Kibritin Tarihçesi

0
Advertisement

Kibrit nedir, nasıl ve ne zaman icad edildi? Kibriti kim buldu, kibritin tarihçesi hakkında bilgi.

kibritKibrit; ucundaki yanıcı maddeyi sürtmekle yakılabilen kürdan biçimi ince kısa çöptür. Üç bölümden oluşur. Yanmayı başlatan uç, alevi aktaran alevlendirici madde ve sap, fosforlu alevlendirici maddeye ek olarak üç kimyasal madde daha bulunur: 1) Alevlendirici ve yanıcı maddelere oksijen sağlayan potasyum klorat gibi okside edici madde, 2) Yanma sırasında okside olan ve kimyasal maddeleri birbirine bağlayan zamk, kola, sentetik gibi yapıştırıcılar, 3) Alevin genişlemesini sağlayan ve yanmanın hızını düzenleyen silisli toprak.

Tarih: 1816’da François Derosne, fosforlu sürtme kibritini gerçekleştirdi. 1825-1835 arasında genellikle potasyum klorat karışımıyla üretime yöneldi. Özellikle İngiltere ve Avusturya’da üretilen bu tür kibritlerin yanışı son derece güçtü. Kıvılcımlar fışkırmasından başka rahatsız edici kokuları da vardı. 1831’de Charles Sauria (Fransa), öteki okside olucu yan maddeler yerine beyaz fosfor yöntemini uygulayarak kolay alevlenebilen ve durağan bir kibrit geliştirdi. Bu buluşun patentle-nip piyasaya girmesi 1836’da ABD’de Ezekiel Byam’la gerçekleşti. 1845’te Anton von Schrötter’in kırmızı fosforu keşfi, bu alanda bir dönüm noktası sayılır. Toksin madde olmayışı, kibrit yapımcılarının dikkatini çekti. 1844’te İsveçli Gustaf Pasch, kutunun sürtülen yüzeyine bazı yanıcı maddeler yerleştirerek, kibriti daha güvenli yapmayı başardı.

1852’de İsveçli J. E. Lundström, kırmızı fosforu ve yanıcı maddelleri ayırma ilkesini kullanarak geliştirdiği yöntemin patentini aldı ve üretime geçti. Bu yöntem 1856’da birçok Avrupa ülkesine yayıldı. Beyaz fosforun, sağlığa ve dişlere zararlı oluşu, aynı zamanda nemli havada 30°C’ de kendi kendine alev alması nedeniyle birçok ülkede yasaklandı. Beyaz fosfordan daha az zehirli bisülfat fosfor, 1864’te G. Lemoin tarafından hazırlandı, 1898’de Fransız tekelince patendendi. Kısa sürede her yere sürtülebilen kibrit yaygınlaştı. 20. yüzyılda birçok değişimlere uğrayan kibrit, 1930’larda gerçekleştirilen birkaç yenilikle dayanıklı kibrit üretimine geçildi.

1929’a kadar Türkiye’de kibrit üretimi yoktu ve Avrupa ülkelerinden dışalım yapılırdı. 1 Haziran 1929’da çıkarılan bir yasayla kibrit yapımı, dışalımı ve satımı Tekel’e verildi. İlk kibrit fabrikası 1932’de Büyükdere’de kuruldu. 30 Ocak 1952’de de satışı serbest bırakıldı. 1956’da da özel sektöre kibrit üretme izni verildi. Günümüzde kibrit yapan birçok özel kuruluş vardır.

Advertisement

Leave A Reply