En Çok Kullanılan Edatlar – Cümle Örnekleri

0

Türkçede en çok kullanılan edatlar nelerdir? Sık kullanılan edatlar ile ilgili örnek cümleler, anlamları ve kullanım şekilleri.

Türkçede En Çok Kullanılan Edatlar

GİBİ

❖ Benzetme edatıdır.
❖ Sıfat-fiillerden sonra gelerek zaman bildiren söz öbekleri oluşturur.
❖ İsimlerden ve ilgi eki almış kişi zamirlerinden sonra geldiğinde iyelik eki alarak adlaşır.
❖ Gibi edatı ile oluşturulan edat grupları cümlede sıfat ya da zarf göreviyle kullanılır.

Advertisement

Örnek Cümleler
• Konuşma diliyle konuşuyormuş gibi, sıradan birinin günlük diliyle, şiir yazılmaz.
• Edebiyatımızda öykü, roman gibi türler Tanzimat’tan sonra gelişmiştir.
• Kazayı duyduğum gibi hastaneye koştum.
• İnsan gibi yaşamak, hepimizin hakkı.
❖ “gibi” edatı çekim eki aldığında isim olur. Analar, onun gibisini bir daha doğurmadı.

İLE

❖ Hem edat hem de bağlaç olarak kullanılan bir sözcüktür.
❖ “ile” edatı, genellikle kendinden önceki sözcüğe “-le, -la” şeklinde bir ek olarak eklenir.
❖ Edat göreviyle kullanılan “ile” cümlelere “birliktelik, durum, araç, neden, işteşlik” gibi anlamlar kazandırır; o sözcükleri cümlede tümleç durumuna getirir.

Örnek Cümleler
• Hırsız, kapıyı tel tokayla açmaya çalıştı.
• Yıllar sonra kızıyla sinemaya gitmek, çok mutlu etti onu.
• Haberin gelmesiyle köyde huzursuzluk arttı.
• Belki de bir daha hiç göremeyeceği dostuna sevgiyle baktı.

KADAR

❖ Bazen yalın hâldeki adlardan sonra, bazen de “-e” durum eki almış adlardan sonra gelir.
❖ Tamlayan eki almış zamirlerden sonra da gelir.
❖ Benzerlik edatı olarak “gibi” nin yerine kullanılabilir.
❖ Eklendiği sözcüğe “dek, değin, büyüklüğünde, denli, ölçüsünde, derecesinde” gibi anlamlar kazandırır.
❖ “Bu, şu, o” zamirleri ile birlikte kullanıldığında sıfat ya da zarf oluşturur.
❖ “ne” ile birlikte kullanıldığında soru sıfatı ya da soru zarfı oluşturur.
❖ Sayılardan sonra geldiğinde belgisiz sıfat oluşturur.

Advertisement

Örnek Cümleler
• Yazarın son kitabı, bir milyon kadar sattı.
• Bu türküyü dinleyince memleketime gitmiş kadar oldum.
• Her gün, sabahtan akşama kadar köle gibi çalıştım, karşılığı bu muydu?

İÇİN

❖ “Amacıyla, maksadıyla” anlamında kullanılır.
❖ Neden-sonuç ilişkisi kurar.
❖ “Özgü, aitlik” anlamı kazandırır.
❖ “Hakkında” anlamı kazandırır.
❖ “Karşılığında, karşılık olarak” anlamında kullanılır.
❖ “Uğruna, yoluna” anlamı verir.
❖ Süre belirtir.
❖ “Adına, yerine” anlamı katar.
❖ “-den dolayı, -den ötürü” anlamı katar.

Örnek Cümleler
• Seni görmek için taa nerelerden geldim!
• Uçaktan korktuğum için, hayatımda uçağa hiç binmedim.
• Komşusu için söylemediğini bırakmadı.

ÜZERE

❖ Yalnız edat olarak kullanılır.
❖ Amaç, gaye bildirir, koşul anlamı katar.
❖ Yakın olmayı, yakınlaştırmayı anlatır.
❖ “Gibi, (bu) yolda, (bu) biçimde” anlamı katar.

Örnek Cümleler
• Yaşlı adam, gitmek üzere ayağa kalktı.
• Yarın tekrar aynı saatte görüşmek üzere programımız burada sona eriyor.

GÖRE

❖ -e hâl eki almış isim ve zamirlerden sonra kullanılır.
❖ Karşılaştırma görevi görür.
❖ “Uygun, uygun olarak” anlamı kazandırır.
❖ “Bakılırsa, hesaba katılırsa” anlamı kazandırır.
❖ “Birinin düşüncesince, kanısınca” anlamı kazandırır.
❖ “Uygun, elverişli” anlamı kazandırır.

Advertisement

Örnek Cümleler
• O kıza göre daha mı zayıfım ben?
• Ayağını yorganına göre uzat, diye boşuna dememişler.

KARŞI

❖ “Karşı” asıl olarak isimdir; cümlede isim, sıfat, zarf ve edat olarak kullanılır.
❖ “Karşı” edat olarak kullanıldığında “-e” durum ekini almış sözcüklerden sonra gelir.
❖ Kullanıldığı cümleye “karşılık olarak, yönelik” anlamı kazandırır.

Örnek Cümleler
• Tüm gece yatağında dönüp durduktan sonra, sabaha karşı uyuyakaldı.
• Şöyle, denize karşı kurulup çay keyfi yapalım.

DOĞRU

❖ Asıl olarak bir sıfat olan “doğru” isim, sıfat, zarf ve edat olarak da kullanılabilir.
❖ “Doğru” edat olarak kullanıldığında “-e” hâl eki almış sözcüklerden sonra gelir. Ortaya çıkan söz grupları cümlede zaman ya da yer-yön zarfı olur.

Örnek Cümleler
• Atlara doğru birkaç adım attı, ancak atlar kişneyişçe geri çekildi.
• Akşama doğru siparişleriniz ancak hazır olur.

ANCAK

❖ Hem edat hem de bağlaç olarak kullanılan bir sözcüktür.
❖ “Ancak” sözcüğü “ama, fakat” anlamında kullanıldığında bağlaç olur.
❖ “Ancak” sözcüğü edat olarak kullanıldığında cümleye “sadece, en çok, olsa olsa, en erken” gibi anlamlar katar.

YALNIZ

❖ Hem edat hem bağlaç olarak kullanılır.
❖ “Yalnız” sözcüğü “ama, fakat” anlamında kullanıldığında bağlaçtır; “sadece” anlamında kullanıldığında edattır.
❖ “Yalnız” farklı cümlelerde isim, sıfat, zarf, edat, bağlaç göreviyle kullanılabilir.

ÖTÜRÜ – DOLAYI

❖ “Yüzünden, nedeniyle” anlamlarında kullanılan edatlardır.

KARŞIN – RAĞMEN

❖ “Karşın” ve “rağmen” eş anlamlı iki edattır.
❖ “Gerekenin ya da mantığın tersine olarak” anlamında kullanılır.
❖ “-dığı hâlde” anlamı verir.

BERİ

❖ “-den” hâl eki almış isimlerden sonra gelir, bir işin başlangıcını gösterir.
❖ “Bu yana” anlamı katar.

BAŞKA

❖ “Başka” sözcüğü “-den başka” biçiminde kullanıldığında edat olur.
❖ “Ayrıca, dışında, üstelik” anlamları kazandırır.
❖ “Başka” sözcüğü farklı cümlelerde sıfat, zamir ve zarf göreviyle kullanılabilir.

Advertisement


Leave A Reply