Lizozom Nedir? Lizozomun Görevleri ve Özellikleri Nelerdir?

0
Advertisement

Lizozom nedir? Lizozom ne demek? Lizozomun görevleri ve özellikleri nelerdir? Lizozom hakkında genel bilgiler.

İçlerinde hidrolitik (parçalayıcı) enzimleri bulunan, tek katlı zarla çevrili, kese şeklindeki yapılardır. Lizozomda bulunan enzimler ribozomlarda sentezlenir, endoplazmik retikulumla golgiye getirilir ve burada paketlenerek kesecikler halinde salınır.
Lizozom
Lizozom, alyuvarlar hariç bütün hayvan hücrelerinde, özellikle pinositoz ve fagositoz yapan hücrelerde bol miktarda bulunur. Bitki hücrelerinde ise, lizozom benzeri yapılar görülür.

Lizozomun hidrolitik enzimleri, hücrenin kendi organik materyallerinin de geri dönüşümü için kullanır. Böylece organik moleküller monomerlerine ayrışarak, tekrar hücrede kullanılır.

Lizozomların hücredeki fonksiyonları aşağıdaki gibi özetlenebilir:

*** Fagositoz ve pinositozla alınan besin kofulları, lizozom ile birleşir. Lizozom enzimleri, koful içindeki besinlerle temasa geçerek besinleri sindirir. Yine hücre içinde bozulmuş, fonksiyonu kalmamış ya da yaşlanmış organeller de bu yolla temizlenir.

Advertisement

*** Hücre savunmasında etkilidir. Hücreye giren; bakteri, virüs ve toksik maddeleri etkisiz hale getiren akyuvar hücrelerinde bu organeller çok sayıda bulunur.

*** Spermin baş bölgesinde bulunur. Bu kısım, spermin yumurtayı delmesini sağlar. Yani lizozom, spermin yumurtaya girmesinde etkilidir.

*** Lizozom bozulmaları sonucu hücrelerde mutasyon meydana gelebilir. Özellikle DNA az enzimi bu işi yapar. Bu enzim, DNA da bozulmalara yol açar. Bu durumun kanserleşmeye sebep olduğu bilinmektedir.

Endositozla alınan besinlerin lizozomlarda sindirilmesiyle oluşan ürünler difüzyonla sitoplazmaya aktarılır. Besin kofulu içinde kalan atık maddeler, yüksek organizasyonlu canlılarda birikir ve yaşlılığa bağlı olarak uzaklaştırılamaz. Bu durumda lipofuksin pigmentleri oluşur. Lipofuksin-ler yaşlı bireylerin ellerinde, omuzlarında ya da yüzünde kahverengi lekeler oluşturur.

Advertisement

Hücrelerin kendi lizozomları ile programlı olarak yıkılması, çok hücreli organizmaların gelişiminde önemli rol oynar. Örneğin kurbağa larvalarının ergin kurbağaya dönüşümü sırasında, kuyrukta bulunan hücrelerin lizozomları, bu hücreleri parçalar (otoliz). insan embriyolarının ellerindeki parmak arasındaki doku, lizo-zomlar sindirene kadar perdelidir.

Lizozom depolama hastalığı olarak belirtilen durumda, lizozom normal olarak bulununan hidrolitik bir enzimden yoksundur. Bu durumda lizozom, sindirilmemiş substratla tıkanır ve diğer hücre etkinlikleri bozulmaya başlar.

Örneğin, Tay-Sachs hastalığında, yağı sindiren bir enzim eksik ya da inaktiftir. Bu hastaların beyin hücrelerinde biriken yağ nedeniyle beyin fonksiyonları bozulur. Bu ve benzeri hastalıklar, lizozom içindeki eksik enzimlerin ilavesi ile tedavi edilebilir.

Yapılan incelemelerde lizozomlarda 50 çeşit enzimin varlığı belirlenmiştir. Bu enzimler, pH’sı yaklaşık 5 olan asitik ortamda çok iyi çalışır. Bu nedenle sitozoldan, lizozom içine aktif taşınmayla hidrojen iyonları pompalanır.

Advertisement

Eğer lizozom parçalanır ya da enzimleri sitoplazmaya sızarsa, bu enzimler pH değeri nötral olan sitoplazmada aktif olarak çalışmaz. Ancak çok sayıda lizozom enziminin sitoplazmaya çıkmasıyla hücre parçalanabilir (otoliz).


Leave A Reply