Plüton Bir Gezegen Midir, Değil Midir? Ne Zaman ve Nasıl Karar Verildi?

0
Advertisement

Plüton bir gezegen midir, yoksa değil midir? Değilse nedir, neden? Gezegen olarak bilinen Plütonun adlandırılması neden ve nasıl değişti?

Plüton, Güneş’in etrafında Neptün’den daha uzakta dönen yüz binlerce buzlu asteroitten (Kuiper Kemeri nesneleri olarak adlandırılır) biridir. Fakat 76 yıl boyunca Plüton dokuzuncu gezegen olarak kabul edildi.

Pluton

Plüton, 1930’da Clyde Tombaugh tarafından keşfedildi. İkinci Kuiper Kemeri nesnesi, 1992 yılına kadar keşfedilmemişti. Bu yüzden 1930’lu yıllardan sonra uzunca bir süre Plüton, Neptün’ün ötesinde bilinen tek nesne idi ve doğal olarak bir gezegen olduğu varsayıldı.

Daha büyük teleskoplar

Teleskoplar büyüdükçe ve daha iyi hale geldikçe ve Plüton gibi uzak cisimlerin daha net fotoğraflarını çekerken, gökbilimciler Pluto’nun diğer gezegenlerden çok, çok daha küçük olduğundan şüphelenmeye başladılar. 1992’de ikinci Kuiper Kuşağı nesnesinin keşfedildiği zaman, gökbilimciler Plüton’un Dünya’nın ayından bile daha küçük olduğunu biliyorlardı, ancak o kadar uzun süredir gezegen statüsünü korumuş ve gezegen olarak adlandırılmıştı.

Advertisement

Gökbilimciler onlarca yıl boyunca Plüton’un yörüngesinin aslında Neptün’ün yörüngesini geçtiğini fark ettiler. Diğer gezegenlerin hiçbiri birbirlerinin yörüngelerini geçmez, o zaman Plüton’un yörüngesi neden farklıydı?

Sonraki birkaç yıl içinde, gökbilimciler tarafından düzinelerce ve daha sonra yüzlerce Kuiper Kemeri nesnesi keşfedildi, nihayet 2005’e kadar, gökbilimci Mike Brown, Plüton’dan bile daha büyük olan Eris’i keşfetti.

Gezegenlere karar vermek

Şimdi gökbilimciler bir kararla karşı karşıyaydılar: Plüton ve Eris her ikisi de gezegen olmalı mı? Plüton’dan biraz daha küçük olan tüm Kuiper Kuşağı nesnelerine ne olacak? Onlar da gezegen miydi? İnsanların kaç tane gezegen adını hatırlamasını beklemeliyiz?

2006 yılında Uluslararası Astronomi Birliği’ndeki gökbilimciler bir araya gelerek Plüton’un dokuzuncu gezegen olarak adlandırılmaya devam edip etmeyeceğine karar vermek için oylama yaptılar. Birçok astronom, Plüton’u gezegen kulübünden atmak konusunda isteksizdi. Ancak birçok gökbilimci de, Plüton’un en başından beri gezegen olarak adlandırılmasında yanlış yapıldığını düşünüyordu.

Advertisement

Pluton

Sonunda bir uzlaşmaya vardılar.

Plüton artık gezegenlerden biri değildi ve bunun yerine “cüce gezegenler” adı verilen yepyeni bir kategorinin parçasıydı.

Cüce gezegenler

Cüce gezegenler kendi yerçekimleri onları bir gezegen gibi yuvarlak bir şekle çekecek kadar büyüktür, bu nedenle birçok küçük asteroit gibi düzensiz veya patates şeklinde değildirler. Ayrıca, yerçekimi yörüngelerinden büyük nesneleri temizleyen gezegenlerin aksine cüce gezegenlerin yörüngelerini geçen benzer boyutta başka nesneler de olabilir.

Advertisement

Asteroit kuşağında bir cüce gezegen Ceres var ve Kuiper Kuşağı’nda Plüton’un da dahil olduğu bilinen birkaç cüce gezegen daha var; muhtemelen daha fazlası da keşfedilecek.

Pek çok kitabın Plüton’un bir gezegen olduğunu söylemesinin nedeni 76 yıldır bunun bu şekilde biliniyor olmasıdır. 30 yaşın üzerindeki herkes yaşamlarının yarısından fazlasında Plüton’u bir gezegen olarak biliyordu. 2015 yılında, Yeni Ufuklar uzay probu, cüce gezegenin şimdiye kadarki en yüksek çözünürlüklü fotoğraflarını çekerek Plüton’dan geçti. Bu çarpıcı görüntüler, Plüton’un dağlar, buzullar, kraterler ve ince bir atmosfere sahip bir yer olduğunu gösterdi. Artık gezegen olarak adlandırılmıyor, ama Kuiper Kuşağı’nda çok sevilen bir cüce gezegeni.


Bir Yorum Yazmak İster misiniz?