Genceli Nizami Kimdir?

0

Genceli Nizami kimdir ve ne yapmıştır? Genceli Nizami hayat hikayesi, biyografisi, şiirleri ve eserleri hakkında bilgi.

Genceli Nizami

Genceli Nizami

Genceli Nizami Kimdir?

Genceli Nizami; (d. y. 1150, Gence, Azerbaycan – ö. y. 1214, Gence), İranlı şairdir. Günlük konuşma diline dayalı, gerçekçi üslubuyla İran edebiyatına yeni bir yön vermiş, mesnevi tarzının en üstün örneklerini yazmıştır.

Advertisement

Küçük yaşta ailesini yitirdi. Tüm yaşamını geçirdiği Gence’de dayısının gözetiminde iyi bir öğrenim gördü. Şiirlerini sunduğu hükümdar ve emirlerden büyük maddi ve manevi destek görmüş olmasına karşın çok yalın bir yaşam sürdü.

Firdevsi ve Senai’den esinlenen Nizami zengin düş gücü ve büyük bilgi birikimiyle İran edebiyatının kendinden sonra gelen hemen bütün şairlerini, özellikle de 15. ve 16. yüzyıllarda yetişmiş hamse sahibi Osmanlı divan şairlerini büyük ölçüde etkilemiştir. Yapıtlarına yüzlerce Farsça ve Türkçe nazire yazılmıştır. Mecaz, teşbih gibi edebi sanatlarla canlılık kazandırdığı mesnevilerinde tevhid, münacaat, na’t ve medhiyelere çok yer vermiştir. Felsefi ve bilimsel konulara olan merakı nedeniyle ortalama okur için güç bir şair olmasına karşın, üslubunun özgünlüğü ve duruluğuyla büyük hayranlık uyandırır.

Nizamî’nin Batı dillerine ve Türkçeye çevrilen Hamse”si Mahzen-i Esrar, Hüsrev ü Şirin, Leyla vü Mecnun, Heft Peyker ve İskendername adlı mesnevilerden oluşur. Erzincan’da hüküm süren Mengücek beyi Fahreddin Behramşah’a sunduğu 2.500 beyitlik Mahzen-i Esrar (1869) ahlaksal bir yapıttır ve Türkçe çevirisi 1946’da aynı adla basılmıştır. Doğu edebiyatlarının en ünlü öykülerinden birini konu alan Hüsrev ü Şirin (1871) 5.700 beyitten oluşur. Yapıtın Türkçe çevirisi 1955’te Hüsrev ve Şirin adıyla yayımlanmıştır. Nizami’nin 1188’de yazdığı Leyla vü Mecnun (1870) doğrudan doğruya Arap kaynaklarına dayanır.

En başarılı mesnevisi kabul edilen 5.100 beyit-lik bu yapıtı daha sonra bu konuda yazılan aynı adlı yapıtları da (en başarılısı Fuzuli’ ninkidir) etkilemiştir. Bu mesnevinin Türkçe çevirisi 1943’te Leyla ile Mecnun adıyla basılmıştır. Nizami’nin Meraga hükümdarı Alaeddin Körp Arslan’ın isteğiyle yazdığı Heft Peyker (1873), Behramname adıyla da bilinir ve Sasani hükümdarı Behram-ı Gür’ un (V. Behram) destansı yaşamını konu alır. Yapıtın Mehmed Emin Yümni tarafından bazı değişiklikler yapılan Türkçe çevirisi Terceme-i Heft Peyker (1872; 7 cilt) adıyla basılmıştır. Nizamî’nin “Şerefname” ve “İkbalname” adlı iki bölümden oluşan İskendername’si (1852) 10.800 beyitlik bir yapıttır. Yirmi bin beyitten oluştuğu söylenen Divan’ının ancak 2 bin beyitlik bölümü ele geçmiştir.

Advertisement

Kaynak – 2

Genceli Nizami; İranlı şairdir (Gence 1150-ay.y. 1214).

Asıl adı: Cemalettin Ebu Muhammet İlyas. Kökence Türk olmasına karşın, çağının kültür dili olan Farsçayla eserler verdi. Doğuştan sahip olduğu şiir yeteneğini zamanının gerekli bilgileriyle güçlendirdiği kesindir. Gazellerinde beyit ilkesine dayanarak konu bütünlüğü aramadığı, mesnevilerinde ise çağdaş romanın insanlara getirdiği olaylar ve serüvenler gelişimine dikkat ederek konu sağlamlığını sağladığı açıktır. İlk kez beş mesnevi yazarak hamse sahibi olması, kendinden sonra birçok şairin izleyeceği bir ana yol olmuştur: Mahzen-i Esrar, Hüsrev-ü Şirin, Leyla ve Mecnun, Heft Peyker, İskendernâme (Penc Gene: Beş Hazine).

İlki 2.400 beyitlik bir ahlâk ve öğüt eseridir; ikincisi 5.700 beyitlik ünlü aşk öyküsüdür Heft Peyker (Yedi Yıldız, yedi kat gök), Sasani Hükümdarı Behrâm Gur’un destansı yaşam öyküsüdür, 5.600 beyit sürer. İskendernâme ise 10.800 beyitlik tarihsel bir serüvendir, İran tarihini ve kökünden etkilemiş olan, Firdevsi’nin de işlediği Büyük İskender’in eylemlerini konu edinir. Divan’ının yalnızca 2.000 beyitlik gazeller bölümü ele geçmiştir, gerisi yitiktir. İran edebiyatının zengin şiir kaynaklarından biri sayılan Nizami ardından gelenleri etkileyip divan şiirine yön kazandırmış sayılır.


Leave A Reply