Montrö Boğazlar Sözleşmesi Neden, Ne Zaman İmzalandı? Maddeleri ve Önemi Nedir?

0
Advertisement

Montrö Boğazlar Sözleşmesi ne zaman, hangi şartlarda, kimlerle imzalanmıştır? Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin şartları, hakkında bilgi.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi; İstanbul ve Çanakkale boğazlarına bugünkü uluslararası statüsünü kazandıran sözleşmedir. 1923 Lozan Konferansı’nda, Müttefikler ile Türkiye arasında bir boğazlar sözleşmesi hazırlanarak kabul edilmişti. Bu sözleşmeyle Boğazlar silahsızlandırılıyor, geçiş denetimini sağlamak amacıyla bir uluslararası komisyon oluşturuluyordu. Boğazlar’ın güvenliği Milletler Cemiyeti tarafından sağlanacaktı.

Türk Boğazları

Kaynak : Bilinmiyor

Lozan Konferansı sırasında bu sözleşmeyi kabul etmek zorunda kalan Türkiye, 1930’ların başlarından başlayarak ortaya çıkan yeni gelişmelerin ışığında sözleşmenin yeniden ele alınması gereğini gündeme getirmeye başladı. 23 Mayıs 1933’teki Londra Silahsızlanma Konferansı’nda, Boğazlar’ın hukuki durumunun değiştirilmesi gereğini belirtti.

11 Nisan 1936’da Türkiye, yeni Boğazlar rejimini belirlemek amacıyla ilgili devletlere nota verdi. Bu çağrının ilgili devletlerce kabul edilmesinin hemen ardından, 22 Haziran 1936’da İsviçre’nin Montrö (Montreaux) Kenti’nde başlayan görüşmeler yaklaşık iki ay kadar sürdü. 20 Temmuz 1936‘da eski sözleşme yanlısı ülkelerce (Bulgaristan, Fransa, Yunanistan, Japonya, Romanya, Yugoslavya, Türkiye, Birleşik Krallık, SSCB) yeni bir sözleşme üzerinde anlaşmaya varıldı. Sözleşmenin temel maddeleri şunlardır:

  1. Boğazlar’dan geçiş; barış ve savaş zamanı ile ticaret ve askeri gemiler açısından ve ayrıca Karadeniz’de kıyıları bulunan devletlerle bulunmayanlara göre değişik biçimlerde saptandı.
  2. Boğazlar’ın askeri denetimi ve savunma önlemleri tamamen Türkiye’ye aittir (bundan önceki 1923 Lozan Antlaşmasındaki hüküm burayı askersizleştiriyordu).
  3. Boğazlar’dan geçişi denetleyen Uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırıldı. Sözleşmeye göre, yabancı gemilerin Boğazlar’dan geçişlerinde şu incelikler karara bağlandı.
Montrö Sözleşmesini İmzalayan Heyet

Montrö Sözleşmesini İmzalayan Heyet (Kaynak : https://bit.ly/3w7gNp2)

A) Barış zamanında:
  • a) Karadeniz’de kıyısı olmayan devletlerin ticaret gemileri serbestçe geçerler. Savaş gemileri ise, 8-15 gün önceden Türkiye’ye haber vereceklerdir.
  • b) Karadeniz’de kayısı bulunan devletler için ise ticaret yine serbesttir. Savaş gemileri de, 8 gün önceden Türkiye’ye bildirilecek.
B) Savaş zamanında.
  • a) Türkiye yansız ise: Herkesin ticaret gemileri serbestçe geçerler. Ancak, savaşan devletlerin savaş gemileri geçemezler,
  • b) Türkiye savaşa katılmış ise: Her tür gemiyi geçirip, geçirmemekte kendisi karar verir. Dilerse Boğazlar’ı herkese kapayabilir,
  • c) Savaş tehlikesinin çok yaklaştığı durumlarda: Türkiye yine karar serbestisine sahiptir. Boğazları kapayabilir.
Türk Boğazları

Kaynak : wikipedia.org

Montrö Boğazlar Sözleşmesi Türkiye’nin hem bağımsızlığı hem de toprak bütünlüğü açısından oldukça büyük öneme sahip bir antlaşmadır. Osmanlı İmparatorluğu döneminden beri tam 162 yıl boyunca süren “Boğazlar Sorunu” 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile çözüme kavuşturulmuştur. O güne kadar boğazlarda olmayan hakimiyetimiz ulusal çıkarlarımıza uygun bir şekilde elde edilmiştir.

Advertisement

Amerika Birleşik Devletlerinin tam anlamı ile giremediği yegane deniz Karadeniz olup bu sebeple bir barış denizidir.  Montrö Boğazlar Sözleşmesi yeni kurulmuş Türkiye Cumhuriyetinin kazandığı tartışmasız büyük zaferlerden biridir. Bu zafer ile hem gurur duymalı hem de bu zaferi muhafaza etmeliyiz. Muhafaza görevi Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün izinden giden Türk gençliğindedir.


Leave A Reply