anlamlı sözcüklerdir.

> Çok (Nicel a.) söz yalansız (Nitel a.) olmaz.

> Eğri (Nitel a.) otur, doğru (Nitel a.) söyle.

Advertisement

> Kısa (Nicel a.) günün karı az (Nicel a.) olur.

> Az (Nicel a.) olsun öz (Nitel a.) olsun

> Horozu çok (Nicel a.) olan köyün sabahı geç (Nicel a.) olur.

AD AKTARMASI

DOLAYLAMA

EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER

ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER

SESTEŞ (EŞ SESLİ) SÖZCÜKLER

YANSIMA SÖZCÜKLER

Tabiattaki canlı veya cansız varlıkların çıkardıkları seslerin taklit edilmesiyle oluşmuş sözcüklerdir. Yansıma sözcüklerde ses-anlam ilişkisi güçlüdür. Örneğin; kalemin kırılırken çıkardığı “çat” sesi, suyun akarken çıkardığı “şır” sesi, değişik hayvanların çıkardığı “hav”, “miyav” sesleri, nesnelerin birbirine çarpmasından çıkan “pat” ,”küt” sesleri birer yansımadır.

* Yansımalar kök olarak anlamlı değildir ama kendilerine getirilen eklerle isim ya da fiil hâline getirildiklerinde anlam kazanırlar.

YansımaİsimFiil
kök(ad)(eylem)
gür-gürültügürle(mek)
çıt-çıtırtıçıtırda(mak)
hor-horultuhorla(mak)
tık-tıkırtıtıkla(mak)
şır-şırıltışırla(mak)

UYARI

Ötmek, kişnemek, kükremek, bağırmak gibi sözcükler sesin taklidiyle oluşmadığından yansıma sözcük değildir.

Advertisement

UYARI

Yansıma bir sözcük mecaz anlamda kullanılmışsa yansıma özelliğini kaybeder.
“Konuşmacıya kızan adam sonunda patladı.” cümlesinde “patlamak” sözcüğü mecaz anlamda kullanıldığından yansıma değildir.

İKİLEMELER

GENEL VE ÖZEL ANLAMLI SÖZCÜKLER

SÖZCÜKLER ARASI ANLAM İLİŞKİLERİ

Sözcükler arasında değişik bakımlardan (anlam, yapı, ses gibi) ilişkiler vardır. Sınavlarda sözcükler arasındaki bu ilişkiler sorulmaktadır.

Örnek Soru :

“Örgü” ile “çorap” sözcükleri arasındaki ilginin benzeri, aşağıdakilerin hangisinde vardır?
A) Yumak – dantel
B) iğne – oya
C) Dikiş – kumaş
D) Dokuma – halı

Çözüm:

“Örgü” ile “çorap” sözcükleri arasındaki ilginin benzeri, dokuma ile halı arasında vardır. Cevap D


Leave A Reply