Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Valide sultanların listesi, annesi oldukları padişahlar ve eşleri, gerçek isimler. Osmanlı Valide sultanları
Osmanlı tarihinin en dikkat çekici makamlarından biri olan Valide Sultanlık, padişah annelerine verilen ve özellikle saray hayatında önemli bir konuma işaret eden unvandır. Osmanlı tarihinde farklı dönemlerde birçok kadın, oğullarının tahta çıkmasıyla birlikte Valide Sultan olarak anılmış ve sarayın en nüfuzlu kişilerinden biri hâline gelmiştir.
Valide Sultanlar, yalnızca padişahların anneleri olmaları nedeniyle değil, saray içerisindeki konumları, hayır eserleri, vakıfları ve bazı dönemlerde devlet yönetimindeki etkileri nedeniyle de Osmanlı tarihinin önemli şahsiyetleri arasında yer alır. Özellikle Osmanlı’nın klasik döneminden sonraki süreçte bazı Valide Sultanların siyasi ve sosyal etkilerinin oldukça güçlü olduğu görülmektedir.
Aşağıdaki tabloda, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Valide Sultan olarak anılan kadınların listesi, annesi oldukları padişahlar, eşleri olan padişahlar, kaynakta belirtilen asıl isimleri ve kökenleri bir arada sunulmaktadır. NKFU.com tarafından hazırlanan bu liste, Osmanlı Valide Sultanlarını toplu şekilde incelemek isteyenler için kapsamlı bir başvuru niteliğindedir.
| Adı | Oğlu olan Padişah | Eşi olan Padişah | Asıl Adı | Uyruğu |
| Hayme Hatun | I. Osman | Ertuğrul Gazi | Hayme | Türk |
| Malhun Hatun | I. Orhan | I. Osman | Mala | Türk |
| Nilüfer Hatun | I. Murat | I. Orhan | Horofira | Rum |
| Gülçiçek Hatun | I. Bayezid | I. Murat | Mariya | Bulgar |
| Devlet Hatun | I. Mehmet | I. Bayezid | Devlet | Türk – Kütahya, Germiyanoğulları Beyliği |
| Emine Hatun | II. Murat | I. Mehmet | Emine | Elbistan – Kahramanmaraş, Dulkadiroğulları Beyliği |
| Hüma Hatun | II. Mehmed | II. Murat | Hatice Âlime | Devrekani – Kastamonu, Candaroğulları Beyliği |
| Sitti Mükrime Hatun | II. Bayezid | II. Mehmed | Mû’kerime | Elbistan – Kahramanmaraş, Dulkadiroğulları Beyliği |
| Emine Gül-Bahar Vâlide Hatûn (Not 2) | II. Bayezid | II. Mehmet | Kornelya | Arnavut – Kosova |
| II. Gülbahar Hatun | I. Selim | II. Bayezid | Külbahar | Rum – Kolhis / Laz – Laziǩa |
| Ayşe Hatun | I. Selim | II. Bayezid | A’işa | Elbistan – Kahramanmaraş, Dulkadiroğulları Beyliği |
| Ayşe Hafsa (A’işa Hâfize) Vâlide Sultân | I. Süleyman | I. Selim | A’işa / Helga | Trabzon / Lehistan Krallığı / Tatar – Kırım Hanlığı |
| Haseki Hürrem Sultan | II. Selim | I. Süleyman | Alexandra / Rokselena | Ukrain / Leh – Lehistan Krallığı |
| Afife Nûr-Bânu Vâlide Sultân | III. Murat | II. Selim | Cecilia / Raşel | Páros, Kiklad Adaları, Venedik Cumhuriyeti |
| Sâfiye Vâlide Sultân | III. Mehmed | III. Murat | Sofya Baffo | Venedikli – Korfu, İyonya Adaları, Venedik Cumhuriyeti |
| Handan Vâlide Sultân | I. AhmetI. Mustafa | III. Mehmed | Helena | Rum |
| Mâh-Firûze Hadice Vâlide Sultân | II. Osman | I. Ahmet | Mariya | Rum |
| Meh-Peyker Kösem Vâlide Sultân | IV. MuratI. İbrahim | I. Ahmet | Anastasya | Bosnalı Yunan – Tinos, Kiklad Adaları, Venedik Cumhuriyeti |
| Turhan Hadice Vâlide Sultân | IV. Mehmet | I. İbrahim | Nadya | Ukrain |
| Saliha Dil-Âşûb Vâlide Sultân | II. Süleyman | I. İbrahim | Katerina | Sırp |
| Hadice Mû’azzez İkinci Haseki Sultân | II. Ahmet | I. İbrahim | Eva | Leh – Lehistan Krallığı |
| Mâh-Pâre Ümmetullah (Emetullah) Râbi’a Gül-Nûş Vâlide Sultân | II. MustafaIII. Ahmet | IV. Mehmet | Evmanya Vorya | Resmo (Retimnon) – Girit, Venedik Cumhuriyeti |
| Salihâ Sebkati Vâlide Sultân | I. Mahmut | II. Mustafa | Aleksandra | Yunan / Rus |
| Şâh-Süvar Vâlide Sultân | III. Osman | II. Mustafa | Mariya | Sırp |
| Emine Mihr-î-Şâh İkinci Kadın Efendi | III. Mustafa | III. Ahmet | Janet | Fransız |
| Râbi’a Şermi Kadın Efendi | I. Abdülhamit | III. Ahmet | Ida | Macar – Macaristan |
| Mihr-î-Şah Vâlide Sultân | III. Selim | III. Mustafa | Agnes | Cenevizli |
| Ayşe Seniyeperver (Sina-Pervar) Vâlide Sultân | IV. Mustafa | I. Abdülhamit | Sonya | Bulgar |
| Nakş-î-Dil Haseki Vâlide Sultân | II. Mahmut | I. Abdülhamit | Aimée du Buc | Fransız |
| Bezm-î-Alem Vâlide Sultân | Abdülmecit | II. Mahmut | Rus Yahudisi Suzi | Gürcü Yahudiler |
| Pertav-Nihâl (Pertevniyal) Vâlide Sultân | Abdülaziz | II. Mahmut | Besîme | Romen |
| Şevk-Efzâ Vâlide Sultân | V. Murat | Abdülmecit | Vilma | Laz / Megrel – Megrelya, Gürcistan |
| Tîr-î-Müjgan Üçüncü Kadın Efendi | II. Abdülhamit | Abdülmecit | Müjgân | Ermeni |
| Rahîme Piristû Vâlide Sultân | II. Abdülhamit | Abdülmecit | Râhime | Osmanlı Çerkes – Ubuhlar Kabilesi |
| Gül-Cemâl Dördüncü Kadın Efendi | V. Mehmet | Abdülmecit | Sofya | Arnavut |
| Gül-İstü (Gülistan Münire) Dördüncü Kadın Efendi | VI. Mehmet | Abdülmecit | Münire | Adığe |
