Gelgit Olayı (Med Cezir) Nedir? Nasıl Oluşur? Etkileri Nelerdir? Hakkında Bilgi

0
Advertisement

Gelgit (med cezir) nedir? Gel git olayı nasıl oluşur, nedenleri nelerdir, özellikleri ve etkileri nelerdir? Gelgit hakkında bilgiler.

Gelgit Olayı

Gelgit Olayı Nedir? Etkileri Nelerdir?

Gelgit Olayı; Deniz yüzeyinde suların kabarması ve çekilmesi şeklinde görülen olaydır. Okyanusların kıyılarındaki kenar denizlerin sığ koylarında haliçlerde görülür. Gök cisimleri birbirlerini kütlelerinin büyüklüğü ile doğru orantılı aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak çekerler. Buna göre güneşin dünya üzerindeki çekim gücüne bağlı olarak okyanuslardaki kabarma ve çekilmeler sonucu gelgit olayı meydana gelir. Dünya üzerinde bir günde iki kere kabarma iki kere çekilme olur. Bir yerde bir ay içerisinde iki büyük iki küçük gelgit meydana gelir. Ayın dünya çevresinde dolanışı ile dünyanın kendi ekseninde dönüşü sonucu ortaya çıkan bir ay günü 24 saat 50 dakikadır.

Yani dünya üzerindeki bir noktanın dünyanın kendi ekseni etrafında dönüşü sırasında ay ile aynı hizaya gelmesi için 50 dakikalık zamana ihtiyaç vardır. Bu gecikme her gün gelgit olayının bir önceki güne göre 50 dakika sonra olmasına sebep olur Dünya, Ay, Güneş veya Ay, Dünya, Güneş, şeklinde bir doğru boyunca sıralanma olduğu zaman çekim güçleri birleşerek artacağından büyük gelgit meydana gelir.

Ay ve güneşin çekim güçlerinin doğrultuları birbirlerine dik olunca gelgit meydan gelir.

Gel- Git olayının etkisi:

1- Akarsu ağızlarına deniz sularının dolup çekilmesi ile gerçekleşen aşındırma ve temizleme sonucu haliçler meydan gelir.
2- Kıyıların şekillenmesinde dalgalara yardım ederler.
3- Deniz taşımacılığına yardım ederler.
4- Etki alanlarında değişken özelliklerde çamurla kaplı wat kıyılarının oluşmasına neden olurlar.

Advertisement

Suların kabarması okyanusların ortasında 60-80- cm, kenarlarında 8-10 metre bazen 20 metre olur. Türkiye’nin denizlerinde ise 20-30 cm kadar olur.

Kaynak: pixabay.com

Med Cezir

Dünyanın bütün denizlerindeki su yüzeyi günde iki kez düzenli olarak yükselip alçalır. Bu büyük doğa olayına gelgit adı verilir. Yerine ve mevsimine göre gelgitin hızı ve boyutları çok farklılık gösterir. Tecrübe ve hesaplama yoluyla her limandaki gelgitin saati ve yüksekliği önceden saptanabilir.

Bütün cisimlerin birbirlerini çektiği Newton dan beri biliniyor. Yer çevresinde dönen Ay da denizlerimizdeki suları kendine doğru çeker, Denizlerin yüzeyinde sürekli olarak iki büyük su çekimi oluşur. Biri Ay ın bize dönük yüzünden, öteki ise ters yönden, yani çekimin daha zayıf olduğu arka yüzünden gelir. Bu iki büyük dalga hareketi Ay ın her geçişinde düzenli olarak tekrarlanır.

Ay ın dünya çevresindeki dönüşünü 24 saat 50 dakikada tamamlamasıyla her 12 saat 25 dakikada sular önce kabarır, sonra da çekilir. Uzaklığı yüzünden Aydan üç defa daha az bir kuvvetle de olsa, Güneşin de deniz sularını çekme etkisi vardır. Kıyının biçimi ve üzerindeki toprağın yapısı suyun hareketini hızlandırıp yavaşlatabilir, gelgit bir bakıma bu üç etkinin sonucu olarak ortaya çıkar.

Bütün etkiler bir, araya geldiğinde gelgit çok şiddetli olur, diğer zamanlarda ise yok denecek kadar belirsizdir Su düzeyindeki en büyük farklılaşmaya ilkbahar ve sonbahar ılımlarında rastlanır. Kanada da ve suların yirmi kilometrelik bir kıyı şeridini açıkta bırakarak çekildiği Mont – Saint – Michel de (Fransa) on beş metreye yakın bir fark gözlenmiştir. Gelgit hareketleri Akdeniz de pek kuvvetli değildir. Buna karşılık Tonkin körfezinde aynı gün içinde birkaç kez görülür. Açık denizde pek duyulmayan gelgit olayı, dalgaların ilerlemesi ya da çekilmesi ve çeşitli deniz akıntıları biçiminde daha çok kıyılarda hissedilir.


Kaynak – 2

Gelgit olayı

Kütlesi, Dünya’nın kütlesinin yaklaşık seksende biri kadar olan Ay ile Dünya arasında kütle çekim kuvveti oluşur. Ay Dünya’ya Güneş’ten daha yakın olduğundan Ay ile Dünya arasında meydana gelen çekim kuvveti Güneş ile Dünya arasında oluşan çekim kuvvetinden daha büyüktür. Bu sebeple daha çok Ay’dan kaynaklanan çekim kuvveti gelgit olayına sebep olur. Ay farklı uzaklıklardaki kütleler üzerine farklı büyüklükte çekim kuvveti uygular.

Advertisement

Dünya üzerindeki sular Dünya ve Ay’ın oluşturduğu doğrultuda yükselirken diğer yönlerde alçalır. Yükselme (gel) ve alçalma (git) hareketleri günde iki kez olmak üzere birbirini sürekli izler. Gelgit olayı yeni ay ve dolunay evrelerinde en yüksek değerini alır. Bunun nedeni Ay, Dünya ve Güneş aynı doğrultuda olduğunda daha fazla çekim kuvveti uygulanmasıdır.


Leave A Reply