Osmanlı Ölçü Birimleri ve Günümüzdeki Adları (Ağırlık Uzunluk Zaman vb)

0

Osmanlı Devleti zamanında kullanılan ölçü birimleri nelerdir? Bu ölçü birimlerinin günümüzdeki adları ve karşılıkları listesi, özellikleri.

Osmanlı Ölçü Birimleri ve Günümüzdeki Adları

Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra 1931’de 1782 sayılı Kanunla uluslararası birimler zorunlu hale geldi ve eski ölçü birimleri 1 Ocak 1933’den itibaren yasaklandı.

Advertisement

Uzunluk ve Alan Ölçü Birimleri

Uzunluk
İsmiDeğeriGünümüzde karşılığı
nokta0.219 mm (0.0086 in)
hat12 nokta2.63 mm (0.104 in)
parmak12 hat31.57 mm (1.243 in)
kerrab veya kırab42.5 mm (1.67 in)
rubu veya urup2 kerrab85 mm (3.3 in)
ayak veya kadem12 parmak378.87 mm (1.2430 ft)
endaze650 mm (2.13 ft)
arşın68 cm (2.23 ft)
zirai2 ayak757.74 mm (2.4860 ft)
kulaç1.8288 m (6.000 ft)
berid veya menzil600 ayak227 m (745 ft)
eski mil5,000 ayak1,894.35 m (1.17709 mi)
fersah3 eski mil5,685 m (3.532 mi)
merhale200 berid45.48 km (28.26 mi)
Alan
İsmiGünümüzde Karşılığı
eski dönüm919 m(9,890 sq ft)
büyük dönüm2,720 m(29,300 sq ft)

Endaze nedir?

Osmanlı Devleti’nin zamanında kullanılan bu ölçü birimi, boyut olarak 65 santimetreye denk gelmektedir. Kelime kökü olarak Farsçadan gelen endaze kelimesi, “endahten” denilen kelimeden mastarla birlikte türetilen “endaz”( anlamı atmak ve ölçmektir) kelimesinin bitimine “-ha” ilavesinin eklenmesiyle oluşturulmuş ve “küçük arşın” anlamını taşıyarak kullanışmıştır. Bunun dışında Arapçada da “geometri” anlamına gelen endaze, “mühendis” kelimesinin de kökü olan “hendese” kelimesiyle ilişkili olarak türetilen bir kelimedir.

Osmanlı döneminde Osmanlı’nın haricinde başak çoğu devlette de uzunluk birimi olarak kullanılan endaze, Atatürk’ün getirdiği yenilikler ve devrimler sonrasında 1 Nisan 1931 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır. Endazeden sonra hala günümüzde de kullandığımız “metre” uzunluğu kullanıma sokulmuştur. Endaze de metrenin alt uzunluk ölçülerinden biri olarak kalmış ve bazı durumlarda arşınla birlikte kullanılan bir ölçü birimi olma konumundadır. Bunun dışında Türkçe’de daha çok eski Türkçe kullanıldığı zamanlarda yazarların anlatımlarında mübalağa sanatı (abartma sanatı olarak da bilinmektedir) kullanma ihtiyaçlarında yerine göre kullanılan bir mecaz anlatım olarak metinlerde yer alabilmekteydi. Örneğin; Attila İlhan’ın ” Birader, bir ağızlık kullanıyor; asgari bir endaze boyunda” cümlesinde endaze kelimesi kullanılarak ağızlığın boyunun anormal derecede uzun ve abartı bir boyutta olduğu belirtilmeye çalışılmıştır.

Kantar

Ağırlık ve Hacim Ölçü Birimleri

Ağırlık
İsmiDeğeriGünümüzde Karşılığı
kırat0.2004 g (1.002 carats)
dirhem16 kırat3.207 g (0.1131 oz)
okka400 dirhem1.282 kg (2.83 lb)
miskal1.5 dirhem4.25 g (0.150 oz)
batman6 okka7.697 kg (16.97 lb)
kantar56.449 kg (124.45 lb)
çeki4 kantar225.789 kg (497.78 lb)
Hacim
İsmiDeğeriGünümüzde Karşılığı
şinik9.25 L (2.44 US gal)
kile4 şinik37 L (9.8 US gal)

Zaman Ölçümü

Osmanlı İmparatorluğunun geleneksel takvimi, çoğu Müslüman ülkede olduğu gibi, Hicri takvim idi. Bu takvim 622 yılında Hicret döneminde başlamaktadır ve her yıl, Miladi takvimde bir güneş yılından yaklaşık onbir gün daha kısa olan 12 aylık Arap ayı kullanılarak hesaplanmaktadır. Ancak, 1839’da, resmi konularda ikinci bir takvim kullanıldı. Rumi olarak adlandırılan yeni takvim de 622 ile başladı ancak yıllık süre 1840’tan sonra bir güneş yılına eşitti. Modern Türkiye’de, Miladi takvim, 1925 yılının sonuna kadar yasal takvim olarak kabul edildi.

Advertisement


Leave A Reply